«Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα» στο Καπνεργοστάσιο
Ολα ξεκίνησαν όταν ο δαιμόνιος και πολυμήχανος αρχιτέκτονας και καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠΔΑ) Παναγιώτης Πάγκαλος, συνάντησε τον πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη και του μίλησε για τον μακροπρόθεσμο στόχο του για τη δημιουργία ενός Ελληνικού Μουσείου Αρχιτεκτονικής και την επιθυμία του να οργανωθεί μια έκθεση για την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, μαζί με τους αρχιτέκτονες και ομότιμους καθηγητές ΕΜΠ Δημήτρη Φιλιππίδη και Μανόλη Κορρέ, ζητώντας του να τους διατεθεί το Δημόσιο Καπνεργοστάσιο της Βουλής των Ελλήνων στην Αθήνα.
Το αίτημα έγινε αποδεκτό με αποτέλεσμα να ξεκινήσει άμεσα η προετοιμασία αυτής της έκθεσης (εικ. 2), με κεντρικό τίτλο «Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα» και τον ποιητικό υπότιτλο «Η μυστηριακή γλώσσα του σχήματος» που αντλείται από το δοκίμιο «Το πρόβλημα της μορφής» (1946), του κορυφαίου έλληνα αρχιτέκτονα, στοχαστή και ακαδημαϊκού Δημήτρη Πικιώνη. Μία έκθεση με την ευγενική αρωγή της Βουλής των Ελλήνων αφιερωμένη στην αρχιτεκτονική δημιουργία στον ελληνικό χώρο, από την προϊστορία και την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή.
Στην ομάδα εντάχθηκε και ο Σταύρος Αλιφραγκής, αναπληρωτής καθηγητής ΠΔΑ, που επιμελείται τον κατάλογο με το εκθεσιακό υλικό και τα θεωρητικά κείμενα διακεκριμένων επιστημόνων μαζί με τον Παναγιώτη Πάγκαλο. Και οι τέσσερις ανέλαβαν τη δύσκολη επιλογή ενδεικτικών έργων αρχιτεκτονικής, που σχεδιάστηκαν και χτίστηκαν διάσπαρτα στον γεωγραφικό χώρο της Ελλάδας, σε διαφορετικές εποχές και συνθήκες, αποφεύγοντας μια χρονολογική παράθεση.
Όπως σημειώνει ο Δημήτρης Φιλιππίδης: «Αυτή η έκθεση ήταν μια απίστευτη εμπειρία. Βρεθήκαμε τέσσερις άνθρωποι να κάνουμε κάτι για το οποίο ο καθένας είχε μια τελείως διαφορετική αντίληψη. Χρειάστηκε αρκετή κουβέντα και προσπάθεια για να μπορέσουν τα πράγματα να προχωρήσουν για το τι είναι το ζητούμενο ή πώς το φαντάζεται ο καθένας. Βρέθηκαν όμως οι τρόποι συνεργασίας και οι συμβιβασμοί για να μπορέσει να ολοκληρωθεί το εγχείρημα. Δόθηκε μια στροφή στην έκθεση που είναι «όλα μέσα» δηλαδή αναφερόμαστε από το περίπτερο μέχρι την Ακρόπολη»!
Ενα σπάνιο έργο που επέλεξε ο Μανόλης Κορρές θεωρώντας ότι «συμπυκνώνει το τετράπτυχο της αρχιτεκτονικής που είναι κτίρια, αρχιτέκτονες δημιουργοί, σχέδια και διαδικασίες, θεωρία καθώς και έρευνες που έπονται», αποτελεί η Σκευοθήκη του Πειραιά που σχεδίασε ο αρχιτέκτων Φίλων Ελευσίνιος, ενδεικτικό δείγμα του περιεχομένου της έκθεσης.
Σύμφωνα με την αφήγηση του Παναγιώτη Πάγκαλου: «Αυτό το σχετικά άγνωστο αρχιτεκτονικό έργο είναι ένα κτίριο που δεν υπάρχει πλέον. Σχεδιάστηκε βάσει της περιγραφής του με 1.001 λέξεις χαραγμένες σε μαρμάρινη πλάκα του 347 π.Χ. που βρέθηκε στο λιμάνι της Ζέας το 1882. Η σαφής και λεπτομερής περιγραφή επέτρεψε μια ακριβέστατη σχεδιαστική αναπαράσταση του κτιρίου, των εσωτερικών διαιρέσεων και αρχιτεκτονικών λεπτομερειών του.
Δεν πρόκειται για ένα κτίριο εξουσίας ή λατρείας, αλλά για ένα κτίριο στρατιωτικής αποθήκης για τον εξοπλισμό των πολεμικών πλοίων. Ενα κτίριο αμιγώς λειτουργικό που δεν έχει να κάνει με τον συμβολισμό της θρησκείας ή της εξουσίας και παρά ταύτα εκπέμπει μια τελειότητα. Την τελειότητα της αρχαίας αρχιτεκτονικής που δεν προσφέρεται σε κάποια θεότητα ή κάποιον ισχυρό. Παράλληλα, αποκαλύπτεται ότι η αρχιτεκτονική δεν είναι κάτι που αντιλαμβάνεσαι μόνο με την όραση και τα ειδικά σχεδιαστικά εργαλεία όπως είναι η όψη, η κάτοψη, ή το αξονομετρικό. Αλλά είναι και κάτι που μπορεί να μεταδοθεί με τον λόγο, αναδεικνύοντας ότι είναι εξαιρετικά σημαντική η σχέση της αρχιτεκτονικής με τη γλώσσα».
Η ΕΚΘΕΣΗ. Αρχιτεκτονικά σχέδια και σκίτσα, προπλάσματα, φωτογραφίες, έργα τέχνης, ιστορικά έγγραφα, βιβλία και περιοδικά, κινηματογραφικά αποσπάσματα, ηχογραφήσεις και οπτικοακουστικό υλικό από σημαντικά δημόσια και ιδιωτικά αρχεία, παρουσιάζονται σε χώρους που προσεγγίζουν τα 4.000 μ2, συγκροτώντας ένα συνεκτικό αφήγημα για την ιστορία και την τέχνη της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα.
Στόχος να λειτουργήσει όχι μόνο ως μια μεγάλη πολιτιστική διοργάνωση, αλλά και ως αφετηρία μιας ευρύτερης συζήτησης για τη θέση της στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, για τη διαφύλαξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε το μέλλον του τόπου μας. Παράλληλα, επιδιώκεται να συμβάλει ουσιαστικά στον δημόσιο και θεσμικό διάλογο για τη δημιουργία ενός Ελληνικού Μουσείου Αρχιτεκτονικής ως μόνιμου φορέα έρευνας, τεκμηρίωσης, διαφύλαξης, εκπαίδευσης και διεθνούς προβολής της αρχιτεκτονικής παραγωγής στην Ελλάδα.
«Η έκθεση αυτή αποτελεί μια προσπάθεια ανθρώπων που αγαπούν πραγματικά την αρχιτεκτονική και εύχομαι το αποτέλεσμα να ικανοποιήσει τους επισκέπτες της», επισημαίνει ο Μανόλης Κορρές. Απευθύνεται τόσο στους ειδικούς όσο και στο ευρύ κοινό και θα διαρκέσει από τις 17 Οκτωβρίου 2026 έως 17 Ιανουαρίου 2027, με παράλληλες εκδηλώσεις. Τα επίσημα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026, στις 19:00.