Урысыем и Президент «За заслуги перед Отечеством» зыфиIорэ орденэу я 3-рэ степень зиIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыритыжьыгъ

Урысые Федерацием икъэралыгъо наградэхэр афэгъэшъошэгъэнхэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэр Iоныгъом и 22-м Кремлым щыкIуагъ. Зыфагъэ­шъошагъэхэм ахэтыгъ АР-м и ЛIышъхьэу ТхьакIу­щынэ Аслъан. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным «За заслуги перед Отечеством» зыфи­Iорэ орденэу я 3-рэ степень зиIэр тиреспубликэ и ЛIышъхьэ къыритыжьыгъ.

Шъугу къэтэгъэкIыжьы: «За заслуги перед Отечеством» зыфиIорэ орденэу я 3-рэ степень зиIэр ТхьакIущынэ Аслъан фэгъэшъошэгъэным ехьы­лIэгъэ Указэу N 234-р зытетым 2016-рэ илъэсым жъоны­гъуакIэм и 17-м Владимир Путиныр кIэтхэжьыгъагъ. Документым къызэриушыхьа­ты­рэмкIэ, АР-м и ЛIышъхьэ къэралыгъо наградэр зыкIыфа­гъэшъошагъэр «IофшIэным гъэ­хъагъэу щишIыгъэхэм ыкIи илъэсыбэ хъугъэу гуетыныгъэ фы­риIэу Iоф зэришIэрэм апай».

Урысые Федерацием и Президент орденыр къызыреты­жьым, ТхьакIущынэ Аслъан иIоф­шIэн осэшхо къызэрэфи­шIыгъэм пае къэралыгъом ипащэ зэрэфэразэр къыIуагъ. Iоф­тхьабзэм хэлажьэхэрэм апа­шъхьэ къыщыгущыIэзэ Адыгеим и ЛIышъхьэ хигъэунэфы­кIыгъ пстэуми апэу Урысые Фе­дерацием и Президент ижъо­ныгъокIэ унашъохэм атегъэпсы­хьагъэу республикэм хэхъоны­гъэ зэришIыгъэр. Ахэр дэх имы­Iэу гъэцэкIэгъэнхэр ары республикэм ипащэхэм пшъэрылъ шъхьаIэу зыфашIыжьыгъагъэр, сыда пIомэ гухэлъ шъхьаIэу тиIэр - республикэм ис цIыф­хэм, зэрэхэгъэгу фэдэу, ящы­IэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэ­ным ар фытегъэпсыхьагъэу щыт.

ТхьакIущынэ АслъанкIэ мыр апэрэ тынэу щытэп, ау анахь лъапIэхэм зыкIэ ащыщ. Экономикэм ылъэныкъокIэ хэгъэ­гум иIофхэр анахь зыщыкъин­хэм акъылыгъэ хэлъэу республикэм пэщэныгъэ дызэрихьан зэрилъэкIыгъэм ар ишыхьат, 2007-рэ илъэсым къыще­гъэжьагъэу ТхьакIущынэ Аслъан пэщэныгъэ зыдызэрихьэ­рэ республикэм ихэхъоныгъэкIэ гъэхъэгъэшIоу ышIыгъэхэри ащ къегъэлъагъо.

ТхьакIущынэ Аслъан рес­публикэм пэщэныгъэ зыщыды­зэрихьэрэ илъэсхэм къакIоцI Адыгеим хэпшIыкIэу зэхъокIы­ныгъэ инхэр фэхъугъэх: цIыф псэупIэхэр нахь зэтегъэпсыхьагъэ хъугъэх, инженер ыкIи социальнэ инфраструктурэм хэхъоныгъэ фэхъугъ, инвестиционнэ проектхэр зэшIохыгъэ мэхъух, мэкъумэщ мэхьанэ зиIэ чIыгухэу абгынэжьыгъа­гъэхэм чIы­гулэжьыным иамалхэм за­ушъомбгъу. Чъыгхэта­кIэхэр, гъэ­псэфыпIэ шъолъыр зэтегъэ­псы­хьагъэхэр, кIэлэ­цIы­кIу джэгупIэ­хэр агъэпсых, уна­кIэхэр, кIэлэ­цIыкIу Iыгъы­пIэ­хэр, фельдшер-мамыку пункт­хэр, спорт псэо­лъэ инхэр ашIых. 2007-рэ илъэ­сым къыщегъэжьагъэу пстэ­умкIи псэо­лъэ 344-рэ атIупщыгъ, ахэм япроцент 90-р социальнэ лъэны­къом фытегъэпсы­хьагъэу щыт.

Адыгеим промышленнэ про­изводствэмкIэ мы аужырэ илъэс­хэм хэхъоныгъэу ышIы-рэм тегъэпсыхьагъэу къэпIон хъумэ, Къыблэ федеральнэ шъолъырым апэрэ чIыпIэхэм ащыщ щеубыты. 2007-рэ илъэ­сым къыщегъэжьагъэу 2015-рэ илъэсым нэс промышленнэ ­производствэм фэди 2,3-кIэ нахь зыкъыIэтыгъ. Мэкъу-мэщым, общественнэ гъэшхэным, цIыфхэр зычIэсыщт унэхэм ятIупщын епхыгъэ Iофтхьа­бзэхэмкIэ республикэм гъэхъэ­гъэшIухэр ешIых. Хэгъэгур зэ­рэпсаоу пштэмэ, газыр зэра­IэкIагъахьэрэмкIэ анахь Iо­фы­шхо зэшIозыхыгъэхэм ащыщ - процент 85-м ар нэсыгъ. Илъэс къэс зернэ лэжьыгъэу къахьыжьырэр нахьыбэ мэхъу, мы илъэсым республикэм а лъэныкъомкIэ гъэхъэгъэшхо ышIыгъ - бжыхьэсэ зернэ тонн мин 520-м ехъу къахьыжьыгъ. Аграрнэ секторым фэхъурэ зэ­хъокIыныгъэхэмкIэ анахь мэ­хьанэшхо зиIэхэм ащыщ хъущт хэгъэгумкIэ апэрэ агробизнес-инкубаторэу атIупщыщтыр.

Урысые Федерацием и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэр дэх имыIэу агъэцакIэх. КIэ­лэцIыкIухэу илъэси 3-м къы­щегъэжьагъэу илъэси 7-м нэс зыныбжьхэм кIэлэцIыкIу Iыгъы­пIэхэмкIэ чэзыу яIэжьэп. КIэлэ­цIыкIу ибэхэм ыкIи фэгъэкIотэ­ныгъэ зиIэ нэмыкI цIыф купхэм зычIэсыщтхэ унэхэр ягъэ­гъотыгъэнхэм иIофыгъо зэри­щыкIагъэм тетэу зэшIохыгъэ мэ­хъу. ДжырэкIэ экономикэм епхыгъэ къиныгъохэр щыIэхэ нахь мышIэми, республикэ бюд­жетыр социальнэ Iофтхьабзэхэм нахь афытегъэпсыхьагъ. Урысые Федерацием финанс­хэм­кIэ и Министерствэ къыты­гъэ­хэм къызэраушыхьаты­рэм­кIэ, 2015-рэ илъэсым икIэуххэм на­фэ къызэрашIыгъэмкIэ, ­Къы­блэ федеральнэ шъолъырыр пштэмэ, Адыгей закъор ары ахъщэм игъэзекIонкIэ анахь дэ­гъоу зи­пшъэрылъхэр зыгъэцэ­кIагъэр.

Адыгеим ипащэхэм игъом ыкIи акъылыгъэ зыхэлъ зэшIо­хыкIэхэр Iофхэм къызэрафа­гъотыхэрэм ишIуагъэкIэ эконо­микэу джырэкIэ чIыпIэ къин итым игомыIу фэмэ-бжьымэ лъэ­шэу республикэм къыщыкIы­рагъэчын алъэкIыгъ, ащ имызакъоу инвестиционнэ проект­хэр гъэцэкIэгъэнхэм иIоф ыпэ­кIэ лъагъэкIотэшъугъ. ЗекIохэм Адыгеим агу нахь къыфэкIо­ным, нахьыбэу республикэм къи­хьанхэм пае бэ зэшIуахы­гъэр. 2007-рэ илъэсым къыще­гъэжьагъэу 2016-рэ илъэсым иапэрэ кIэлъэныкъо нэс кIэ­ух­хэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, инвестициеу сомэ миллар­ди 147-м ехъу республикэм иэкономикэ къыхалъхьан алъэ­кIыгъ. Инвестиционнэ проект инхэм язэшIохын IофшIэным ирынкэ зыпкъитыныгъэ ­нэшанэ иIэнымкIэ амал шъхьаIэхэм зы­кIэ ащыщ. ГущыIэм пае, шы­шъхьэIу мазэм распределительнэ гупчитIу къызэIуахын алъэ­кIыгъ, нэбгырэ 850-мэ ахэм Iоф ащашIэн алъэкIыщт. Илъэ­си 2-м къыкIоцI гъомылэпхъэ тучан 30 къызэIуахыщт, ахэм IофшIэпIэ чIыпIэкIэ 1200-рэ яIэщт. Гипс къызщашIырэ за­во­дэу «ВОЛМА-Майкоп» зы­фи­Iо­рэм нэбгыри 170-мэ Iоф щашIэ.

Адыгеир непэкIэ зыпкъитыныгъэ зэрылъ шъолъырэу зэрэщытыр къагъэлъэгъуагъ 2016-рэ илъэсым Iоныгъом и 18-м щыIэгъэ хэдзынхэм якIэуххэм. Республикэм хэдзынхэр дэгъоу щызэхащэгъагъэх, общественнэ порядкэм ылъэныкъокIи хэ­укъоныгъэхэр хашIыхьагъэхэп. ЦIыфхэм ежьхэр зэрэфаем те­тэу ашIоигъор хадзынымкIэ амалхэр зэкIэ арагъэгъотыгъэх.

Анахьэу мэхьанэ зиIэр Адыгэ Республикэр зызэхащагъэр илъэс 25-рэ зыщыхъурэм ехъу­лIэу Владимир Путиным Тхьа­кIу­щынэ Аслъан игъэхъагъэхэр зэрэхигъэунэфыкIыгъэхэр ары. Ар шIухьафтын дэгъу ыкIи рес­публикэм щыпсэурэ пстэуми социальнэ-экономикэ хэхъоны­гъэм яIахьэу хашIыхьагъэр къе­ушыхьаты.

- Социальнэ-экономикэ хэ­хъо­ныгъэм ылъэныкъокIэ гъэ­хъагъэу тшIыгъэхэр Iофышхоу зэшIотхыгъэм къыкIэкIуагъэх, хабзэм икъулыкъу пстэуми, рес­публикэм щыпсэурэ пэпчъ акIуачIэ ащ халъхьагъ ыкIи рэ­зэныгъэ ин хэлъэу сикомандэ хэтхэм, джащ фэдэу Адыге­им щыпсэурэ пстэуми сызэра­фэразэр къэсэIо Iофэу ашIа­гъэм ыкIи Адыгэ ­Республикэм ихэхъоныгъэ яIахьэу хашIыхьа­гъэм апае. Сэ шIухьафтынэу къысатыгъэр зэкIэми зэдыти­гъэхъагъэу сэлъытэ. ЦIыфхэр дэгъоу псэунхэмкIэ бэ зэшIо­тхыгъэр, ау джыри Iофышхо та­пэ илъ. ДжырэкIэ гъогоу ты­зытетым инвестициехэр нахьыбэ шIыгъэнхэмкIэ, цIыфхэм ящы­IакIэ нахь зыкъыIэтынымкIэ, джащ фэдэу цIыф жъугъэ­хэм хабзэм цыхьэу фашIырэр нахь пытэнымкIэ ишIуагъэ къы­зэрэкIощтым сицыхьэ телъ, - къэбар жъугъэм иамалхэм ари­тыгъэ интервьюм ТхьакIущынэ Аслъан щыхигъэунэфыкIыгъ.

Адыгеим и ЛIышъхьэ щытхъу­цIэхэр, научнэ степеньхэр, къэ­ралыгъо ыкIи общественнэ на­градэхэр бэу иIэх. ТхьакIущынэ Аслъан - социологие шIэ­ны­гъэхэмкIэ доктор, профессор, гъэсэныгъэмкIэ Урысые академием иакадемик. Мые­къопэ къэралыгъо технологическэ университетым изэхэща­кIу ыкIи иапэрэ ректор, моно­графие заулэ ытхыгъ ыкIи на­учнэ IофшIэгъи 100-м ехъу иI. Адыгеим и ЛIышъхьэ къыфа­гъэшъошэгъэ наградэхэм ащыщых: орденэу «За заслуги перед Отечеством» зыфиIоу я IV-рэ степень зиIэр, Щытхъум иорден, Зэкъошныгъэм иорден, медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь», медалэу «Герой труда Кубани» зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIхэр.