Από τον Δυτικό Νείλο στον δάγκειο: Ποιοι είναι οι νέοι κίνδυνοι για την Ελλάδα
Η άνοδος της θερμοκρασίας και οι αλλαγές στο περιβάλλον φαίνεται να επηρεάζουν πλέον και την εξάπλωση αρκετών λοιμωδών νοσημάτων. Τα κουνούπια, τα μεταναστευτικά πουλιά και οι αλλαγές στις σχέσεις ανθρώπων και ζώων δημιουργούν νέες συνθήκες για την εμφάνιση και μετάδοση παθογόνων.
Ο αναπληρωτής καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ, Γκίκας Μαγιορκίνης, αναφέρεται στις αλλαγές που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια και εξηγεί γιατί ορισμένες ασθένειες που θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα κυρίως τροπικές μπορεί να εμφανίζονται πλέον και στην Ευρώπη.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει γίνει μόνιμη απειλή
Στην Ελλάδα, ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα είναι ο ιός του Δυτικού Νείλου. Όπως επισημαίνει ο κ. Μαγιορκίνης, η παρουσία του επαναλαμβάνεται κάθε καλοκαίρι, γεγονός που οδηγεί στην αντιμετώπισή του ως ενδημικό πρόβλημα δημόσιας υγείας.
Η κυκλοφορία του ιού παρατηρείται συνήθως από τα μέσα Ιουνίου μέχρι και τον Σεπτέμβριο, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι σε ορισμένες περιοχές, κυρίως νησιωτικές, μπορεί να διατηρείται και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Σημαντικό ρόλο στη μετάδοση παίζουν τα κουνούπια και ορισμένα είδη πτηνών. Κοράκια, κίσσες και καρακάξες μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικοί ξενιστές του ιού, ενώ η μετακίνηση πληθυσμών πτηνών ενδέχεται να επηρεάζει την εξάπλωση της νόσου.
Η παρακολούθηση των πληθυσμών των κουνουπιών μπορεί να βοηθήσει τις υγειονομικές αρχές να εντοπίσουν εγκαίρως περιοχές όπου υπάρχει αυξημένος κίνδυνος μετάδοσης.
Θα μπορούσε να επιστρέψει ο δάγκειος πυρετός;
Ο δάγκειος πυρετός δεν θεωρείται σήμερα ενδημικός στην Ελλάδα. Η χώρα, ωστόσο, διαθέτει πλέον τον κατάλληλο φορέα, δηλαδή είδη κουνουπιών που μπορούν να μεταδώσουν τον ιό.
Το γεγονός αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς σε αρκετές ευρωπαϊκές περιοχές έχουν καταγραφεί περιστατικά τοπικής μετάδοσης δάγκειου πυρετού και chikungunya. Ιταλία και Γαλλία είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα χωρών όπου έχουν εμφανιστεί τέτοια περιστατικά.
Έτσι, σύμφωνα με τον κ. Μαγιορκίνη, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να εμφανιστεί στο μέλλον εγχώρια μετάδοση και στην Ελλάδα. Η αύξηση της θερμοκρασίας, σε συνδυασμό με την παρουσία των κατάλληλων κουνουπιών, μπορεί να διευρύνει τις περιοχές όπου είναι δυνατή η μετάδοση αυτών των ιών.
Η κλιματική αλλαγή και η επόμενη πανδημία
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι το ποιο παθογόνο θα μπορούσε να προκαλέσει την επόμενη μεγάλη πανδημία.
Ο Γκίκας Μαγιορκίνης σημειώνει ότι δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί με βεβαιότητα ο επόμενος πανδημικός ιός. Ωστόσο, ανάμεσα στους σημαντικούς κινδύνους περιλαμβάνει τους ιούς της γρίπης, ιδιαίτερα εκείνους που κυκλοφορούν στους πληθυσμούς των πτηνών.
Ένα πιθανό σενάριο είναι η εμφάνιση ενός νέου στελέχους μέσω ανασυνδυασμού διαφορετικών ιών γρίπης, όπως ένας ιός γρίπης των πτηνών και ένας ιός γρίπης των χοίρων.
Παράλληλα, δεν αποκλείεται στο μέλλον να εμφανιστεί και νέα πανδημία από κορωνοϊό. Ο καθηγητής εκτιμά, ωστόσο, ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να βρίσκεται χρονικά πιο μακριά.
Τι σχέση έχει η κλιματική αλλαγή με τις πανδημίες;
Η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί από μόνη της νέους ιούς. Μπορεί όμως να αλλάξει τις συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύσσονται και μεταδίδονται τα παθογόνα.
Η άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να επηρεάσει την εξάπλωση των κουνουπιών, ενώ οι περιβαλλοντικές μεταβολές μπορούν να μετακινήσουν ζώα και πτηνά σε νέες περιοχές. Παράλληλα, η καταστροφή ή η αλλαγή των οικοσυστημάτων μπορεί να αυξήσει τις επαφές ανθρώπων με άγρια ζώα.
Οι νυχτερίδες, για παράδειγμα, αποτελούν φυσικούς ξενιστές πολλών ιών, μεταξύ των οποίων και κορωνοϊών. Ωστόσο, η πιθανή σύνδεση της κλιματικής αλλαγής με την εμφάνιση της COVID-19 δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως η κλιματική κρίση προκάλεσε την πανδημία.
Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι η αλλαγή του κλίματος μεταβάλλει το περιβάλλον στο οποίο συνυπάρχουν άνθρωποι, ζώα, έντομα και παθογόνα. Αυτό μπορεί να επηρεάσει το πού και πότε εμφανίζονται νέες επιδημίες, καθιστώντας την επιτήρηση και την έγκαιρη προειδοποίηση ακόμη σημαντικότερες.