Δικαιοσύνη: Το πρώτο άλλοθι των πολιτικών
Ακούμε πολύ συχνά ότι η Δικαιοσύνη είναι το τελευταίο καταφύγιο του πολίτη. Και πράγματι, έτσι είναι. Δεν ακούμε, όμως, ποτέ μια άλλη μεγάλη αλήθεια: ότι η Δικαιοσύνη αποτελεί το πρώτο «άλλοθι» των πολιτικών.
Διαχρονικά οι κυβερνήσεις δηλώνουν αναρμόδιες για πράξεις ή παραλείψεις τους, παραπέμποντας τις ευθύνες τους στη Δικαιοσύνη. Η τακτική αυτή αποσκοπεί στην αποφυγή της πολιτικής λογοδοσίας, αξιοποιώντας την αργή απονομή της Δικαιοσύνης, ως χρόνο εκτόνωσης της κοινωνικής πίεσης και, τελικά, λήθης.
Η επίκληση της Δικαιοσύνης ως λύση για κάθε δύσκολο κοινωνικό ή πολιτικό ζήτημα δεν μπορεί, όμως, να υποκαθιστά την πολιτική ευθύνη. Οταν η πολιτεία παραπέμπει διαρκώς στη Δικαιοσύνη μεταφέρει το κόστος των δικών της επιλογών σε έναν θεσμό που είναι παντελώς αναρμόδιος. Γι’ αυτό και όλες οι κυβερνήσεις προσπαθούν, αφενός, να ελέγχουν τη Δικαιοσύνη και, αφετέρου, να αδιαφορούν για την επίλυση των προβλημάτων της.
Τον έλεγχο της Δικαιοσύνης τον επιτυγχάνουν με το να μην είναι η Δικαιοσύνη πραγματικά ανεξάρτητη. Η επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης από την εκάστοτε κυβέρνηση υποδηλώνει, προφανώς, μια άμεση και άρρηκτη σύνδεση της δικαστικής με την εκτελεστική εξουσία. Ωστόσο, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης πλήττεται και στους υπόλοιπους βαθμούς από τις αναιτιολόγητες, αλλά απρόσβλητες, αποφάσεις των Ανώτατων Δικαστικών Συμβουλίων.
Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, εκτός από μεγάλες υπερβάσεις στην επετηρίδα, δηλαδή τον επίσημο πίνακα αρχαιότητας των δικαστικών λειτουργών, υπήρξαν επιπλέον και αυτεπάγγελτες μεταθέσεις δικαστών, με αδιαφανή κριτήρια και χωρίς ουσιαστική αιτιολογία. Υπήρξαν, επίσης, και απολύσεις από το Δικαστικό Σώμα έντιμων και ενάρετων δικαστών, αλλά και παραλείψεις στις προαγωγές, οι οποίες δημιούργησαν αίσθηση, καθώς επρόκειτο για δικαστές εγνωσμένης αξίας και ηθικής. Ολα αυτά δεν θίγουν μόνο την ανεξαρτησία των συγκεκριμένων δικαστών, αλλά προσβάλλουν και την ανεξαρτησία των υπολοίπων που παραμένουν, εκτεθειμένοι και απροστάτευτοι.
Η ανεξαρτησία, βεβαίως, δεν σημαίνει αυθαιρεσία, ούτε απαλλαγή από κάθε μορφή ελέγχου. Σημαίνει, όμως, ότι ο δικαστής πρέπει να μπορεί να αποφασίζει χωρίς φόβο, χωρίς πιέσεις και δίχως την προσδοκία οποιασδήποτε εύνοιας ή την υπόνοια δυσμενούς μεταχείρισης. Η ανεξαρτησία αυτή δεν είναι προνόμιο του δικαστή, αλλά είναι λυδία λίθος του κράτους δικαίου. Και ακριβώς γι’ αυτό οι διαδικασίες που αφορούν την υπηρεσιακή κατάσταση του δικαστή πρέπει να είναι αντικειμενικές, διαφανείς και στέρεες.
Τα προβλήματα της Δικαιοσύνης μπορούν να λυθούν εύκολα και κάποια από αυτά χωρίς ιδιαίτερο οικονομικό κόστος, αλλά οι πολιτικοί προτιμούν να ψηφίζουν κάθε δύο χρόνια έναν νέο νόμο «για την επιτάχυνση της δικαιοσύνης» ή «για τη βελτίωση των διαδικασιών», που δημιουργεί περισσότερα προβλήματα, από όσα επιλύει. Ετσι, η διαρκής αυτή μεταρρύθμιση καταλήγει στο παράδοξο να γίνεται η ίδια παράγοντας καθυστέρησης. Την καθυστέρηση, ωστόσο, δεν τη χρεώνονται οι πολιτικοί, αλλά οι δικαστές, που συχνά στα ακροατήρια «απολογούνται» στους δυσαρεστημένους πολίτες…
Σε λίγες μέρες ξεκινά ένα νέο δικαστικό έτος, με νέα ηγεσία και νέους δικαστές. Λείπουν, όμως, προς το παρόν, νέες αντιλήψεις για την απονομή μιας ουσιαστικής και ανθρώπινης Δικαιοσύνης, που δεν θα συνιστά το «άλλοθι» των πολιτικών, που δεν θα χρεώνεται τις παθογένειες των άλλων εξουσιών και που δεν θα σιωπά κρυμμένη και θαμμένη κάτω από το βουνό των δικογραφιών…
Ο Γιάννης Ευαγγελάτος είναι δικηγόρος, τέως δικαστικός λειτουργός