Τρία μπλοκ κοντράρονται για το μέλλον της Μέσης Ανατολής

Καθώς η Μέση Ανατολή συνεχίζει να κλονίζεται από σχεδόν τρία χρόνια κρίσης, με το ξέσπασμα του πολέμου στη Γάζα και έξι μήνες ανοιχτής σύγκρουσης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, ο γεωπολιτικός χάρτης της περιοχής μετατοπίζεται. Ενώ πολλές από τις αλλαγές που συμβαίνουν έχουν τις ρίζες τους σε τάσεις που υπάρχουν εδώ και χρόνια, η συνεχιζόμενη αναταραχή έχει επιταχύνει την εμφάνιση τριών ρευστών αλλά ολοένα και πιο ουσιαστικών μπλοκ που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν, το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία, καθένα από τα οποία αγωνίζεται να διαμορφώσει το μέλλον της Μέσης Ανατολής.

«Οι αλληλένδετες συγκρούσεις έχουν επιταχύνει την κατάρρευση της περιφερειακής τάξης, καθώς μειώνεται η εμπιστοσύνη στην Ουάσιγκτον. Ολα αυτά ωθούν κάθε μεγάλη δύναμη να επιδιώξει τα δικά της συμφέροντα», δήλωσε στο «Newsweek» ο Μαρκ Σάξερ, γεωπολιτικός αναλυτής στο γερμανικό ίδρυμα Friedrich-Ebert-Stiftung. «Το Ισραήλ και το Ιράν ανταγωνίζονται για την περιφερειακή ηγεμονία, ενώ ένας συνασπισμός μεσαίων δυνάμεων με επίκεντρο τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν, την Τουρκία και την Αίγυπτο επιδιώκει να ισορροπήσει και με τις δύο».

Μεταξύ των τριών μπλοκ που διαμορφώνονται, ο λεγόμενος «Αξονας της Αντίστασης» είναι αναμφισβήτητα ο πιο συνεκτικός, με ρίζες που χρονολογούνται στην αρχή της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν το 1979.  Η λιβανέζικη Χεζμπολάχ, η οποία εμφανίστηκε με ιρανική υποστήριξη για να αντιμετωπίσει την ισραηλινή εισβολή τη δεκαετία του 1980, θεωρείται ευρέως ο ακρογωνιαίος λίθος του συνασπισμού. Η οργάνωση στηρίζει σιιτικές πολιτοφυλακές σε διάφορες χώρες της περιοχής.

Μία από τις συμμαχίες που διαμορφώθηκε είναι εκείνη των χωρών που υπέγραψαν τη «Συμφωνία της Μέκκας». Οι πρόσφατες εξελίξεις ώθησαν τη Σαουδική Αραβία, που θεωρείται ευρέως το έθνος με τη μεγαλύτερη επιρροή στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, λόγω κυρίως της μοναδικής της θέσης ως φιλοξενούσας τους δύο ιερότερους τόπους του ισλάμ, τη Μέκκα και τη Μεδίνα, να στραφεί σε ιστορικές συνεργασίες με το Πακιστάν – το μόνο μουσουλμανικό κράτος που διαθέτει πυρηνικά όπλα – αλλά και να επαναπροσδιορίσει τον ανταγωνισμό της με την Τουρκία σε μια στρατηγική συνεργασία. Το Ριάντ συσφίγγει τον τελευταίο καιρό και τις σχέσεις με την Αίγυπτο.

Ο τρίτος άξονας αφορά τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που έσπασαν μια μακροχρόνια αραβική συναίνεση, αποκτώντας διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ βάσει των Συμφωνιών του Αβραάμ του 2020 – τις οποίες ακολούθησαν και άλλες χώρες όπως το Μπαχρέιν, το Σουδάν και το Μαρόκο. Εκτοτε, τα ΗΑΕ έχουν διπλασιάσει τις συνεργασίες τους με το Ισραήλ, παρά τη δημόσια κριτική των αξιωματούχων των Εμιράτων για τις επιχειρήσεις του στη Γάζα και τον Λίβανο.

Ενώ αυτά τα τρία μπλοκ έχουν αρχίσει να εκδηλώνονται ως οι κύριες συγκεντρώσεις ευθυγράμμισης στη Μέση Ανατολή, το τρέχον τοπίο δύσκολα μπορεί να περιγραφεί ως μια νέα τάξη – προς το παρόν, πιο πολύ μοιάζει με μια «νέα αταξία».  Με την κάποτε κυρίαρχη επιρροή των ΗΠΑ να δίνει τη θέση της σε ένα πιο κατακερματισμένο γεωπολιτικό περιβάλλον στην περιοχή, «αυτό που αναδύεται είναι ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό πολυπολικό σύστημα στο οποίο τα κράτη αντισταθμίζουν, συνεργάζονται τακτικά και ανταγωνίζονται ταυτόχρονα», υποστηρίζει ο Αντρέας Κριγκ, λέκτορας στη Σχολή Σπουδών Ασφάλειας στο King’s College του Λονδίνου. «Η νέα περιφερειακή τάξη δεν θα βασίζεται σε συμμαχίες με την παραδοσιακή έννοια. Θα είναι ένα μεταβαλλόμενο σύστημα επικαλυπτόμενων συνασπισμών, διμερών συμφωνιών και ανταγωνιστικών δικτύων. Το αποτέλεσμα θα είναι μια πιο πολυπολική Μέση Ανατολή, όμως πιο κατακερματισμένη και συνεχώς αμφισβητούμενη».