Artemis II: Έτσι το ταξίδι στο διάστημα επηρεάζει τους αστροναύτες
Τα επανδρωμένα ταξίδια στο διάστημα διευρύνουν τα όρια της ανθρώπινης εξερεύνησης, ενώ οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν και να περιορίσουν τις σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις τους. Το πλήρωμα της αποστολής Artemis II της NASA επέστρεψε πρόσφατα στη Γη, έχοντας διανύσει 406.771 χιλιόμετρα ως την αθέατη πλευρά της Σελήνης – την πιο μακρινή απόσταση που έχει φτάσει ποτέ άνθρωπος στο διάστημα.
Καθώς οι αποστολές γίνονται όλο και πιο συχνές και παρατεταμένες, οι επιστήμονες εξετάζουν τις επιπτώσεις τους στην υγεία. Σύμφωνα με τη NASA, οι πέντε κύριοι κίνδυνοι για τους αστροναύτες είναι η ακτινοβολία, η απομόνωση, η απόσταση από τη Γη, η μεταβολή της βαρύτητας και τα κλειστά ή εχθρικά περιβάλλοντα.
Πώς αλλάζει το σώμα στο διάστημα
Το ανθρώπινο σώμα δεν είναι προσαρμοσμένο για να λειτουργεί εκτός της Γης. Η απουσία βαρύτητας μπορεί να μειώσει την οστική πυκνότητα, να ανακατανείμει τα υγρά του εγκεφάλου και να επηρεάσει τη λειτουργία της καρδιάς.
Οι εναλλαγές μεταξύ διαφορετικών επιπέδων βαρύτητας προκαλούν συχνά ναυτία κίνησης και δυσκολία προσανατολισμού. Η NASA δίνει προτεραιότητα στην ανάπτυξη τεχνικών που θα βελτιώσουν την απόδοση των αστροναυτών σε τέτοιες συνθήκες, ενόψει μελλοντικών αποστολών στη Σελήνη και τον Άρη.
Η χαμηλή βαρύτητα επηρεάζει επίσης το καρδιαγγειακό σύστημα, αυξάνοντας τον κίνδυνο θρόμβων αίματος, αρρυθμιών και χαμηλής πίεσης. Τα οστά χάνουν έως και 1,5% της πυκνότητάς τους κάθε μήνα, ενώ οι μεταβολές στα σωματικά υγρά μπορούν να οδηγήσουν σε προβλήματα όρασης και αυξημένη ενδοκράνια πίεση.
Αλλαγές στις συνήθειες και στο καθημερινό πρόγραμμα
Στο διάστημα, ο χρόνος κυλά διαφορετικά. Οι αστροναύτες βιώνουν συνεχείς εναλλαγές φωτός και σκότους, γεγονός που επηρεάζει τους κιρκάδιους ρυθμούς και τον ύπνο τους. Στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, για παράδειγμα, παρακολουθούν 16 ανατολές και δύσεις του ήλιου κάθε 24 ώρες.
Εκτός από τον ύπνο, διαφοροποιείται και η διατροφή. Οι αστροναύτες χρειάζονται προσεκτικά σχεδιασμένα γεύματα που να παρέχουν ενέργεια, βιταμίνες και μέταλλα, ώστε να αντισταθμίζονται οι επιπτώσεις της μικροβαρύτητας. Η NASA φροντίζει τα τρόφιμα να είναι ασφαλή, θρεπτικά, εύκολα στην προετοιμασία και με ποικιλία για να αποφεύγεται η μονοτονία.
Μια πρόκληση για την ψυχική υγεία
Οι διαστημικές αποστολές δεν δοκιμάζουν μόνο το σώμα αλλά και τον νου. Η απομόνωση, ο περιορισμός σε μικρούς χώρους και η απόσταση από τη Γη μπορούν να προκαλέσουν άγχος και μείωση του ηθικού.
Η NASA δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας των πληρωμάτων. Προτείνει δραστηριότητες όπως ημερολόγιο, άσκηση, μουσική και επικοινωνία με τα αγαπημένα πρόσωπα, ώστε να περιορίζονται τα φαινόμενα στρες και κόπωσης.
Τι συμβαίνει αν ένας αστροναύτης αρρωστήσει
Παρά τα προληπτικά μέτρα, οι ασθένειες στο διάστημα είναι πιθανές. Κάθε αποστολή διαθέτει βασική ιατρική υποστήριξη, ενώ η NASA εφαρμόζει αυστηρά πρωτόκολλα για την πρόληψη προβλημάτων υγείας, όπως πλήρεις εξετάσεις και καραντίνα πριν από την εκτόξευση.
Οι διαθέσιμοι ιατρικοί πόροι προσαρμόζονται ανάλογα με τις ανάγκες της αποστολής. Οι θεραπείες βασίζονται σε φάρμακα πολλαπλής χρήσης με ελάχιστες παρενέργειες, ώστε να αντιμετωπίζονται πιθανές παθήσεις με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα.
Η συνεχιζόμενη έρευνα της NASA γύρω από την ανθρώπινη προσαρμογή στο διάστημα θεωρείται κρίσιμη για την επιτυχία των μελλοντικών αποστολών στη Σελήνη και, αργότερα, στον Άρη.