Συμπεριληπτικότητα και ισλαμικό Πάσχα

^«Θα τους επιστρέψουμε στη Λίθινη Εποχή!», ανέκραξε ο ένας. «Deus vult» (ο Θεός το θέλει!), λέει το τατουάζ που δεν κρύβει ο υπουργός και φυσικός αυτουργός του Πολέμου. Ηταν το σύνθημα της Πρώτης Σταυροφορίας που φώναζαν οι σταυροφόροι όταν κατέλαβαν τα Ιεροσόλυμα τον Ιούλιο του 1099. Το ίδιο φώναζαν κατά τη διάρκεια της τριήμερης σφαγής που ακολούθησε. Αυτή δεν έκανε διακρίσεις, αφού συμπεριέλαβε το σύνολο των κατοίκων, κατά σειρά: τους μουσουλμάνους, τους Εβραίους και όσους ανατολικούς χριστιανούς είχαν απομείνει (η πλειοψηφία είχε φυγαδευτεί). Το μένος των σφαγέων εντυπωσίασε ακόμη και τους δικούς τους αυτόπτες χρονικογράφους, όσο και αν αυτοί είχαν συνηθίσει από διωγμούς.

Η μισαλλοδοξία, συνδυαζόμενη με επιθετική άγνοια, είναι κυρίαρχο χαρακτηριστικό της ισλαμοφοβίας σήμερα. Θλιβερός απόηχος αυτής της στάσης είναι αντιδράσεις σε πολλά από τα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή.

Την ίδια ιστορική εποχή της σφαγής των Ιεροσολύμων, κάθε Λαμπροδευτέρα του ορθόδοξου Πάσχα, ο (σιίτης μουσουλμάνος) χαλίφης της Αιγύπτου οδηγούσε τους κατοίκους του Καΐρου όλων των θρησκειών σε ανοιξιάτικες εκδρομές στις όχθες του Νείλου για να εισπνεύσουν όλοι μαζί την Πνοή του Ζέφυρου, που μεταφράζει την αραβική ονομασία Sham Ennesim.

Τα έθιμα των οποίων ηγείτο ο μεσαιωνικός χαλίφης δεν ξενίζουν τους Αιγυπτιώτες. Οι εκδρομές τη Δευτέρα του Πάσχα (πολύ συχνά του Αγίου Γεωργίου) ήταν πολυαναμενόμενο συμπλήρωμα του Πάσχα για όλους τους κατοίκους της Αιγύπτου. Ο πληθυσμός των πόλεων ξεχύνεται στις παραποτάμιες εξοχές και τα πάρκα, όπου καταναλώνει ποσότητες μαρουλοσαλάτας, βαμμένων αβγών αλλά και ενός παστού ψαριού του Νείλου, του φεσίχ. Η μέρα είναι επίσημη αργία για το κράτος και τη γιορτάζουν όλες οι οικογένειες.

Το Νέο Αιγυπτιακό Μουσείο εκθέτει πειστήρια ότι σχεδόν τα ίδια έθιμα τηρούνταν σε φαραωνική γιορτή που λεγόταν shemu (σχεδόν ομόηχο με το αραβικό), ήδη από την 3^η Δυναστεία, περί το 2700 π.Χ. Η άνοιξη συμβαδίζει με την αναγέννηση της γης, η οποία στις όχθες του Νείλου ήταν από τότε ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Η συμβολική κατανάλωση μαρουλιών και αβγών καταγράφεται ακόμη και από έλληνες κλασικούς συγγραφείς. Η εαρινή αναζωογόνηση εύκολα παραπέμπει στην Ανάσταση, πράγμα που διευκόλυνε τη διατήρηση του εθίμου στη μακρά χριστιανική περίοδο αλλά και τον χρονικό του εντοπισμό στη Δευτέρα του Πάσχα. Μεγάλη σημασία στον εορτασμό απέδιδε η σιιτική δυναστεία των Φατιμιδών που διοικούσαν από το Κάιρο μεταξύ 10^ου και 13^ου αιώνα. Στις μέρες μας παραμένει μια θρησκευτική γιορτή για όλες τις θρησκείες της Αιγύπτου και για όλες τις παραλλαγές τους, χριστιανούς, μουσουλμάνους και (παλαιότερα) Εβραίους.

Αντίστοιχη μακροημέρευση έχει να επιδείξει και η επιβίωση της ιρανικής Πρωτοχρονιάς. Το Ιράν (σε αντίθεση με τον αραβικό κόσμο) κληρονόμησε το ηλιακό ημερολόγιο από τους Ζωροάστρες αλλά και την κομβική σημασία της εαρινής ισημερίας ως της αρχής του ιρανικού έτους, του Ναουρόζ. Είναι αξιοσημείωτο ότι κάτι σαν αυτή τη γιορτή περιγράφει ο Ξενοφών (στην «Κύρου Ανάβαση»), ενώ η υιοθεσία της παλιάς γιορτής έγινε με ενθουσιασμό από όλες τις μεσαιωνικές δυναστείες της Περσίας.

Είναι προφανές ότι Deus vult – o Θεός κάτι θέλει. Ομως, το τι θέλει, φαίνεται, μας το δείχνουν αυθεντικότερα οι σιίτες του δέκατου αιώνα παρά οι ερζάτς σταυροφόροι του εικοστού πρώτου.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά