Ο πόλεμος πέρα από τον πόλεμο

Η επίθεση του Ισραήλ στο Ιράν, με εκμετάλλευση της ιδιωτείας του αμερικανού προέδρου, δεν πυροδότησε έναν ακόμα πόλεμο ή μόνο έναν πόλεμο. Σηματοδοτεί την απόλυτη ύβριν: δυο χώρες με πανίσχυρους στρατούς και δυο ηγέτες με ακόμα πιο ισχυρά εγώ, θεώρησαν ότι μπορούν να πάρουν τον νόμο, και την τύχη της ανθρωπότητας, στα χέρια τους.

Χωρίς να υπολογίζουν ούτε τα δεδομένα – σε ποια χώρα και σε ποια περιοχή επιτέθηκαν, ποιες θα ήταν οι αντιδράσεις και οι αντοχές του συγκεκριμένου καθεστώτος και του συγκεκριμένου λαού –, ούτε τις συνέπειες: όταν βγει το τζίνι από το μπουκάλι, δεν υπάρχουν πια δυνατοί και αδύναμοι, ούτε «καλές» και λιγότερο καλές «λύσεις».

Υπάρχει μόνο η λογική του χάους, την οποία βλέπουμε ήδη μπροστά στα μάτια μας και που δεν θα μεταστραφεί, όποια και αν είναι η βραχυπρόθεσμη έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων. Ο ισραηλινός συγγραφέας Ετγκαρ Κέρετ αναρωτιέται αν στο εξής η ζωή μας θα περιοριστεί στο να παρακολουθούμε παθητικά τους άρχοντες του πολέμου να καταστρέφουν τον κόσμο.

Φοβούμαι πως η απάντηση είναι ναι – και μικρή παρηγοριά αποτελεί ότι από τις συνέπειες δεν θα γλιτώσουν αυτοί που τις προξένησαν, με πρώτον τον εντελώς ξεγυμνωμένο ένοικο του Λευκού Οίκου.

Εμπεδώνεται μέρα με τη μέρα μια παγκόσμια δυναμική ανασφάλειας: επιστροφή όλων των χωρών στους εξοπλισμούς και όσων έχουν τις δυνατότητες στα πυρηνικά, εγκατάλειψη της διεθνούς συνεννόησης ως μέσου επίλυσης διαφορών, εξάπλωση των πολέμων πέρα από τα σημεία ξεσπάσματός τους.

Ο συγκεκριμένος πόλεμος έχει ήδη εξαπλωθεί στον Λίβανο, στα Στενά του Ορμούζ και στην Υεμένη, στις χώρες του Κόλπου και στις χώρες με στρατιωτικές βάσεις – κι έπεται συνέχεια. Επιπλέον, εγκαταλείπεται ανοιχτά η νομιμότητα (και μην πει κανείς, πλην του αμερικανού υπουργού Πολέμου, ότι ο πόλεμος δεν έχει κανόνες): οι επιθέσεις είναι απρόκλητες και αδικαιολόγητες, οι δολοφονίες μέρος του παιχνιδιού, οι βομβαρδισμοί δεν σέβονται ούτε αμάχους, ούτε σχολεία και νοσοκομεία, ούτε τις βασικές υποδομές επιβίωσης (ενέργεια, νερό).

Η αποδοχή της παρανομίας βαίνει μάλιστα αυξανόμενη: στην Ουκρανία προκάλεσε κάποιες αντιδράσεις, στη Γάζα λιγότερες, τώρα σχεδόν καθόλου, αύριο θα είναι αυτονόητη.

Βαθιές και, γι’ αυτό, μακράς διαρκείας είναι και οι λεγόμενες «παράπλευρες συνέπειες». Η οικονομική αναταραχή τείνει να αποκτήσει δομικά χαρακτηριστικά, που τη φέρνουν κοντύτερα στον στασιμοπληθωρισμό παρά σε παροδική ύφεση: ενεργειακή στέρηση (χωρίς επιτάχυνση της μεταστροφής στην «καθαρή ενέργεια»), αναζωπύρωση του πληθωρισμού (ως 4% μέσα στη χρονιά), γενικευμένη αύξηση των τιμών (άρα και των ανισοτήτων), αξεπέραστα εμπόδια στην εφοδιαστική αλυσίδα, μετατροπή της αβεβαιότητας σε δομικό παράγοντα.

Στο δε πολιτικό πεδίο, υπόγεια αλλά αμετάκλητα, ο πόλεμος αυτός ευνοεί τους «εχθρούς της Δύσης»: ενδυναμώνει το απάνθρωπο φονταμενταλιστικό καθεστώς του Ιράν (που όχι μόνο σκληραίνει τους μηχανισμούς του αλλά το κάνει εμφανιζόμενο ως υπερασπιστής της εθνικής κυριαρχίας), χρηματοδοτεί τον πόλεμο του Πούτιν στην Ουκρανία (μέσω ξαφνικού πλουτισμού της Ρωσίας από πετρελαϊκές εξαγωγές με την ευλογία των Αμερικανών και υπό τη σιωπή των Ευρωπαίων), βάζει ιδέες στην Κίνα και τη Ρωσία.

Οι κυνικοί θα πουν: έρμαιο του νόμου του ισχυρού δεν ήταν πάντα ο κόσμος; Οι κυνικοί θα έχουν, για μια ακόμη φορά, άδικο: η γενικευμένη βαρβαρότητα την εποχή των ανισοτήτων, της κλιματικής αλλαγής και της τεχνητής νοημοσύνης δεν συνιστά απλή απειλή αλλά πολιτισμική υποχώρηση.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος