Αυταρχικές συνεργασίες και τυραννία
Μια «Κάρτα Πατρίδας» με μικροτσίπ στο Καράκας καθορίζει αθόρυβα ποιος θα φάει και ποιος θα πάρει φάρμακα, ενώ στρατιώτες με διακριτικά με νεκροκεφαλές καταστέλλουν τις αντιδράσεις των διαφωνούντων. Μια περιθωριακή ιστοσελίδα στην Τσεχία χρηματοδοτεί ευρωσκεπτικιστές υποψηφίους σε όλη την Ευρώπη με φακέλους γεμάτους μετρητά και κρυπτονομίσματα. Αντιφροντούντες εξαφανίζονται από τους δρόμους του Ναϊρόμπι και επανεμφανίζονται στις αίθουσες των δικαστηρίων των καθεστώτων της πατρίδας τους. Ιρανικά drones και πύραυλοι χτυπούν αμερικανικές θέσεις στον Κόλπο με ακρίβεια που η Τεχεράνη δεν έχει επιδείξει ποτέ στο παρελθόν.
Κανένα από αυτά δεν αποτελεί παράδειγμα μεμονωμένης αυταρχικής υπερβολής. Το καθένα από αυτά τα στοιχεία αποσκοπεί στο να βοηθήσει τα καθεστώτα να παραμείνουν στην εξουσία στο εσωτερικό, να υπονομεύσουν τις δημοκρατίες στο εξωτερικό και να διαμορφώσουν το διεθνές σύστημα προς όφελός τους. Γνωρίζουμε πλέον ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας παρείχε την τεχνολογία για την «Κάρτα Πατρίδας», ενώ η ρωσική ομάδα Wagner βοήθησε τις δυνάμεις ασφαλείας της Βενεζουέλας να καταστείλουν τις πολιτικές διαμαρτυρίες. Οτι το Κρεμλίνο χρηματοδότησε κρυφά υποψηφίους φιλικούς προς τη Μόσχα στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2024 μέσω του τσεχικού μέσου ενημέρωσης «Voice of Europe». Οτι η κυβέρνηση της Κένυας διευκόλυνε την απαγωγή και την έκδοση προσφύγων αντιφρονούντων από ξένες δυνάμεις ασφαλείας.
Ενώ τέτοιες συνεργασίες θεωρούνταν για πολύ καιρό, στην καλύτερη των περιπτώσεων, σποραδικές και επιφανειακές, γίνεται όλο και πιο εμφανές ότι βρίσκεται σε εξέλιξη ένα παγκοσμιοποιημένο φαινόμενο, με τη δική του πολιτική οικονομία και θεσμική λογική. Ο Δείκτης Αυταρχικών Συνεργασιών – μια βάση δεδομένων πρωτοποριακή στο είδος της, η οποία χαρτογραφεί τον συντονισμό σε πραγματικό χρόνο – επιβεβαιώνει αυτό που κάποτε ήταν απλώς υποψία: η σύγχρονη τυραννία είναι μια δικτυωμένη επιχείρηση. Από τον Ιανουάριο του 2024, έχει καταγράψει περισσότερες από 75.000 περιπτώσεις αυταρχικών συνεργασιών, φέρνοντας στο φως μοτίβα που διαφορετικά θα παρέμεναν κρυφά. Είναι ενδεικτικό ότι περισσότερες από τις μισές από όλες τις συνεργασίες αφορούν το Ιράν, την Κίνα ή τη Ρωσία.
Η αναγνώριση αυτού του μηχανισμού είναι το πρώτο βήμα. Αλλά για να αντιδράσουμε, πρέπει να εκτιμήσουμε την κλίμακα και το βάθος του προβλήματος. Και αυτό μπορεί να αποδοθεί καλύτερα σε τέσσερις βασικούς τομείς.
- Πρώτον, ο συγχρονισμός των αφηγημάτων. Ο αυταρχισμός δεν είναι πλέον μόνο ένα εγχώριο προϊόν, είναι ένα παγκόσμια εξαγώγιμο είδος. Οι επικεφαλής των κρατικών μέσων ενημέρωσης της Ρωσίας και της Κίνας διοργανώνουν πλέον συναντήσεις κορυφής με τους ομολόγους τους από τα νέα μέλη των BRICS, προκειμένου να διασφαλίσουν τον «συντονισμό» του αφηγήματος.
- Δεύτερον, τα καθεστώτα εξάγουν ενεργά τις «βέλτιστες πρακτικές» της τυραννίας. Σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο, κομματικές σχολές που δημιουργήθηκαν με κινεζική υποστήριξη διοργανώνουν προγράμματα κατάρτισης στελεχών για τα κυβερνώντα κόμματα.
- Τρίτον, η εξάπλωση του ψηφιακού ολοκληρωτισμού. Η Καμπότζη, η Μιανμάρ, το Νεπάλ, το Ιράν και άλλες χώρες γίνονται εργαστήρια για την εισαγόμενη από την Κίνα ψηφιακή καταστολή, από τη λογοκρισία στο Διαδίκτυο έως την πανταχού παρούσα υποδομή παρακολούθησης.
Και, τέλος, η διακρατική καταστολή λειτουργεί πλέον ως συλλογική δύναμη επιβολής, με τα μέσα ελέγχου της μετανάστευσης και της αστυνόμευσης να χρησιμοποιούνται για την καταδίωξη πολιτικών στόχων.
Το εγχειρίδιο των αυταρχικών καθεστώτων δεν είναι πλέον τοπικό. Από τις αίθουσες σύνταξης στη Μόσχα έως τις αίθουσες διδασκαλίας στο Χαράρε, από τα κέντρα παρακολούθησης στην Τεχεράνη έως τα κέντρα εξουσίας στο Καράκας, οι αυταρχικοί ηγέτες μοιράζονται μεθόδους, διαστρεβλώνουν την αλήθεια και δημιουργούν θεσμούς που ξεπερνούν τη διάρκεια των ειδησεογραφικών κύκλων και προηγούνται των δικών μας γραφειοκρατικών μηχανισμών. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να τους ξεπεράσουμε σε καινοτομία, αλλά αν θα παραδεχτούμε τι έχουμε να αντιμετωπίσουμε: όχι μια διάσπαρτη ομάδα ισχυρών ανδρών, αλλά ένα δίκτυο με μνήμη. Οι δημοκρατίες πρέπει να ανταποκριθούν με τον ίδιο τρόπο. Αυτό ξεκινά με την κατανόηση της πραγματικής έκτασης του προβλήματος.
Ο Domonkos D. Kovacs είναι διευθυντής Συνηγορίας στον φιλοδημοκρατικό μη κυβερνητικό οργανισμό Action for Democracy και επικεφαλής του προγράμματος Δείκτης Αυταρχικών Συνεργασιών