Πέντε ηγέτες – «φοίνικες» που αναγεννώνται από τις στάχτες τους

Στον καταιγισμό των εξελίξεων που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν, η διεθνής σκηνή μοιάζει να αναδιατάσσεται με τρόπο που υπερβαίνει κατά πολύ τα γεωγραφικά όρια της Μέσης Ανατολής.

Πίσω από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τις διπλωματικές εντάσεις και τις ενεργειακές αναταράξεις, αναδύεται ένα λιγότερο ορατό αλλά εξίσου καθοριστικό φαινόμενο: η πολιτική «αναγέννηση» ηγετών που μέχρι πρότινος βρίσκονταν υπό πίεση ή σε φάση φθοράς.

Από τη Μόσχα μέχρι το Παρίσι και από το Τελ Αβίβ έως το Βερολίνο και τη Μαδρίτη, η κρίση λειτουργεί ως καταλύτης επαναπροσδιορισμού ισχύος. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν βρίσκει τον στρατηγικό χώρο που χρειαζόταν για να εκτονώσει την πίεση του πολέμου στην Ουκρανία.

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου μετατρέπει μια περίοδο πολιτικής αμφισβήτησης σε ευκαιρία εδραίωσης της εξουσίας του. Ο Φρίντριχ Μερτς αξιοποιεί την κρίση για να επαναπροσδιορίσει τη θέση της Γερμανίας και τη δική του ηγετική εικόνα.

Ο Εμανουέλ Μακρόν επιχειρεί να επαναφέρει τη Γαλλία στο επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας, ενώ ο Πέδρο Σάντσεθ αντλεί πολιτικό κεφάλαιο από μια καθαρή αντιπολεμική στάση.

Κοινός παρονομαστής; Η κρίση δεν λειτουργεί μόνο ως απειλή, αλλά και ως ευκαιρία και το χάος μπορεί να μετατραπεί σε πλεονέκτημα.

Βλαντίµιρ Πούτιν

Ο πόλεμος στο Ιράν εξελίσσεται σε μια απρόσμενη στρατηγική «ανάσα» για τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος φαίνεται να βγαίνει ενισχυμένος σε πολλαπλά επίπεδα οικονομικά, στρατιωτικά και γεωπολιτικά.

Σε μια περίοδο όπου η Ρωσία αντιμετώπιζε αυξανόμενες πιέσεις λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και των δυτικών κυρώσεων, η νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αναδιατάσσει τις προτεραιότητες της Δύσης προς όφελός του.

Πρώτον, η μετατόπιση της αμερικανικής προσοχής και πόρων από την Ουκρανία στο Ιράν διευκολύνει άμεσα τη ρωσική πολεμική προσπάθεια. Η έλλειψη κρίσιμων συστημάτων, όπως οι Patriot, αποδυναμώνει την ουκρανική άμυνα με αποτέλεσμα μια επιχειρησιακή ανάσα για τη Μόσχα, η οποία μπορεί να εντείνει τις επιθέσεις της με μικρότερο κόστος, όπως επισημαίνει το «The American Prospect».

Δεύτερον, η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο δώρο για το Κρεμλίνο. Επειτα από χρόνια κυρώσεων που είχαν μειώσει δραστικά τα ενεργειακά έσοδα, η νέα κρίση οδηγεί σε αύξηση της ζήτησης και των τιμών, μετατρέποντας το ρωσικό πετρέλαιο από προϊόν «έκπτωσης» σε προϊόν με υπεραξία.

Αυτό ενισχύει άμεσα τη χρηματοδότηση του πολέμου και αποτρέπει τον κίνδυνο εσωτερικής οικονομικής κρίσης. Για τη Ρωσία, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου συνιστά ένα οικονομικό «δώρο εξ ουρανού» σε μια κρίσιμη στιγμή, όπως υπογραμμίζει το Politico.Παράλληλα, η Μόσχα επωφελείται γεωπολιτικά.

Η διεθνής προσοχή αποσπάται από την Ουκρανία, ενώ οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να εμπλακούν σε έναν νέο, παρατεταμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.  Τέλος, υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ρωσία ενισχύει έμμεσα το Ιράν, παρέχοντας πληροφορίες που δυσκολεύουν τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Ετσι, όχι μόνο ωφελείται παθητικά από την κρίση, αλλά συμβάλλει ενεργά στη διατήρησή της.

Μπενιαμίν Νετανιάχου

Ο πόλεμος στο Ιράν αποτέλεσε μια καθοριστική ευκαιρία πολιτικής επανεκκίνησης για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, καταφέρνοντας να μετατρέψει μια περίοδο αμφισβήτησης σε μοχλό ενίσχυσής του. Σε αντίθεση με τον Ντόναλντ Τραμπ, που εμφανίζεται να ενεργεί χωρίς σαφή στρατηγική, ο Νετανιάχου υλοποιεί έναν στόχο που επιδιώκει εδώ και δεκαετίες: την αποδυνάμωση ή και ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος.

Την ίδια στιγμή, η αμερικανική εμπλοκή στο Ιράν αποδυναμώνει την υποστήριξη προς την Ουκρανία, ενισχύοντας έμμεσα τη Ρωσία, αλλά και επιβεβαιώνοντας ότι οι διεθνείς ισορροπίες μεταβάλλονται. Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, ο Νετανιάχου εμφανίζεται ως ηγέτης που γνωρίζει τι θέλει και πώς να το επιτύχει.

Οπως τονίζουν διεθνείς αναλυτές, οι ισραηλινές επιθέσεις, σχεδιασμένες ώστε να προκαλούν ιρανικές αντιδράσεις και να αποτρέπουν μια γρήγορη εκεχειρία, ενισχύουν τη δυναμική του πολέμου κάτι που εξυπηρετεί τη στρατηγική του.

Καθοριστικό στοιχείο της «αναγέννησής» του είναι και η εσωτερική διάσταση. Ο πόλεμος απολαμβάνει ευρεία υποστήριξη στην ισραηλινή κοινωνία, με περίπου 81% των Εβραίων Ισραηλινών να τον στηρίζουν, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τη δημοτικότητα του ίδιου, όπως επισημαίνει το The American Prospect.

Ενόψει εκλογών, ο Νετανιάχου ελπίζει να μετατρέψει τη στρατιωτική κινητοποίηση σε πολιτικό κεφάλαιο σαν να αναγεννάται μέσα από τις ίδιες τις φλόγες της κρίσης

Φρίντριχ Μερτς

Ο πόλεμος στο Ιράν φαίνεται να λειτούργησε απρόσμενα ως ευκαιρία πολιτικής «αναγέννησης» και για τον Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος κατάφερε να μετατρέψει μια περίοδο αστάθειας και αντιφάσεων σε στιγμή επανακαθορισμού της ηγεσίας του.

Μέχρι πρόσφατα, ο γερμανός καγκελάριος βρισκόταν υπό πίεση λόγω της αμφιταλαντευόμενης στάσης του απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ: από έντονος επικριτής, πέρασε σε φάση προσέγγισης, προκαλώντας κατηγορίες ότι υποχωρεί πολιτικά.

Ωστόσο, η εξέλιξη του πολέμου του έδωσε την ευκαιρία να επανατοποθετηθεί δυναμικά. Η σαφής απόφασή του να μην εμπλέξει τη Γερμανία στρατιωτικά και να αποστασιοποιηθεί από τις επιλογές των ΗΠΑ σηματοδοτεί μια επιστροφή σε πιο αυτόνομη και αποφασιστική πολιτική γραμμή.

Δηλώνοντας ότι «δεν είναι δικός μας πόλεμος» και τονίζοντας την ανάγκη για διπλωματική λύση, ο Μερτς ευθυγραμμίζεται με τη βούληση της γερμανικής κοινωνίας, η οποία αντιτίθεται σε οποιαδήποτε εμπλοκή.

Ετσι, ενισχύει την εικόνα του ως ηγέτης που αφουγκράζεται την κοινή γνώμη και υπερασπίζεται τα εθνικά συμφέροντα. Παρά τα εσωτερικά διλήμματα εμφανίζεται πλέον πιο σαφής, πιο αυτόνομος και πιο αποφασιστικός.

Στην Ευρώπη διεκδικεί ρόλο διαχειριστή κινδύνων, προειδοποιώντας για τις επιπτώσεις στην ασφάλεια, την ενέργεια και τη μετανάστευση.

Πέδρο Σάντσεθ

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει μετατραπεί σε ένα απρόσμενο πολιτικό εργαλείο ενίσχυσης για τον Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος αξιοποιεί τη συγκυρία για να αναδιαμορφώσει τόσο το διεθνές όσο και το προφίλ του στο εσωτερικό.

Με κεντρικό σύνθημα «Οχι στον πόλεμο», επιχειρεί να παρουσιαστεί ως η πιο καθαρή και συνεπής φωνή αντίθεσης στην ευρωπαϊκή σκηνή απέναντι στις επιλογές του Ντόναλντ Τραμπ. Σε διεθνές επίπεδο, η στάση του Σάντσεθ τον αναδεικνύει σε βασικό εκφραστή της νομιμότητας και του διεθνούς δικαίου.

Η απόφαση της Ισπανίας να μπλοκάρει τη χρήση αμερικανικών βάσεων για επιχειρήσεις στο Ιράν, παρά τις απειλές οικονομικών αντιποίνων, ενισχύει την εικόνα ενός ηγέτη που δεν διστάζει να συγκρουστεί με υπερδυνάμεις.

Ετσι, αποκτά αυξημένο κύρος και επιρροή, ιδιαίτερα σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον που αναζητά πιο αυτόνομη φωνή. Ωστόσο, η μεγαλύτερη ενίσχυση καταγράφεται στο εσωτερικό της Ισπανίας.

Ο Σάντσεθ επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση τη μνήμη του πολέμου στο Ιράκ, ενός τραύματος που παραμένει βαθιά χαραγμένο στην ισπανική κοινωνία.

Συνδέοντας τη σημερινή κρίση με την τότε απόφαση της κυβέρνησης του Χοσέ Μαρία Αθνάρ να στηρίξει τις ΗΠΑ, στρέφει την πίεση προς τη συντηρητική αντιπολίτευση και τη φέρνει σε αμυντική θέση.

Παράλληλα, ενόψει περιφερειακών εκλογικών αναμετρήσεων, ο Σάντσεθ καταφέρνει να μετατοπίσει το βάρος από εσωτερικά προβλήματα, όπως η πολιτική αστάθεια ή τα σκάνδαλα, σε ζητήματα αρχών και διεθνούς πολιτικής.

Βεβαίως, τα όρια αυτής της ενίσχυσης παραμένουν. Η εύθραυστη κοινοβουλευτική του θέση και οι εσωτερικές πιέσεις δεν εξαφανίζονται.

Εμανουέλ Μακρόν

Ο πόλεμος στο Ιράν φαίνεται να λειτουργεί ως μια απρόσμενη ευκαιρία πολιτικής και γεωπολιτικής ενίσχυσης και για τον Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος επιχειρεί να επανατοποθετήσει τη Γαλλία στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων.

Σε ένα περιβάλλον έντασης και αβεβαιότητας, ο γάλλος πρόεδρος προβάλλει μια εικόνα ισορροπίας: από τη μία πλευρά ενισχύει δυναμικά τη στρατιωτική παρουσία της χώρας του κι από την άλλη επιμένει ότι η εμπλοκή της Γαλλίας παραμένει αυστηρά «αμυντική».

Η ανάπτυξη ισχυρών ναυτικών δυνάμεων, με αιχμή το αεροπλανοφόρο Charles de Gaulle και μαχητικά Rafale, καθιστά τη Γαλλία την πιο ενεργή ευρωπαϊκή δύναμη στην περιοχή. Αυτό δίνει στον Μακρόν τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως εγγυητής ασφάλειας για τους Ευρωπαίους και τους συμμάχους στον Κόλπο, ενισχύοντας το διεθνές κύρος της χώρας του.

Παράλληλα, η προστασία των εκατοντάδων χιλιάδων γάλλων πολιτών στη Μέση Ανατολή του προσφέρει ένα ισχυρό επιχείρημα εσωτερικής νομιμοποίησης των επιλογών του. Ακόμη πιο σημαντική είναι η διπλωματική διάσταση.

Ο Μακρόν διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με όλες τις πλευρές – από το Ιράν μέχρι το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες – επιχειρώντας να αναδειχθεί σε βασικό μεσολαβητή για την επόμενη ημέρα προβάλλοντας τη Γαλλία ως δύναμη ειρήνης.

Ταυτόχρονα, η κρίση δίνει στον Μακρόν και ένα πολιτικό όφελος στο εσωτερικό. Με χαμηλή δημοτικότητα και περιορισμένο χρόνο να απομένει στη θητεία του, η ανάδειξή του σε ηγέτη που αντιστέκεται στην αμερικανική μονομέρεια και προωθεί την ευρωπαϊκή ενότητα του προσφέρει νέα δυναμική.

Η σύμπλευσή του με άλλους ευρωπαίους ηγέτες και η έμφαση στην «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης ενισχύουν το προφίλ του ως υπερασπιστή της ευρωπαϊκής κυριαρχίας.

Ωστόσο, αυτή η ενίσχυση δεν είναι χωρίς ρίσκο. Η αυξημένη στρατιωτική παρουσία ενέχει κινδύνους κλιμάκωσης, ενώ η πραγματική επιρροή της Γαλλίας στις εξελίξεις παραμένει αβέβαιη.