Ποιος κρατά τα κλειδιά της Τεχεράνης;

Σε συνέντευξη που παραχώρησε το βράδυ της Κυριακής στους «New York Times», ερωτηθείς ποιον θα ήθελε να δει επικεφαλής του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ απάντησε πως έχει στο μυαλό του «τρεις πολύ καλές επιλογές». Δεν θέλησε ωστόσο να πει περισσότερα. Και με την ίδια ευκαιρία παρουσίασε αντικρουόμενα οράματα όσον αφορά την «επόμενη μέρα» στο Ιράν μετά τον θάνατο του αγιατολάχ Χαμενεΐ και δεκάδων ακόμα υψηλόβαθμων αξιωματούχων.

Από τη μία είπε πως το ιδανικό θα ήταν για αυτόν να επαναληφθεί το σενάριο της Βενεζουέλας, να βρεθεί δηλαδή μια ιρανή Ντέλσι Ροντρίγκες να αναλάβει τα ηνία σε αγαστή συνεργασία με τις ΗΠΑ, και από την άλλη είπε πως ελπίζει οι επίλεκτες στρατιωτικές δυνάμεις του Ιράν να παραδώσουν τα όπλα τους στον ιρανικό λαό, ή / και ο τελευταίος να εκμεταλλευτεί «την ευκαιρία» και να κάνει αυτό για το οποίο «μιλάει εδώ και χρόνια», ανατρέποντας το καθεστώς. Το μόνο βέβαιο είναι πως η Ισλαμική Δημοκρατία καλείται επί του παρόντος να επιλέξει έναν νέο ηγέτη για μόλις δεύτερη φορά στην ιστορία της – η πρώτη ήταν το 1989. Και θα προσπαθήσει να το κάνει εν μέσω αμερικανικών και ισραηλινών πυρών.

Ο επόμενος γύρος

Οπως σημειώνει ο «Economist», μετά τον «Πόλεμο των 12 Ημερών», τον Ιούνιο, το καθεστώς άρχισε να προετοιμάζεται για τον επόμενο γύρο. Ο Ανώτατος Ηγέτης όρισε αναπληρωτές για καίριες θέσεις – και στη συνέχεια αναπληρωτές των αναπληρωτών. Οσο για τον ίδιο τον αγιατολάχ, το Σύνταγμα προβλέπει σαφή διαδικασία διαδοχής: μετά τον θάνατο του, την εξουσία αναλαμβάνει μια τριμελής επιτροπή και κατόπιν ένα ξεχωριστό θεσμικό όργανο επιλέγει τον διάδοχο.

Η διαδικασία αυτή τέθηκε σε εφαρμογή λίγες ώρες αφότου επιβεβαιώθηκε ο θάνατος του Αλί Χαμενεΐ. Η εξουσία βρίσκεται πλέον προσωρινά στα χέρια του προέδρου, Μασούντ Πεζεσκιάν· του επικεφαλής της Δικαιοσύνης, Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζέι· και του κληρικού Αλίρεζα Αράφι. Το όνομα του τελευταίου είχε προσφάτως αναφερθεί ως πιθανή επιλογή για τη διαδοχή του Ανώτατου Ηγέτη – ενδεχομένως ο διορισμός του να αποτελεί προθάλαμο για την κορυφή. Οσο για τον Πεζεσκιάν, αυτός εμφανίστηκε στην κρατική τηλεόραση προκειμένου να διαψεύσει φήμες ότι είχε σκοτωθεί σε ισραηλινό πλήγμα. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ασαφές αν αυτή η τριανδρία μπορεί να συνεδριάσει με ασφάλεια διά ζώσης, δεδομένου του φόβου ότι θα μπορούσε να αποτελέσει και η ίδια στόχο.

Η εξόντωση

«Εχουμε εισέλθει σε μια περίοδο έντονων αναταράξεων» εκτιμά, μιλώντας στη γαλλική «Le Monde», o Αρμάν Μαχμουντιάν, ερευνητής στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας και Εθνικής Ασφάλειας του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα. Ο ίδιος θυμίζει πως τα τελευταία χρόνια, τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα έχουν εξοντώσει μια ολόκληρη γενιά ηγετικών στελεχών – από τον Αλί Χαμενεΐ έως τον Αλί Σαμχάνι, σύμβουλο ασφαλείας του Ανώτατου Ηγέτη, που σκοτώθηκε επίσης στις 28 Φεβρουαρίου, καθώς και τον Κασέμ Σολεϊμανί, επικεφαλής των επιχειρήσεων στο εξωτερικό των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος σκοτώθηκε τον Ιανουάριο του 2020 στη Βαγδάτη – συμβάλλοντας «στον αποκεφαλισμό ενός τμήματος του πυρήνα λήψης αποφάσεων του καθεστώτος». Για τον Μαχμουντιάν «ένα είναι βέβαιο: αν το σύστημα επιβιώσει από τον πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη, δεν θα είναι πλέον το ίδιο – και δεν θα είναι κατ’ ανάγκη πιο μετριοπαθές».

Σύμφωνα με το Σύνταγμα, η Συνέλευση των Ειδικών, που αποτελείται από 88 σιίτες κληρικούς εκλεγμένους για οκταετή θητεία, οφείλει να εκλέξει «το συντομότερο δυνατόν» τον διάδοχο του Ανώτατου Ηγέτη. «Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι βρισκόμαστε σε κατάσταση πολέμου και ότι ο εχθρός δεν θα διστάσει μπροστά σε κανένα έγκλημα» προειδοποίησε ο Χαντί Ταχάν-Ναζίφ, εκπρόσωπος του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος. Στο μεταξύ, ο πραγματιστής Αλί Λαριτζανί, πρώην πρόεδρος του Κοινοβουλίου και νυν γραμματέας του Ανωτάτου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, αναδεικνύεται σε κεντρικό πρόσωπο της μεταβατικής περιόδου.

«Είναι πιθανότατα ο σημαντικότερος άνθρωπος του συστήματος αυτή τη στιγμή» εκτιμά ο Χαμιντρέζα Αζίζι, ερευνητής στο Stiftung Wissenschaft und Politik στο Βερολίνο. «Η ισχύς του έγκειται στην ικανότητά του να ελίσσεται εντός των θεσμών, να λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον μηχανισμό ασφαλείας, τα κληρικά δίκτυα και τους πραγματιστές συντηρητικούς» προσυπογράφει ο Μπαμπάκ Βαχντάντ, ανεξάρτητος ερευνητής και αναλυτής ειδικευμένος στο Ιράν και τον σιιτισμό. «Σε μια περίοδο αβεβαιότητας θα μπορούσε να διαμορφώσει συναίνεση εντός της ελίτ και να επηρεάσει τη διαδοχή, χωρίς κατ’ ανάγκη να επιδιώκει ο ίδιος την ανάληψη της ανώτατης εξουσίας».

Ολα αυτά, βέβαια, είναι θεωρητικές συζητήσεις, αφού κανείς δεν ξέρει ποιος ακριβώς είναι ο τελικός σκοπός των αμερικανικών και ισραηλινών επιχειρήσεων, ούτε αν και κατά πόσο θα τον πετύχουν. Οπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο γνωστός αρθρογράφος των «New York Times» Τόμας Φρίντμαν, στη Μέση Ανατολή το αντίθετο της απολυταρχίας δεν είναι απαραίτητα η δημοκρατία – συχνά είναι το χάος.

Live οι εξελίξεις: