Είναι ομαλός ο δρόμος των ενεργειακών συμφωνιών;
Η Ουάσιγκτον επανέρχεται δυναμικά ως ο πιο αποφασιστικός παράγοντας στην Ανατολική Μεσόγειο. Με την επιστροφή Τραμπ, η αμερικανική ενεργειακή πολιτική αποκτά χαρακτηριστικά απρόσμενης συνέχειας: «Drill, baby, drill», όχι ως σλόγκαν, αλλά ως οδηγός στρατηγικής.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα αναβαθμίζεται, όχι όμως ουδέτερα. Η συνεργασία με τις εταιρείες ExxonMobil στο Ιόνιο και Chevron νότια της Κρήτης συνδέει άμεσα την ελληνική ενεργειακή πολιτική με τις αμερικανικές προτεραιότητες.
Βέβαια για το Ιόνιο οι ανακοινώσεις αναφέρουν ότι θα εξεταστεί μέσα στα επόμενα 1-2 χρόνια κατά πόσο θα προχωρήσουν «ερευνητικές» γεωτρήσεις. Οι πιθανότητες να εκτιμηθεί ότι τυχόν μελλοντικές εξορύξεις θα είναι οικονομικά συμφέρουσες κινούνται στο 15%-18% μόνο.
Ταυτόχρονα, το αμερικανικό ενδιαφέρον για υποθαλάσσιες έρευνες μεταξύ Λιβύης – Κρήτης αποκτά έντονη πολιτική διάσταση. Η αμερικανική διπλωματία κινήθηκε για διαμεσολάβηση μεταξύ Ελλάδας – Λιβύης και Αιγύπτου – Λιβύης. Από αυτές τις διεργασίες επανήλθε η πρόταση για Διάσκεψη των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου.
Μπορεί οι συμφωνίες να απελευθερώνουν γεωπολιτική δυναμική, αλλά ενέχουν το ερώτημα: η Ελλάδα αξιοποιεί την ευκαιρία ως αυτόνομος δρων ή μετατρέπεται σε βασικό εργαλείο υλοποίησης της νέας αμερικανικής ενεργειακής γεωστρατηγικής;
Επιπλέον, πρέπει να τονιστεί ότι εκμετάλλευση σε μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα δεν επιτρέπεται από το Διεθνές Δίκαιο. Μονομερώς δεν μπορεί να οριοθετηθεί υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) από την Ελλάδα. Απαιτείται συνεννόηση με το κράτος που έχει απέναντι («αντικείμενες») ακτές. Η συνεννόηση της Ελλάδας με τη διεθνώς αναγνωρισμένη λιβυκή κυβέρνηση της Τρίπολης είναι μονόδρομος.
Παρά την ενεργειακή κρίση λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, την αλλαγή της αμερικανικής ενεργειακής πολιτικής και την ενίσχυση υπερσυντηρητικών και ακροδεξιών δυνάμεων στην Ευρώπη που ζητούν ανατροπή της «πράσινης» μετάβασης, η Ευρωπαϊκή ΕΈνωση παραμένει στον στόχο: από το 2050 να μη χρησιμοποιεί καθόλου ορυκτά καύσιμα – όχι μόνο άνθρακα και πετρέλαιο, αλλά και φυσικό αέριο.
Υπό αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα κινδυνεύει να εμφανιστεί στους κύκλους της ΕΕ ως χώρα που επιστρέφει στα ορυκτά καύσιμα. Καθώς η Ανατολική Μεσόγειος θεωρείται «hotspot» της παγκόσμιας κλιματικής κρίσης, η Ελλάδα θα έπρεπε να πρωταγωνιστεί στην προώθηση νέων, «καθαρών» μορφών ενέργειας.
Η Ελλάδα κερδίζει θέση σημαντικού κόμβου στη νέα ευρωπαϊκή ασφάλεια, επενδυτικό ενδιαφέρον, αποτρεπτικά οφέλη, στρατηγική ισχύ. Ομως η ίδια δυναμική εμπεριέχει κινδύνους: μακροχρόνια εξάρτηση από αμερικανικό LNG, πιθανή αστάθεια τιμών, περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις, αυξημένη έκθεση σε υβριδικές απειλές.
Εξάλλου, και αν ακόμα προχωρήσουν εξορύξεις σε βάθος χρόνου – με αγνόηση των περιβαλλοντικών κινδύνων, ιδιαιτέρως σε τουριστικές περιοχές – τίθεται ερώτημα: πού θα πωλείται το προϊόν τους, εφόσον η Ευρώπη τείνει να εγκαταλείψει τη χρήση τους;
Το ζητούμενο είναι να αντιληφθούμε ότι η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική συνεκτικότητα και βαθιά κατανόηση της ευρωπαϊκής κανονιστικής πραγματικότητας.
Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)