Ζ. Πελικό: «Εκείνοι έπρεπε να σκύψουν το κεφάλι. Οχι εγώ» – Αποκλειστικά αποσπάσματα από το βιβλίο της στα «ΝΕΑ»

Οταν πρωτοαναφέρθηκε στην υπόθεσή της η εφημερίδα «Le Monde», τον Ιούνιο του 2023, την ταυτοποίησε ως «Φρανσουάζ Π.», ένα ψευδώνυμο που χρησιμοποίησε, το δίχως άλλο, για να την προστατεύσει. Αλλά η Ζιζέλ Πελικό δεν ήθελε ποτέ να είναι «το θύμα». Και αναγνωρίζει μεν ότι αυτό ακριβώς είναι «σύμφωνα με το νόμο», αλλά διεκδικεί πεισματικά το δικαίωμα να μην είναι «απέναντι στη ζωή». Με το αυτοβιογραφικό βιβλίο «Υμνος στη Ζωή» που έγραψε με τη βοήθεια της γαλλίδας δημοσιογράφου και συγγραφέως Ζουντίτ Περινιόν, δεν θέλει απλά να πει την ιστορία της, θέλει πρωτίστως να διαβεβαιώσει ότι «αναγεννιόμαστε από τις στάχτες μας», ότι έχει «ξαναβρεί τη χαρά της ζωής», ότι αγαπά τον άνδρα που την συντροφεύει εδώ και τρία χρόνια, ότι είναι «ζωντανή».

Το πρωί της 2ας Νοεμβρίου 2020, η 67χρονη τότε Ζιζέλ Πελικό ανακάλυψε, λίγο από τύχη, πως ο «καλοσυνάτος και στοργικός» άνδρας με τον οποίο μοιραζόταν τη ζωή από τα 19 της, ο πατέρας των τριών παιδιών της, επί 10 και πλέον χρόνια τη νάρκωνε και καλούσε αγνώστους στην κρεβατοκάμαρά τους ώστε να τη βιάσουν ενώ ήταν αναίσθητη – βιντεοσκοπούσε μάλιστα τα πάντα. Συνολικά 50 άνδρες κάθισαν στο εδώλιο του κατηγορουμένου, μαζί με τον Ντομινίκ Πελικό, όταν ξεκίνησε η δίκη στο κακουργιοδικείο της Βοκλίζ, τον Σεπτέμβριο του 2024.

Η απόφαση που έλαβε η Ζιζέλ Πελικό να μη διεξαχθεί η διαδικασία κεκλεισμένων των θυρών, όπως και η αξιοπρέπεια που η ίδια επέδειξε, ενέγραψαν την υπόθεση των «βιασμών της Μαζάν» στον κατάλογο αυτών των σπουδαίων δικών που σημαδεύουν την Ιστορία, χρησιμεύοντας ως καταλύτες.

Ο Ντομινίκ Πελικό είναι πια στη φυλακή, το ίδιο και οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους κατηγορουμένους, εκείνος καταδικάστηκε σε 20ετή κάθειρξη, οι άλλοι σε μικρότερες ποινές. Προς το τέλος του βιβλίου της, που κυκλοφορεί σχεδόν ταυτόχρονα στα γαλλικά και 22 ακόμα γλώσσες (στα ελληνικά από τις εκδ. Ψυχογιός, μτφ. Πετρούλας Γαβριηλίδου), η Ζιζέλ Πελικό γράφει πως σκοπεύει να τον επισκεφθεί στη φυλακή γιατί χρειάζεται απαντήσεις. Δείχνει πάντως σαν να ξέρει μέσα της πως δεν θα τις πάρει και να έχει συμφιλιωθεί με αυτό: «Αυτή η επίσκεψη δε θα είναι δώρο, δεν είναι σημάδι αδυναμίας, θα είναι ένας αποχαιρετισμός, ένα ουσιαστικό βήμα για την ανασυγκρότησή μου». Μια νέα ζωή, στα 73. Μόνο σεβασμός.

«Θα σας δείξω φωτογραφίες και βίντεο που δε θα σας αρέσουν»

Ο άντρας απέναντί μου ήταν ψηλός, στιβαρός, με ένα πελώριο πρόσωπο πάνω σε φαρδιούς ώμους. Ενσάρκωνε τέλεια την εξουσία, κι όμως είχε κάτι το ευγενικό και προσεκτικό στον τρόπο που με αντιμετώπιζε. Μου ζήτησε να δηλώσω το όνομά μου, την ημερομηνία και τον τόπο γέννησής μου: 7 Δεκεμβρίου 1952 στο Φίλινγκεν της Γερμανίας. Πατρικό όνομα: Γκιγιού. Ονόματα γονέων: Ιβ Γκιγιού και Ζαν Προτ.

Ο αρχιφύλακας με ρώτησε πώς γνωριστήκαμε και του απάντησα ότι η γνωριμία έγινε στο σπίτι της αδελφής της μητέρας μου, τον Ιούλιο του 1971, και πρόσθεσα ότι ήταν κεραυνοβόλος έρωτας. Επειτα ο αστυνομικός με ρώτησε πώς θα περιέγραφα την προσωπικότητα του συζύγου μου.

«Είναι καλοσυνάτος και στοργικός. Υπέροχος τύπος, γι’ αυτό είμαστε ακόμα μαζί».

Με ρώτησε αν δεχόμασταν φίλους στο σπίτι. Του απάντησα ότι δεχόμασταν τακτικά, και όταν με παρότρυνε να περιγράψω ένα τυπικό βράδυ, είπα ότι δεν είχαμε κάποια ρουτίνα, δεν ήμασταν και τόσο ηλικιωμένοι. Ο αστυνόμος με ρώτησε τι ώρα κοιμόμουν, αν έπεφτα για ύπνο μαζί με τον σύζυγό μου, αν έπαιρνα έναν υπνάκο το απόγευμα. Ξαφνιάστηκα λίγο από τις ερωτήσεις του.

«Κάνετε ανταλλαγή συντρόφων;»

Δεν καταλάβαινα τίποτα πια. Με άκουσα να απαντώ πως όχι, ποτέ, τι φρίκη, με άκουσα να ψελλίζω ότι η ανταλλαγή συντρόφων δεν ήταν για μένα. Οτι δεν άντεχα να με αγγίζουν άλλοι. Οτι χρειαζόμουν συναισθήματα. Εκείνος με ρώτησε αν θεωρούσα πως ήξερα τον σύζυγό μου σε βαθμό που να μην μπορεί να μου κρύψει τίποτα. Είπα ναι.

«Θα σας δείξω φωτογραφίες και βίντεο που δε θα σας αρέσουν».

Ενιωσα τότε τη φωνή του να υψώνεται πάνω από την αμηχανία, ένα περίεργο μείγμα κινδύνου και προστασίας. Με ενημέρωσε ότι ο Ντομινίκ είχε συλληφθεί για βιασμούς και χορήγηση επιβλαβών ουσιών. Νομίζω ότι έκλαψα. Πλησίασα στο γραφείο του. Εβαλα πάλι τη μάσκα μου. Εκείνος έβγαλε μια φωτογραφία και μου την έδωσε. Μια γυναίκα με ζαρτιέρες είναι ξαπλωμένη στο πλάι. Ενας μαύρος άντρας είναι ξαπλωμένος πίσω της και διεισδύει μέσα της.

«Είστε εσείς σε αυτή τη φωτογραφία».

«Οχι, δεν είμαι εγώ».

Εβγαλα τα γυαλιά μου κι αυτός μια δεύτερη φωτογραφία. Η ίδια γυναίκα γυρισμένη πλάτη, ένας άντρας με τατουάζ δίπλα της.

«Είστε εσείς».

«Οχι».

Δεν αναγνώριζα αυτά τα άτομα. Ούτε αυτή τη γυναίκα. Το μάγουλό της ήταν τόσο πλαδαρό. Το στόμα της τόσο αποχαυνωμένο. Ηταν μια πάνινη κούκλα.

Τρίτη φωτογραφία. Ο άντρας φορούσε ακόμη το γιλέκο του πυροσβέστη.

Δεν άκουγα τι μου έλεγε ο αστυνομικός. Ή μάλλον άκουγα αλλά δε με ένοιαζε. Ηταν σαν η μακρινή ηχώ μιας φωνής.

«Είναι το δωμάτιό σας. Αυτές δεν είναι οι λάμπες των κομοδίνων σας;»

Και λοιπόν; Δεν είμαι εγώ ασάλευτη πάνω σε αυτό το κρεβάτι. Είναι φωτομοντάζ. Δουλειά κάποιου που θέλει να τη φέρει στον Ντομινίκ. Χθες βράδυ κιόλας, όταν είδαμε στις ειδήσεις στην τηλεόραση μια γυναίκα διασωληνωμένη εξαιτίας του κόβιντ, ο Ντομινίκ μου είπε πόσο θα πονούσε να έβλεπε εμένα έτσι.

Ο αστυνομικός ξεστόμισε έναν αριθμό. Πενήντα τρεις άντρες είχαν έρθει στο σπίτι μας για να με βιάσουν. Ζήτησα νερό. Το στόμα μου είχε παραλύσει. Μία ψυχολόγος ήρθε στο γραφείο μαζί μας. Μια νεαρή γυναίκα.

Είμαι μακριά και ας βρισκόμαστε στο ίδιο δωμάτιο.

Δεν τη χρειάζομαι. Είμαι σίγουρη για την ευτυχία μου, για την ευτυχία μας. Σχεδόν πενήντα χρόνια γάμου και η εικόνα της γνωριμίας μας ακόμα ευδιάκριτη. Το χαμόγελό του. Το ντροπαλό του βλέμμα. Τα σγουρά, μακριά μέχρι τους ώμους μαλλιά του. Το ναυτικό του πουλόβερ. Θα με αγαπούσε.

Το μυαλό μου είχε σταματήσει εκεί στο γραφείο του αρχιφύλακα Περέ.

«Δε φοβόμουν πια μήπως το μάθουν οι άνθρωποι»

Το κατηγορητήριο άρχιζε με τη μακρά λίστα των κατηγορουμένων. Τα ονόματά τους, τα επαγγέλματά τους, τις διευθύνσεις τους. Είχα υπογραμμίσει τις ημερομηνίες γέννησής τους. 1997… 1988… Εγώ γεννήθηκα το 1952. Τα νιάτα τους ήταν ένα αίνιγμα. Ενα επιπλέον μαρτύριο. Ακολουθούσαν τα γεγονότα για τον καθένα από αυτούς. Ανατριχιαστικά, απεριόριστης σκληρότητας. Και όμως, απόντα από τη μνήμη μου, πολύ μακριά απ’ οτιδήποτε μπορούσα να φανταστώ, σχεδόν εξωπραγματικά και ας ήταν γραμμένα με μαύρο μελάνι πάνω σε λευκή σελίδα, σε γλώσσα ταυτόχρονα ωμή και διοικητική. Και εκείνη η αδρανής γυναίκα που τη χειραγωγούν και τολμούν να την αποκαλέσουν συναινετική.

Το στομάχι μου σφιγγόταν. Αφηνα συχνά κάτω τις σελίδες για να πάρω μια ανάσα. Οι ημερομηνίες με πονούσαν. Ξαναζούσα τη στιγμή πριν, τη στιγμή μετά, το πού βρισκόμασταν, το τι βιώναμε και όσες θεωρούσα ευτυχισμένες στιγμές. Ηταν στα γενέθλιά μου, ήταν εκείνη την παραμονή Πρωτοχρονιάς που την είχαμε περάσει για πρώτη φορά μόνοι μας, ήταν αμέσως μετά την αναχώρηση των παιδιών μας από το σπίτι. (…) Ο Αντουάν και ο Στεφάν δε μου έκρυψαν ότι οι παράμετροι της δίκης ήταν και γι’ αυτούς διαφορετικές και ασυνήθιστες: 51 κατηγορούμενοι. Πενήντα άντρες και ο άντρας που ήταν ο σύζυγός μου. Μια αγέλη και ο Ντομινίκ.

Αυτόν ανυπομονούσα να τον αντιμετωπίσω. Οσο για τους άλλους, με τρόμαζε ο αριθμός τους. Και με ανησυχούσε όλο και περισσότερο η κλειστή πόρτα του δικαστηρίου που είχε σκοπό να με προστατεύσει από τα αδιάκριτα βλέμματα, τον Τύπο και τα σχόλια.

Αλλά θα με άφηνε μόνη απέναντί τους. Θα με παγίδευε μαζί τους. Ηταν ένα αόριστο συναίσθημα αυτό που είχα, ήταν δύσκολο να το εκφράσω, δεν είχα μιλήσει σε κανέναν γι’ αυτό τις τελευταίες εβδομάδες, αλλά, όσο πλησίαζε η δίκη, τόσο περισσότερο με φανταζόμουν να γίνομαι όμηρος των βλεμμάτων τους, των ψεμάτων τους, της δειλίας τους και της περιφρόνησής τους. Τους είχαν απαγγελθεί συντριπτικές κατηγορίες, με αποδείξεις όπως ποτέ άλλοτε. Αυτό δεν άλλαζε το γεγονός ότι πενήντα άντρες θα συνωστίζονταν στην αίθουσα του δικαστηρίου.

Οι φωνές τους αναπόφευκτα θα έπνιγαν τη δική μου. Και μετά τα μάτια τους, όλα μαζί. Οι ώμοι τους ο ένας δίπλα στον άλλον σαν τοίχος μπροστά μου. Δεν τους έκανα ένα δώρο έτσι; Δεν τους προστάτευα κλείνοντας την πόρτα;

Κανείς δε θα μάθαινε τι μου είχαν κάνει. Ούτε ένας δημοσιογράφος δε θα ήταν εκεί για να τους περιγράψει και να προφέρει τα ονόματά τους μαζί με τα εγκλήματά τους. Κανένας άγνωστος δε θα τους κοιτούσε επίμονα ενώ θα αναρωτιόταν πώς να αναγνωρίσει έναν βιαστή ανάμεσα στους γείτονές του και στους συναδέλφους του, παρόλο που προφανώς είναι τόσο εύκολο να τους στρατολογήσεις. Κυρίως, όμως, δε θα μπορούσε καμία άλλη γυναίκα να μπει και να καθίσει για να νιώσει λιγότερο μόνη. Αν εγώ δεν είχα καταλάβει τίποτα, θα είχε συμβεί σίγουρα και σε άλλες. Ετσι, υπό το βλέμμα των δικαστών θα ήμασταν μόνο εγώ, τα παιδιά μου, και ο Αντουάν με τον Στεφάν αντιμέτωποι με μια ορδή σαράντα πέντε δικηγόρων.

(…)

Ημουν τώρα στην παραλία. Ο θαλασσινός αέρας σε αναζωογονεί αμέσως, διεισδύει βαθύτερα στους πνεύμονές σου, σε εκθέτει στα στοιχεία της φύσης και σε κάνει να νιώθεις μικρός αλλά ζωντανός. Αισθάνθηκα σωματικά πόσο χρειαζόμουν τον υπόλοιπο κόσμο. Δεν ήθελα να είμαι πια μόνη. Τόσο πολλοί άγνωστοι με είχαν παρηγορήσει, με είχαν αποδεχτεί όταν δε μου είχε μείνει τίποτα. Δε φοβόμουν πια τα βλέμματα, δε φοβόμουν πια μήπως το μάθουν οι άνθρωποι. Η ντροπή έπρεπε να αλλάξει στρατόπεδο.

Είχα ακούσει αυτά τα λόγια που λέγονταν εδώ και πάνω από δεκαετία για να υποστηρίξουν τις γυναίκες που είχαν πέσει θύματα βίας και βιασμού και κόλλησαν σαν ρεφρέν μέσα στο μυαλό μου, σαν μικροσκοπικές λεπίδες που μετατόπιζαν αιφνίδια τη σκέψη μου. Ολοι έπρεπε να δουν τους 51 βιαστές. Έπρεπε αυτοί να σκύψουν το κεφάλι. Οχι εγώ.

«Η ιστορία μου για παράδειγμα, το όνομά μου για σημαία»

Οταν ήμουν δεκαέξι χρόνων, αναρωτιόμουν διαρκώς ποιος ήταν ο σκοπός μου. (…) Και ονειρευόμουν την αγάπη, τον γάμο, μια οικογένεια, για να διορθωθούν όλα, για να έχω το δικαίωμα σε ό,τι είχα στερηθεί, για να γεράσω δίπλα σε έναν άντρα, για να κρατήσω τα παιδιά μου κοντά μου μέχρι να πάρουν τον δρόμο τους, μέχρι να απωθήσουν απαλά τη μητρική αγκαλιά επειδή έχουν πια μεγαλώσει. Τα ήθελα όλα αυτά, τίποτα δεν μπορούσε να με βγάλει από αυτό το μονοπάτι, και είχα πιστέψει ότι τα κατακτούσα όταν παντρευόμουν για να πορευτώ στα καλά και στα άσχημα.

Να με τώρα στα εβδομήντα μου, μια βασανισμένη γυναίκα, σύμβολο ενός νέου φεμινιστικού κύματος το οποίο γνωρίζω ελάχιστα. Δε θέλω να του γυρίσω την πλάτη ξανά. Θα παραμείνω αυτή που είμαι, χωρίς μίσος ούτε θυμό, χωρίς να μπορώ να φέρνω τους άντρες και τις γυναίκες να στέκονται απέναντι, επειδή πιστεύω ότι είμαστε φτιαγμένοι για να ζούμε μαζί. Μπορεί και να απογοητεύω κάποιες ακτιβίστριες, δεν είμαι και πολύ ριζοσπαστική, εξακολουθώ να επιθυμώ μια συμβατική και ήσυχη ζωή.

Αλλά τις άκουσα πώς μετέτρεψαν όλο τον πόνο μιας δίκης σε απελευθερωτικά τραγούδια στα σκαλιά του δικαστηρίου, άκουσα τη χαρά και τον θυμό να θριαμβεύουν επί της σιωπής, γι’ αυτό προσφέρω ευχαρίστως την ιστορία μου για παράδειγμα, και το όνομά μου για σημαία. Και νιώθω μεγάλη ανακούφιση που ξέρω ότι μια γυναίκα που ξυπνάει χωρίς να θυμάται τι είχε συμβεί την προηγούμενη μέρα θα σκεφτεί εμένα ή, μάλλον, αυτό που μου συνέβη. Ναι, προτιμώ να το γράφω έτσι: θα σκεφτεί αυτό που μου συνέβη. Δε μου αρέσει η ταμπέλα του θύματος, και ποτέ δεν ένιωσα ούτε θεώρησα πως είμαι είδωλο. Ισως απλώς εκπλήρωσα αυτή την αποστολή που με ταλάνιζε στα δεκαέξι μου.