Κλέμενς Φούεστ στα «ΝΕΑ»: «Η Ευρώπη πρέπει να γίνει ελκυστική για ιδιωτικές επενδύσεις»
Οσο η ΕΕ παραμένει μια περιοχή με υπερβολικά πολλούς κανονισμούς και με πολύ υψηλούς φόρους, η αύξηση της ανταγωνιστικότητας θα είναι περιορισμένη, δηλώνει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Κλέμενς Φούεστ, πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (Ifo) και ένας από τους πιο εξέχοντες γερμανούς οικονομολόγους.
Πώς μπορεί η Ευρώπη να γίνει πιο ανταγωνιστική;
Ανταγωνιστικότητα σημαίνει ότι οι πόροι μιας χώρας χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά και παραγωγικά. Ενας τρόπος μέτρησης της ανταγωνιστικότητας είναι η μέτρηση της παραγωγικότητας. Τα τελευταία 20 χρόνια βλέπουμε δύο τάσεις στην Ευρώπη. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία, έχουν αυξήσει την παραγωγικότητά τους, επομένως είναι πολύ ανταγωνιστικές.
Η Κεντρική Ευρώπη, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, σε κάποιο βαθμό και η Ισπανία, έχει χάσει την ανταγωνιστικότητά της. Η αύξηση της παραγωγικότητας ήταν πολύ αργή. Η παραγωγικότητα καθοδηγείται σε μεγάλο βαθμό από την καινοτομία και η Ευρώπη έχει μεγάλη αδυναμία εδώ. Είναι τραγικό γιατί το 2000 οι ευρωπαίοι ηγέτες δήλωσαν στη Λισαβόνα ότι η Ευρώπη θα πρέπει να είναι παγκοσμίως η πιο ανταγωνιστική οικονομία που βασίζεται στη γνώση. Πριν από την απόφαση η Ευρώπη κάλυπτε τη διαφορά σε σχέση με τις ΗΠΑ. Μετά υποχωρήσαμε.
Ποιος είναι ο λόγος;
Ημασταν κακοί στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και στη δημιουργία επιχειρήσεων, κακοί στην υιοθέτηση της παγκοσμιοποίησης και της ψηφιοποίησης. Ο ψηφιακός τομέας έχει οδηγήσει την αμερικανική ανάπτυξη, αλλά όχι την ευρωπαϊκή.
Πριν από δύο χρόνια έγραψα μια μελέτη με τον Ντάνιελ Γκρος όπου λέγαμε ότι η Ευρώπη βρίσκεται στην παγίδα της μεσαίας τεχνολογίας. Η Ευρώπη έχει επικεντρώσει τις επενδύσεις της στην έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α) σε αργά αναπτυσσόμενους τομείς. Δεν αναπτύσσονται πολύ, δεν έχουν καθόλου ή έχουν πολύ λίγες πρωτοποριακές καινοτομίες. Στη Λισαβόνα, οι αρχηγοί κυβερνήσεων δήλωσαν ότι θα αυξήσουμε τις δαπάνες Ε&Α στο 3% του ΑΕΠ.
Το 2000 ήταν λίγο κάτω από το 2%. Σήμερα είναι μόλις 2%. Ακόμα και στις χώρες όπου βρίσκονται στο 3%, όπως η Γερμανία, κατευθύνονται κυρίως στις αργά αναπτυσσόμενες αυτοκινητοβιομηχανίες. Αποτελεί αδυναμία το ότι η Ευρώπη επένδυσε σε αργά αναπτυσσόμενους τομείς, οπότε υποχώρησε στην ανταγωνιστικότητα.
Πώς όμως μπορούμε να ξεπεράσουμε αυτή την αδυναμία;
Χρειαζόμαστε περισσότερο δυναμισμό στις επιχειρήσεις. Δεν μπορούμε να περιμένουμε από τις υπάρχουσες εταιρείες να εισέλθουν σε πιο ανταγωνιστικούς τομείς ή να βελτιωθούν στην υιοθέτηση τεχνολογιών.
Τα τελευταία 50 χρόνια η Ευρώπη δεν έχει δημιουργήσει ούτε μία νέα εταιρεία με παγκόσμιο αντίκτυπο. Οι ΗΠΑ έχουν δημιουργήσει πιθανώς 100. Χρειαζόμαστε νέες εταιρείες. Επίσης παρατηρούμε ότι έχουμε πολλές νέες εταιρείες, αλλά δεν αναπτύσσονται.
Η Ευρώπη πρέπει να γίνει πιο ελκυστική για ιδιωτικές επενδύσεις. Αυτό απαιτεί μια διαφορετική προσέγγιση στη χάραξη οικονομικής πολιτικής σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο: λιγότερες ρυθμίσεις, χαμηλότεροι φόροι, περισσότερη εμπιστοσύνη στις αγορές. Οσο η ΕΕ παραμένει μια περιοχή με υπερβολικά πολλούς κανονισμούς και με πολύ υψηλούς φόρους, η αύξηση της ανταγωνιστικότητας θα είναι περιορισμένη.
Ποιες δράσεις θα ενισχύσουν λοιπόν την ανταγωνιστικότητα;
Πρέπει να αναπτύξουμε την εγχώρια αγορά. Δεν έχουμε μια κοινή αγορά για υπηρεσίες. Εχουμε κατακερματίσει τις κεφαλαιαγορές. Εχουμε ένα τραπεζικό σύστημα όχι πολύ καλό στη χρηματοδότηση νέων εταιρειών. Ενα άλλο βασικό μέτρο θα ήταν η στενότερη ενσωμάτωση των κεφαλαιαγορών σε ολόκληρη την ΕΕ και γενικότερα των αγορών υπηρεσιών. Επίσης, μέρη της Ευρώπης είναι πολύ επιφυλακτικά απέναντι στις νέες τεχνολογίες, ακόμη και στην ψηφιοποίηση.
Με την προστασία των δεδομένων έχει δοθεί έμφαση στον κίνδυνο, έχει δημιουργηθεί ένα κανονιστικό πλαίσιο που σταματά την ψηφιοποίηση. Οι Κινέζοι και οι Αμερικανοί δεν κοιτούν τον κίνδυνο, αλλά τις ευκαιρίες και κερδίζουν στον τεχνολογικό αγώνα. Αν δεν αλλάξουμε, θα αυξηθεί περαιτέρω το χάσμα μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας από τη μια και της Ευρώπης από την άλλη, η οποία εξαρτάται όλο και περισσότερο από τις ΗΠΑ ή την Κίνα στις νέες τεχνολογίες.
Αλλά τι μας κρατάει πίσω από την υλοποίηση των δράσεων;
Ενας λόγος είναι το στενό εθνικό συμφέρον. Στην άμυνα, για παράδειγμα, οι χώρες εστιάζουν σε μεγάλο βαθμό στις δικές τους αμυντικές εταιρείες. Η συνεργασία μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας για τη δημιουργία ενός νέου μαχητικού αεροπλάνου δεν λειτουργεί. Οι Γάλλοι έχουν συγκεκριμένες ιδέες και οι Γερμανοί έχουν τις δικές τους. Γιατί δεν αναπτύσσουμε ευρωπαϊκά πυρηνικά όπλα; Φαίνεται ότι οι Γάλλοι δεν είναι πρόθυμοι να εξευρωπαΐσουν τα πυρηνικά τους όπλα.
Ομως, θα πρέπει να είμαστε ενωμένοι για να προχωρήσουμε, για παράδειγμα, με την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών ή το 28ο καθεστώς. Η λύση θα είναι ad hoc συνασπισμοί, όπως η πρωτοβουλία E6 της Γερμανίας;
Το πρόβλημα είναι ότι οι διαφορές είναι πολύ δύσκολο να ξεπεραστούν. Εάν τα κράτη – μέλη πιστεύουν ότι το 28ο καθεστώς δεν είναι προς το εθνικό τους συμφέρον, θα αρνηθούν να το αποδεχτούν. Οσον αφορά τους συνασπισμούς, αυτή είναι μια πιο πολλά υποσχόμενη ιδέα, αλλά έχει περιορισμούς στο τι μπορεί να γίνει. Είναι περισσότερο ένας τρόπος για την προώθηση της αμυντικής συνεργασίας.
Ορισμένες χώρες της ΕΕ αλλά και η πρόεδρος της Επιτροπής θεωρούν ότι η ευρωπαϊκή προτίμηση είναι ένα εργαλείο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ποια η άποψή σας;
Αυτό θα ήταν ένα σοβαρό λάθος. Η ΕΕ είναι ιδιαίτερα ενσωματωμένη διεθνώς. Αν ακολουθήσει την πολιτική αυτή, άλλες χώρες θα γίνουν πιο προστατευτικές. Αυτό θα ήταν πολύ επιζήμιο για την ΕΕ. Η ρύθμιση του τοπικού περιεχομένου έχει νόημα σε ορισμένους πολύ περιορισμένους τομείς, όπως άμυνα και ασφάλεια, όχι στους υπόλοιπους.