Οι «πιάτσες» του θανάτου – Ηρωίνη κοκαΐνη και σίσα στο κέντρο της Αθήνας

Το μεσημέρι της Τρίτης, οι δρόμοι της πρωτεύουσας κινούνται σε συνηθισμένους, καθημερινούς ρυθμούς. Στο κέντρο της πόλης, άνθρωποι όλων των ηλικιών πηγαίνουν ή γυρίζουν από τις δουλειές τους, μόνοι και σε παρέες. Παράλληλα, όμως, υπάρχει και μια άλλη πλευρά: σε συγκεκριμένα σημεία του κέντρου, άστεγοι τοξικοεξαρτημένοι σχηματίζουν τις «πιάτσες» των ναρκωτικών. Ο ένας πάνω στον άλλον, εξαθλιωμένοι, κάθονται σε πεζοδρόμια και πεζούλια, δημιουργώντας αυτοσχέδιους καταυλισμούς.

Πρόκειται για μια πραγματικότητα την οποία οι περισσότεροι προσπερνάμε επιμελώς, καθιστώντας αυτούς τους ανθρώπους αόρατους. Δεν είναι έτσι για όλους.

Ο Τάσος Σμετόπουλος είναι στον δρόμο από το 1985. Υπήρξε και ο ίδιος χρήστης ουσιών μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Από το 2012 κάνει streetwork, βοηθώντας χρήστες και άλλες ευάλωτες κοινωνικές ομάδες που είναι σε ανάγκη. Το 2010 έφτιαξε την οργάνωση Steps για αυτόν ακριβώς τον λόγο. «Ακολουθούμε αυτό που μας δίνει ο δρόμος», λέει στα «ΝΕΑ». Δύο φορές την εβδομάδα πηγαίνει με τα πόδια στις «πιάτσες» ναρκωτικών, μαζί με μια ομάδα εθελοντών γιατρών και νοσοκόμων, παρέχοντας είδη ατομικής υγιεινής και πρώτης ανάγκης, καθαρά σύνεργα χρήσης και βασική ιατρική φροντίδα. Βρεθήκαμε μαζί με την ομάδα του σε μία από αυτές τις εξορμήσεις.

Καρόλου – εδώ κυριαρχεί η σίσα

Η «πιάτσα» πέριξ του κτιρίου του ΟΣΕ θεωρείται μία από τις πιο σκληρές. Στην οδό Καρόλου μάς προσπερνάει βιαστικά ένας άνθρωπος που μοιάζει σε σύγχυση, εντελώς χαμένος. Στα χέρια του κρατάει μια γυάλινη μικρή πίπα. Εδώ κυριαρχεί η ουσία σίσα – η λεγόμενη «κοκαΐνη των φτωχών».

Ο Τ. Σμετόπουλος εξηγεί ότι οι «πιάτσες» της Αθήνας χωρίζονται ανάλογα με τις ουσίες και τον τρόπο χρήσης τους. «Εδώ, η χρήση της σίσας γίνεται καπνίζοντάς την και υπάρχει και η εισπνεόμενη χρήση ηρωίνης», είπε. Επειτα περιέγραψε τις συνθήκες στις οποίες ζουν αυτοί οι άνθρωποι. «Οι περισσότεροι χρήστες εδώ ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. Η έλλειψη στέγης, πρωτοβάθμιας φροντίδας και η κακή ποιότητα των ουσιών έχουν ως αποτέλεσμα να σακατεύονται – να χάνουν πόδια ή ακόμα και τη ζωή τους. Περισσότερο κινδυνεύουν από τις συνθήκες, παρά από την υπερβολική δόση. Στον δρόμο η υπερδοσολογία μπορεί να γίνει μόνο αν μπερδέψουν πολλές ουσίες, από μία μόνη της δεν γίνεται».

Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου το 60% των χρηστών σίσας είναι αλλοδαποί, ενώ ο σταθερός πληθυσμός της «πιάτσας» είναι περίπου 50-60 άτομα, που μαζί με όσους περνούν κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να φτάσει και τους 250.

Κεραμεικός – ηρωίνη και κόκα

Από το κτίριο του ΟΣΕ συνεχίζουμε προς τον Κεραμεικό. Στην «πιάτσα» εκεί, κυριαρχούν η ηρωίνη και η κοκαΐνη. Οταν κάνει την εμφάνισή της η ομάδα της Steps, πολλοί χρήστες μαζεύονται γύρω της ζητώντας καθαρές σύριγγες, ενώ ένας ζητάει και ιατρική φροντίδα. Σηκώνει το μπατζάκι του και το πόδι του είναι εμφανώς ταλαιπωρημένο – πρησμένο και μαύρο. Η μία από τις δύο νοσηλεύτριες που μας συνοδεύουν σκύβει και το φροντίζει.

Ο Τ. Σμετόπουλος κρατάει ένα μεγάλο κουτί με καθαρές σύριγγες και μοιράζει. Ρωτάει όλους τους ανθρώπους της «πιάτσας» εάν θέλουν καθαρά υλικά χρήσης και εάν χρειάζονται γιατρό. Από πίσω, ένας χρήστης βοηθάει έναν δεύτερο να πάρει τη δόση του, κάνοντάς του την ένεση στον λαιμό. Πάντως, εδώ η κατάσταση και οι άνθρωποι μοιάζουν πιο ήρεμοι. «Είναι και λόγω της σίσας, αλλά και λόγω των αριθμών», λέει ο «οδηγός» μας, σημειώνοντας ότι η «πιάτσα» του ΟΣΕ είναι πολυπληθέστερη και σαφώς πιο δύσκολη – τόσο δύσκολη που την ημέρα που βρεθήκαμε εκεί, ούτε η ομάδα του δεν μπήκε μέσα στο στενό όπου μένουν οι χρήστες.

Σε αυτές τις «πιάτσες» βρίσκονται οι πιο ευάλωτοι τοξικοεξαρτημένοι. Οπως περιγράφει ο ιδρυτής της οργάνωσης Steps, οι άνθρωποι αυτοί, πέρα από την εξάρτησή τους, αντιμετωπίζουν την αστεγία, παθολογικές ασθένειες και λοιμώδη νοσήματα, τις καιρικές συνθήκες και άλλα. «Δεν μιλάμε για μια ευαλωτότητα. Μιλάμε για μια ευαλωτότητα που μπαίνει η μία μέσα στην άλλη. Και αυτό το μείγμα είναι θανατηφόρο», σημειώνει.

Και εργαλείο… real estate

Ο Τ. Σμετόπουλος έχει δει τις «πιάτσες» να αλλάζουν περιοχές πολλές φορές. Ποτέ όμως να εξαφανίζονται. Για τον ίδιο, υπάρχει μια λογική, ένα νήμα που συνδέει αυτό το φαινόμενο των μεταφερόμενων συνθηκών γκετοποίησης συγκεκριμένων γειτονιών του κέντρου. «Απώτερος σκοπός είναι να μην ενοχλείται ο τουρισμός», είπε στα «ΝΕΑ». «Οταν μια “πιάτσα” μεταφέρεται κάπου, υποβαθμίζεται η περιοχή, πέφτουν οι τιμές και έπειτα μπορούν να έρθουν οι ενδιαφερόμενοι και να αγοράσουν. Μετά έρχονται ο εξευγενισμός και η αναβάθμιση. Ουσιαστικά, οι “πιάτσες” εργαλειοποιούνται προς όφελος των λίγων», συμπληρώνει. Ξεκαθαρίζει δε πως αυτό είναι μια σταθερή πολιτική επιλογή όλων των κυβερνήσεων, περιγράφοντας ουσιαστικά μια λογική real estate στη μετακίνησή τους από δρόμο σε δρόμο και από γειτονιά σε γειτονιά.

Στην περιοχή γύρω από την «πιάτσα» του ΟΣΕ, όλες οι πολυκατοικίες έχουν παρόμοια όψη. Ψηλά κάγκελα περικυκλώνουν τις εισόδους τους, κάτι που φαίνεται να γίνεται για να αποτρέψουν τους χρήστες από το να καθίσουν εκεί, ενώ σε κάποια σημεία έχουν εφαρμοστεί μέχρι και αιχμηρά συρματοπλέγματα. Αλλού, ο ίδιος μάς δείχνει κάποιους σωλήνες που κρέμονται από τον πρώτο όροφο. «Ρίχνουν νερό για να μην αφήνουν τον κόσμο να κάθεται», λέει, καταγγέλλοντας μια λογική «επιθετικής αρχιτεκτονικής», όπως την ονομάζει.

Στον Κεραμεικό, μερικές εκατοντάδες μέτρα πιο κάτω, το τοπίο είναι διαφορετικό. Εδώ όλα μαρτυρούν ότι γίνονται έργα, ότι υπάρχει κάποια δραστηριότητα και διαφαίνεται μια ανάπτυξη – κτίρια ανακαινίζονται, νεόδμητες οικοδομές κάνουν την εμφάνισή τους. «Το πολύ σε έναν χρόνο θα έχει εξαφανιστεί από εδώ η “πιάτσα”», λέει.

Ανοδος των συνθετικών ναρκωτικών

Η Μαρία Χλωρού είναι εργαζόμενη στον χώρο της απεξάρτησης τα τελευταία 25 χρόνια. Δεν έχει εμπειρία από δουλειά πεδίου, να πηγαίνει δηλαδή η ίδια στις πιάτσες. Οπως λέει όμως χαρακτηριστικά, «πολλές φορές οι πιάτσες έρχονται σε εμένα».

Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρήσει αλλαγή στο προφίλ των χρηστών που αναζητούν βοήθεια στη δομή απεξάρτησης όπου εργάζεται. «Υπάρχει μείωση της χρήσης ηρωίνης και αύξηση των συνθετικών ουσιών – αμφεταμίνες, μεθαμφεταμίνες, κοκαΐνη και συνθετική κάνναβη, όπως και αύξηση των λεγόμενων χρηστών του Σαββατοκύριακου» είπε στα «ΝΕΑ». Σύμφωνα με την ίδια, παρ’ όλο που η ηρωίνη εξακολουθεί να είναι η κυρίαρχη ουσία, έχει μειωθεί το ποσοστό εξαρτημένων χρηστών από το οπιούχο ναρκωτικό. «Πριν δέκα χρόνια ήταν το 80% των περιπτώσεων που συναντούσαμε, πλέον είναι περίπου το 30%» σημείωσε, προσθέτοντας πως αυξάνονται και οι χρήστες που αναφέρουν ως μοναδική ουσία που χρησιμοποιούν την κάνναβη. «Αυτό σπάει τον μύθο περί μαλακών και σκληρών ναρκωτικών» δήλωσε σχετικά.

Υπάρχει όμως και ένα μικρό ποσοστό χρηστών σίσα που φτάνουν στο κατώφλι της δομής απεξάρτησης που εργάζεται. «Οι περισσότεροι είναι περιθωριοποιημένοι και έχουν καταστρέψει τους κοινωνικούς δεσμούς γύρω τους» είπε, ενώ υπογράμμισε πως η πλειοψηφία από αυτούς συνήθως έχουν ξεκινήσει με άλλα ναρκωτικά πριν καταλήξουν (και) στη λεγόμενη κόκα των φτωχών. Ανησυχητική όμως φαίνεται πως είναι και η αύξηση των ανθρώπων που είναι πολυτοξικοεξαρτημένοι. «Οταν τους ρωτάμε ποια είναι η κύρια ουσία που χρησιμοποιούν, μας απαντούν όλες» είπε χαρακτηριστικά.