Χωρικά ύδατα: Οι επιλογές

Καθώς η σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας και η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν πλησιάζουν, η Αθήνα τονίζει εμφατικά ότι η κυριαρχία της Ελλάδας είναι αδιαπραγμάτευτη. Και ότι θα ασκήσει το (μονομερές) δικαίωμα επέκτασης του εύρους των χωρικών υδάτων στα θαλάσσια τμήματα εκείνα που δεν έχει μέχρι τώρα επεκτείνει (Αιγαίο, νοτίως της Κρήτης) χωρίς ωστόσο να διευκρινίζεται με ακρίβεια ούτε η περιοχή επέκτασης ούτε το ακριβές εύρος – εάν θα είναι δηλαδή 12 ν.μ. ή μια ενδιάμεση τιμή μεταξύ 6 και 12 (ειδικά για το Αιγαίο).

Το εύρος των χωρικών υδάτων είναι, ως γνωστόν, το θέμα-κλειδί της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Για το οποίο η Τουρκία το 1995, μετά την επικύρωση της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας από την Ελλάδα, διατύπωσε το διαβόητο και έκνομο casus belli. Επομένως όταν η Ελλάδα λέγει ότι «έρχεται η επέκταση των χωρικών υδάτων/αιγιαλίτιδας ζώνης» τι ακριβώς εννοεί; Τι επιλογές έχει και με ποιες δυνατότητες εφαρμογής τους; Συνοπτικά:

Πρώτον, την ακραία επιλογή – να επεκτείνει δηλαδή το εύρος των υδάτων καθολικά στα 12 ν.μ. στο Αιγαίο διακινδυνεύοντας την (βέβαιη) ενεργοποίηση του casus belli από την Τουρκία, δηλαδή πόλεμο. Φαίνεται ως εντελώς μη ρεαλιστική υπόθεση εκτός εάν Αθήνα και Αγκυρα έχουν φθάσει σε σιωπηρή κατανόηση (understanding), επίσης εντελώς μη ρεαλιστική υπόθεση. Βεβαίως από τις επίσημες δηλώσεις αναδύεται ως διάχυτη, ατμοσφαιρική πρόθεση στην κοινή γνώμη η επέκταση στα 12 ν.μ. (έπειτα από σχετική συνεννόηση με τις κοινοβουλευτικές πολιτικές δυνάμεις). Δεδομένου ότι η επέκταση στα 12 ν.μ. στο Αιγαίο προκαλεί προβλήματα και στη διεθνή ναυσιπλοΐα, η επιλογή αυτή μάλλον θα πρέπει να αποκλεισθεί. (Η Σύμβαση πάντως αναφέρει έως τα 12 ν.μ.)

Δεύτερον, την ενδιάμεση επιλογή – τη διαφοροποιημένη, κλιμακωτή επέκταση του εύρους των χωρικών υδάτων όπως σχεδόν συμφωνήθηκε στο πλαίσιο των διερευνητικών συνομιλιών Ελλάδας – Τουρκίας το 2003-2004. Η επιλογή αυτή είναι μέσα στο πνεύμα και γράμμα της Σύμβασης (άρθ. 3, κ.α.). Από πολιτική άποψη όμως μπορεί να επιτευχθεί ως τελική λύση έπειτα από διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο χωρών (όπως έγινε και το 2003). Και είναι «η ιδανική λύση» (Χ. Ροζάκης) καθώς μεταξύ άλλων απαντά στα προβλήματα που θέτει η Τουρκία, η διεθνής ναυσιπλοΐα και επιτρέπει την επίλυση του προβλήματος της δυσαρμονίας του εναέριου χώρου (10 ν.μ. σήμερα).

Τρίτον, τη σχετικώς αθώα επιλογή – να ασκήσει το δικαίωμα επέκτασης στα 12 ν.μ. νοτίως της Κρήτης, περιοχή για την οποία εικάζεται ότι η Τουρκία δεν μπορεί να έχει ενστάσεις. Αν και σε παλαιότερες τοποθετήσεις είχε αναφερθεί ότι το casus belli ισχύει και γι’ αυτή τη θαλάσσια περιοχή. Αλλά αυτή τη στιγμή οι συνθήκες έχουν αλλάξει με την παρουσία και των αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στην περιοχή.

Σε κάθε περίπτωση, η επέκταση των χωρικών υδάτων είναι ενδεδειγμένη πριν από την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Καθώς το εύρος των χωρικών υδάτων αποτελεί το εσωτερικό όριο της ΑΟΖ μετά την οριοθέτηση. Και το Διεθνές Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι δεν μπορεί να γίνει επέκταση χωρικών υδάτων μετά την οριοθέτηση.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική».