Η Αριστερά μπροστά στη ρευστότητα του πολιτικού σκηνικού
Το ελληνικό πολιτικό τοπίο χαρακτηρίζεται σήμερα από μια παράδοξη στασιμότητα. Η κυβέρνηση φθείρεται, η κοινωνική δυσαρέσκεια συσσωρεύεται, όμως δεν προκύπτει ανταγωνιστικός πολιτικός πόλος που να απειλεί την κυβέρνηση. Αντιθέτως, η πολιτική ρευστότητα στον χώρο της αντιπολίτευσης είναι πολύ μεγάλη ειδικά μετά την εμφάνιση νεοπαγών «εν δυνάμει» κομμάτων με προσωποκεντρικά χαρακτηριστικά.
Πιο συγκεκριμένα, ο χώρος της Αριστεράς σήμερα εξακολουθεί να παραμένει σε μια βαθιά κρίση, με αποτέλεσμα να αδυνατεί να εμπνεύσει, να κινητοποιήσει και να πείσει την κοινωνία. Για την ακρίβεια, είναι βυθισμένος σε μια κρίση αξιοπιστίας, με ρίζες που εύκολα μπορούν να αναζητηθούν στα προηγούμενα χρόνια.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Μητσοτάκη κινείται πλήρως εναρμονισμένη με το διεθνές συντηρητικό και alt-right ρεύμα του τραμπικού κύματος. Αυτό δεν αποτελεί απλώς μια επιλογή που υπαγορεύεται από κάποια εκλογική τακτική. Παίζει και αυτόν τον ρόλο, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Αποτελεί σχέδιο ιδεολογικής ηγεμονίας, που επιχειρεί να εγκαθιδρύσει μια «κοινή λογική» μονόδρομων, όπου η ανισότητα, η λιτότητα, ο αυταρχισμός και η διαρκής ανασφάλεια παρουσιάζονται ως φυσικοί νόμοι και οτιδήποτε αντιβαίνει σε αυτό είναι «λαϊκισμός».
Απέναντι σε αυτό, η Αριστερά δεν μπορεί να απαντήσει με πολιτικές χαμηλών προσδοκιών ή με μετατοπίσεις προς ένα ασαφές «κέντρο». Η ιστορία δείχνει ότι ποτέ δεν κέρδισε κοινωνικές πλειοψηφίες όταν απεμπόλησε τη σύγκρουση. Αντίθετα, χρειάζεται καθαρή ιδεολογική αντιπαράθεση με το αφήγημα ότι «δεν γίνεται αλλιώς»: ότι δεν μπορούμε να ενισχύσουμε το κοινωνικό κράτος, να φορολογήσουμε τον πλούτο, να επαναπροσδιορίσουμε τις προτεραιότητες των δημόσιων δαπανών, χωρίς να επέλθει καταστροφή.
Η Αριστερά χρειάζεται ένα πρόγραμμα που να απαντάει με σαφήνεια, συνεκτικότητα και οραματικό τρόπο στα προβλήματα της κοινωνίας. Για την Αριστερά, το ερώτημα δεν είναι αν διαθέτει προγραμματικές θέσεις. Διαθέτει. Το πραγματικό ζήτημα είναι να μπορέσουν αυτές οι θέσεις να παράγουν πολιτικό αποτέλεσμα, να συγκροτήσουν κοινωνικές συμμαχίες, να κινητοποιήσουν τη νεολαία και να δημιουργήσουν προσδοκία αλλαγής. Η απόσταση με την κοινωνία είναι σχέση εμπιστοσύνης που έχει διαρραγεί εδώ και χρόνια, και όχι απλώς επικοινωνιακή ανεπάρκεια.
Σε αυτό το ήδη δύσκολο τοπίο προστίθεται και ένα ακόμα πρόβλημα: η ανάδυση προσωποκεντρικών πολιτικών σχημάτων. Κόμματα χωρίς κοινωνικές ρίζες, χωρίς συλλογικές διαδικασίες, χωρίς σαφή ιδεολογική πυξίδα, που υπόσχονται «ρήξη» αλλά λειτουργούν ως πολιτικά πυροτεχνήματα. Αυτά τα σχήματα δεν αμφισβητούν τη σημερινή διαμόρφωση των σχέσεων εξουσίας. Αντιθέτως, τις αποπολιτικοποιούν περαιτέρω, μετατρέποντας την πολιτική σε υπόθεση προσωπικού χαρακτήρα, ύφους και στιγμιαίας αγανάκτησης. Και τελικά ενισχύουν τον κυνισμό και την αποστράτευση.
Το διακύβευμα για την Αριστερά είναι διπλό: να συγκρουστεί ιδεολογικά με τη Δεξιά και ταυτόχρονα να επανασυνδέσει το πρόγραμμα με συλλογικά υποκείμενα, κοινωνικές ανάγκες και πραγματικές δυνατότητες αλλαγής. Να ξανακάνει την πολιτική υπόθεση συλλογικής δράσης και όχι προσωπικές υποθέσεις αυτοδικαίωσης. Μόνο έτσι μπορεί να πιάσει το νήμα από την αρχή, να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της και να γίνει κοινωνικά χρήσιμη.
Αυτό δεν εγγυάται την επιτυχία. Είναι όμως η μόνη ρεαλιστική διέξοδος. Γιατί το πραγματικά ανέφικτο είναι η αποδοχή μιας κοινωνίας που μαθαίνει να ζει μόνιμα φοβισμένη και χωρίς ορίζοντα.