Η Συρία στο κατώφλι νέας ανάφλεξης

Δεκατέσσερις μήνες μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Ασαντ, η Συρία βρίσκεται ξανά μπροστά σε μια ιστορική καμπή. Υπό την ηγεσία του νέου προέδρου Αχμέντ αλ-Σάραα, η Δαμασκός έχει εξαπολύσει μια θεαματική και αμείλικτη αντεπίθεση που ανατρέπει τις ισορροπίες στη Βόρεια και Ανατολική Συρία, ανακτά εδάφη-κλειδιά από τις υπό κουρδική ηγεσία Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (ΣΔΔ) και μετατρέπει το κουρδικό ζήτημα σε εργαλείο στρατηγικής πίεσης, πολιτικής διαπραγμάτευσης και γεωπολιτικού παζαριού.

Η ραγδαία εξέλιξη των γεγονότων έχει φέρει σχεδόν ολόκληρη τη Συρία ξανά υπό την εξουσία του κεντρικού κράτους με έδρα τη Δαμασκό, έπειτα από χρόνια εμφυλίου και στρέφει τα βλέμματα στη μεταβαλλόμενη πολιτική των ΗΠΑ.

Με μια συνδυασμένη στρατηγική «πίεσης και κατευνασμού» – σκληρές στρατιωτικές επιχειρήσεις από τη μία, προεδρικά διατάγματα που υπόσχονται δικαιώματα στους Κούρδους από την άλλη – ο αλ-Σάραα επιχειρεί να αποψιλώσει την επιρροή των ΣΔΔ, να διαρρήξει τους δεσμούς τους με την τοπική κοινωνία και να επιβάλει ένα νέο πλαίσιο ενσωμάτωσης. Ωστόσο οι παράμετροι αυτής της ενσωμάτωσης – ασφάλεια, τοπική αυτοδιοίκηση, κατανομή της εξουσίας – παραμένουν ασαφείς, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας ανάφλεξης. Η Ουάσιγκτον, που επί χρόνια στήριζε τις ΣΔΔ στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους, εμφανίζεται τώρα πρόθυμη να αποδεχθεί τα νέα δεδομένα που διαμορφώνονται, γεγονός που αλλάζει άρδην τη φύση της αμερικανικής πολιτικής στην περιοχή και αφήνει τους Κούρδους περισσότερο εκτεθειμένους από ποτέ.

Την ίδια στιγμή, η ταχεία προέλαση του συριακού στρατού αποκαλύπτει βαθιές ρωγμές στο εσωτερικό των ΣΔΔ, ιδιαίτερα μεταξύ των αράβων μαχητών που αποτελούν την πλειονότητά τους. Η αποσύνθεση αυτής της συμμαχίας επιταχύνει την ήττα τους τόσο στα δυτικά όσο και στα ανατολικά του Ευφράτη, ανοίγοντας τον δρόμο στη Δαμασκό να επανακτήσει στρατηγικά εδάφη, ενεργειακούς πόρους και κρίσιμες υποδομές.

Ταυτόχρονα η επιστροφή της κεντρικής εξουσίας στη Βόρεια Συρία δημιουργεί και νέους κινδύνους: η Τουρκία παρακολουθεί στενά, καθώς το κουρδικό ζήτημα στα σύνορά της μπορεί ανά πάσα στιγμή να πυροδοτήσει νέα περιφερειακή αναταραχή, ακόμη και να επηρεάσει τη δική της εύθραυστη ειρηνευτική διαδικασία με το PKK.

Τι οδήγησε στις προελάσεις

Εντάσεις σιγόβραζαν επί μήνες μεταξύ της κυβέρνησης και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων. Η Δαμασκός έχει απαιτήσει από τις ΣΔΔ, με αιχμή την κουρδική πολιτοφυλακή, να συγχωνευθούν πλήρως με τις κρατικές δυνάμεις ασφαλείας και οι διοικητικοί φορείς στις υπό κουρδική διοίκηση περιοχές να ενσωματωθούν επίσης.

Οι ΣΔΔ αντιστάθηκαν, επιδιώκοντας να διατηρήσουν την περιφερειακή κουρδική αυτονομία και εκφράζοντας ανησυχία ότι η ισλαμιστική κυβέρνηση της Δαμασκού επιδιώκει να κυριαρχήσει στη Συρία.

Με το ξέσπασμα της σύγκρουσης, κυβερνητικές δυνάμεις κατέλαβαν διοικούμενες από Κούρδους συνοικίες στο Χαλέπι πριν προωθηθούν την περασμένη εβδομάδα προς τα ανατολικά, αναγκάζοντας τους κούρδους μαχητές να υποχωρήσουν.

Τα κρίσιμα εδάφηκαι η εκεχειρία

Οι δυνάμεις της συριακής κυβέρνησης προελαύνουν στις επαρχίες Ράκα και Ντέιρ αλ-Ζορ καθώς και σε τμήματα της επαρχίας Χασάκα.

Αυτά τα εδάφη περιλαμβάνουν τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά κοιτάσματα της Συρίας, ένα μεγάλο υδροηλεκτρικό φράγμα, αγροτικές περιοχές, φυλακές όπου κρατούνται μαχητές του Ισλαμικού Κράτους και έναν καταυλισμό με αμάχους που συνδέονται με την οργάνωση.

Οι ΣΔΔ είχαν καταλάβει μεγάλο μέρος αυτών των περιοχών από το ΙΚ όταν αποτελούσαν τον κύριο εταίρο των ΗΠΑ στον αγώνα κατά των τζιχαντιστών στη Συρία. Οι καταληφθείσες περιοχές έχουν κατά πλειοψηφία αραβικό πληθυσμό.

Με βάση εκεχειρία που συμφωνήθηκε στις 20 Ιανουαρίου, η κυβέρνηση έδωσε περιθώριο λίγων ημερών στις ΣΔΔ να καταρτίσουν σχέδιο για τους εναπομείναντες θυλάκους τους στη Χασάκα ώστε να ενσωματωθούν.