Προσχέδιο προϋπολογισμού 2027: Η δύσκολη εξίσωση για ανάπτυξη, πληθωρισμό και ενεργειακή ακρίβεια

Σε τεντωμένο σχοινί μεταξύ ανάπτυξης, δημοσιονομικής σταθερότητας και στήριξης των εισοδημάτων καλείται να κινηθεί η οικονομική πολιτική το 2027, με την ενεργειακή ακρίβεια να αποτελεί τον μεγάλο «άγνωστο Χ» της εξίσωσης. Το προσχέδιο του νέου προϋπολογισμού, που κατατέθηκε χθες στη Βουλή, προβλέπει για το 2027 ανάπτυξη 2,3%, αποκλιμάκωση του πληθωρισμού στο 2,6% και υποχώρηση του δημόσιου χρέους κάτω από το 130% του ΑΕΠ.

Με τις τιμές της ενέργειας ν’ αποτελούν το μεγάλο αγκάθι, η κυβέρνηση έχει κρατήσει «εφεδρείες» συνολικού ύψους 400 εκατ. ευρώ, 200 εκατ. ευρώ έως το τέλος του 2026 και ακόμη 200 εκατ. ευρώ για τους πρώτους μήνες του 2027, προκειμένου να χρηματοδοτήσει μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις ώστε να καλύψει ανάγκες που ενδέχεται να προκύψουν στη διάρκεια του χειμώνα.

Μέτρα στήριξης

Η έντονη μεταβλητότητα των διεθνών τιμών έχει υποχρεώσει την κυβέρνηση να κινείται βήμα-βήμα και να λαμβάνει αποφάσεις για τα μέτρα στήριξης ανά δεκαπενθήμερο, ανάλογα με τις εξελίξεις. Στο πλαίσιο αυτό, την ερχόμενη εβδομάδα αναμένεται να ανακοινωθεί:

διπλή παρέμβαση στο πετρέλαιο θέρμανσης, με απευθείας επιδότηση στην αντλία και οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης,

νέα παράταση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης έως το τέλος Οκτωβρίου.

«Η ανάπτυξη έχει νόημα μόνο όταν φτάνει στην καθημερινότητα του πολίτη. Στόχος μας είναι τα εισοδήματα να αυξάνονται και η πίεση από το κόστος ζωής να υποχωρεί. Η πρόοδος της οικονομίας να γίνεται πρόοδος για κάθε οικογένεια», υπογράμμισε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, μετά την κατάθεση του προσχεδίου στη Βουλή. Οπως τόνισε, «ο πληθωρισμός παραμένει μία από τις πιο αστάθμητες μεταβλητές, καθώς επηρεάζεται άμεσα από τις διεθνείς τιμές της ενέργειας», εκτιμώντας πάντως ότι «το 2027 αναμένεται να αποκλιμακωθεί».

Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Θάνος Πετραλιάς, σημείωσε ότι «τα μέτρα ΔΕΘ, σε συνδυασμό με την αύξηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων με βάση τη ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια, αλλά και του συγχρηματοδοτούμενου σκέλους, εκτιμάται ότι επιδρούν θετικά στο ΑΕΠ κατά περίπου 0,2% φέτος και επιπλέον 0,3% το 2027».Το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2027 προβλέπει ότι εν μέσω αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας και διαταραχών στις αγορές ενέργειας η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με ρυθμούς υψηλότερους από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, τα δημοσιονομικά αποτελέσματα θα παραμείνουν πλεονασματικά και το δημόσιο χρέος θα συνεχίσει να αποκλιμακώνεται με ταχύ ρυθμό. Ωστόσο, ο βαθμός αβεβαιότητας παραμένει υψηλός και θεωρείται πιθανό ορισμένες από τις βασικές παραδοχές του προσχεδίου να χρειαστούν αναθεώρηση έως τις 20 Νοεμβρίου, όταν θα κατατεθεί στη Βουλή το τελικό σχέδιο του νέου προϋπολογισμού.

Ανάπτυξη

Ο ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να ανέλθει σε 2% το 2026 και σε 2,3% το 2027. Το ονομαστικό ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί από 262 δισ. ευρώ το 2026 σε 274,6 δισ. ευρώ το 2027. Σύμφωνα με το οικονομικό επιτελείο σημαντικοί παράγοντες στην ανοδική πορεία του ρυθμού ανάπτυξης για το 2027 αποτελούν οι παρεμβάσεις που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ ύψους 2,2 δισ. ευρώ καθώς και η ενίσχυση των επενδύσεων.

Πληθωρισμός

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία έως το τέλος Αυγούστου, ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε 3,8%, σημαντικά υψηλότερα από την αρχική πρόβλεψη για 3,2%. Για το 2027, υπό την παραδοχή της σταδιακής αποκλιμάκωσης των διεθνών τιμών της ενέργειας, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο πήχης για τον πληθωρισμό κατεβαίνει στο 2,6%. Οι προβλέψεις αυτές στηρίζονται στην παραδοχή για μέση τιμή πετρελαίου Brent στα 91,2 δολάρια το βαρέλι για το 2026 και στα 78,2 δολάρια το βαρέλι για το 2027.

Κατανάλωση

Η πραγματική ιδιωτική κατανάλωση προβλέπεται να αυξηθεί κατά 1,5% το 2027 από 1,4% το 2026, ενώ η δημόσια κατανάλωση προβλέπεται να αυξηθεί κατά 1,4% το 2027 από 1,1% το 2026. Η εξέλιξη της ιδιωτικής κατανάλωσης υποστηρίζεται από την αύξηση της απασχόλησης και των αμοιβών, από τις παρεμβάσεις που ενισχύουν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών καθώς και από την προβλεπόμενη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού.

Επενδύσεις

Προβλέπεται να αυξηθούν κατά 7,9% το 2027 έναντι 1,7% στην ευρωζώνη, με τον λόγο επενδύσεων προς ΑΕΠ να προσεγγίζει το 18,6% το 2027 από 17,8% το 2026.

Οι επενδύσεις εκτιμάται ότι θα παραμείνουν η σημαντικότερη θετική συνιστώσα της εγχώριας ζήτησης, με την αύξηση της επενδυτικής δραστηριότητας να προέρχεται κυρίως από τις κατασκευές και τον εξοπλισμό.

Πρωτογενές πλεόνασμα

Αναμένεται να διαμορφωθεί σε 3,6% του ΑΕΠ για το 2026 και σε 3,3% το 2027, ενώ το συνολικό αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 0,6% το 2026 και σε 0,3% το 2027.

Χρέος

Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε 358,1 δισ. ευρώ ή σε 136,7% του ΑΕΠ στο τέλος του 2026 και το 2027 θα διαμορφωθεί σε 353,69 δισ. ευρώ ή σε 128,8% ως ποσοστό του ΑΕΠ, παρουσιάζοντας μείωση κατά 7,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ έναντι του 2026.

Ανεργία

Το ποσοστό ανεργίας προβλέπεται να μειωθεί περαιτέρω από 8,4% το 2026 σε 7,9% το 2027.

Αμοιβές

Οι αμοιβές εξαρτημένης εργασίας ανά εργαζόμενο προβλέπεται να αυξηθούν σε ονομαστικούς όρους κατά 3,9% το 2027 έναντι 3,7% το 2026 αλλά μετά τον πληθωρισμό, η πραγματική αύξηση περιορίζεται στο 1,4%.

Στην αύξηση των αμοιβών συμβάλλουν η προβλεπόμενη νέα αναπροσαρμογή του κατώτατου μισθού, η συνακόλουθη αύξηση των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων καθώς και η θέσπιση από το 2027 του επιδόματος εορτών Χριστουγέννων για τους δημοσίους υπαλλήλους και λειτουργούς. Παράλληλα, από την 1η Απριλίου 2027 μειώνονται κατά 0,5% οι ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα (κρατήσεις υπέρ ΔΥΠΑ), με το δημοσιονομικό κόστος να ανέρχεται σε 163 εκατ. ευρώ το 2027 και σε 218 εκατ. ευρώ το 2028.

Συντάξεις

Σε 2,8% υπολογίζεται η αύξηση που θα λάβουν οι συνταξιούχοι το 2027, με το δημοσιονομικό κόστος να ανέρχεται σε 807 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, από την 1η Ιανουαρίου 2027 εφαρμόζεται οριζόντια αύξηση των συντάξεων για το σύνολο χωρίς συμψηφισμό της προσωπικής διαφοράς.

Επιπλέον, καταργείται η περικοπή κατά 50% στους δικαιούχους που λαμβάνουν συντάξεις λόγω θανάτου μετά την παρέλευση της τριετίας, με το δημοσιονομικό κόστος να ανέρχεται στο ποσό των 48 εκατ. ευρώ. Τον Νοέμβριο όλοι οι συνταξιούχοι ηλικίας άνω των 65 ετών θα λάβουν ετήσια οικονομική ενίσχυση 400 ευρώ καθαρά, με το δημοσιονομικό κόστος της ενίσχυσης ν’ ανέρχεται σε 879 εκατ. ευρώ. Το ίδιο ποσό θα λαμβάνουν οι συνταξιούχοι ηλικίας άνω των 60 ετών, οι οποίοι είναι δικαιούχοι μόνο σύνταξης λόγω θανάτου, τα άτομα με αναπηρία ανεξαρτήτως ηλικίας και οι ανασφάλιστοι υπερήλικες.

Φορολογικά έσοδα

Τα έσοδα από φόρους αναμένεται να ανέλθουν σε 77,878 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 2,149 δισ. ευρώ (2,8% σε σχέση με το τρέχον έτος), εκ των οποίων τα 29,4 δισ. ευρώ θα προέλθουν από τον φόρο εισοδήματος και τα 30,6 δισ. ευρώ από τον ΦΠΑ.

Οι αυξημένες εισπράξεις ΦΠΑ, αποτέλεσμα του υψηλού πληθωρισμού, αναμένεται να αντισταθμίσουν σχεδόν στο σύνολό τους και τις απώλειες που θα «γράψει» ο κρατικός προϋπολογισμός από μη επαναλαμβανόμενα έσοδα από τη σταδιακή ολοκλήρωση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και την ολοκλήρωση συμβάσεων παραχώρησης όπως της Εγνατίας Οδού.

Σύμφωνα με το προσχέδιο, τα έσοδα από φόρους επί αγαθών και υπηρεσιών προβλέπεται να ανέλθουν στο ποσό των 42,431 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 179 εκατ. ευρώ ή 0,4% έναντι του 2026. Τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος αναμένεται να ανέλθουν στο ποσό των 29,376 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 2,038 δισ. ευρώ ή 7,5% έναντι του 2026. Τα έσοδα από τους τακτικούς φόρους ακίνητης περιουσίας αναμένεται να ανέλθουν στο ποσό των 2,365 δισ. ευρώ, μειωμένα κατά 48 εκατ. ευρώ έναντι του 2026, λόγω της κατάργησης του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες σε οικισμούς με πληθυσμό έως 1.500 κατοίκους καθώς και της πρόσφατης επέκτασης της ανωτέρω παρέμβασης σχετικά με την κατάργηση του ΕΝΦΙΑ σε οικισμούς έως 2.000 κατοίκων και σε οικισμούς έως 2.200 κατοίκων στη Δυτική Μακεδονία.

Το πακέτο φοροελαφρύνσεων και ενισχύσεων

Το προσχέδιο ενσωματώνει το πακέτο φορολογικών ελαφρύνσεων και εισοδηματικών ενισχύσεων που ανακοινώθηκε στη ΔΕΘ με το συνολικό κόστος των νέων μόνιμων μέτρων που δεν έχουν ακόμη θεσμοθετηθεί να εκτιμάται σε 605 εκατ. ευρώ για το 2026 και σε 2,27 δισ. ευρώ για το 2027. Οι κυριότερες νέες παρεμβάσεις για τα έτη 2026 και 2027 προβλέπουν:

Απαλλαγή για τους συνεπείς ελεύθερους επαγγελματίες από τις προσαυξήσεις βάσει του κύκλου εργασιών και της μισθοδοσίας προσωπικού, κατά τον υπολογισμό του ελάχιστου ποσού καθαρού εισοδήματος.

Μηδενισμό του φορολογικού συντελεστή για τους κατά κύριο επάγγελμα αγρότες και τους τριτέκνους με φορολογητέο εισόδημα έως 20.000 ευρώ.

Αύξηση της ενίσχυσης του Νοεμβρίου σε συνταξιούχους, σε άτομα με αναπηρία και σε ανασφάλιστους υπερήλικες από 300 ευρώ σε 400 ευρώ καθαρά και στην επέκταση της ενίσχυσης στο σύνολο των συνταξιούχων ηλικίας άνω των 65 ετών από τον Νοέμβριο 2026.

Θέσπιση επιδόματος εορτών Χριστουγέννων ύψους 500 ευρώ μεικτά για τους δημοσίους υπαλλήλους και λειτουργούς από το 2027. ¢ Θέσπιση ειδικού επενδυτικού λογαριασμού, τον οποίο οι γονείς μπορούν να ανοίξουν για τα βρέφη κατά τα δύο πρώτα έτη από τη γέννησή τους, με κρατική συνεισφορά που είναι ισόποση με το ποσό που καταθέτει κάθε χρόνο ο γονέας μέχρι 1.200 ευρώ ετησίως και έως τη συμπλήρωση της ηλικίας των 18 ετών.

Μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5% από τον Απρίλιο 2027 για τον ιδιωτικό τομέα.

Κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος με αφετηρία την ελληνική περιφέρεια και τη Θεσσαλονίκη.

Μείωση της προκαταβολής φόρου από 55% σε 50% για τους ελεύθερους επαγγελματίες από το φορολογικό έτος 2027.

Τιμαριθμοποίηση των αναπηρικών επιδομάτων. ¢ Κατάργηση από το 2027 του ΕΝΦΙΑ σε οικισμούς έως 2.000 κατοίκων και έως 2.200 κατοίκων στη Δυτική Μακεδονία.

Αντιδράσεις των κομμάτων

Σκληρή κριτική από ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ

Σφοδρή κριτική στο προσχέδιο του προϋπολογισμού 2027 ασκούν τα κόμματα, με το ΠΑΣΟΚ να υποστηρίζει ότι πίσω από την εικόνα των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων βρίσκεται η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων, η οποία τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από την ακρίβεια. Ο τομέας Οικονομικών του ΠΑΣΟΚ επισημαίνει ότι, ενώ για το 2026 είχε αρχικά προϋπολογιστεί πρωτογενές πλεόνασμα 2,8% του ΑΕΠ, η νέα εκτίμηση το ανεβάζει στο 3,6% ή στα 9,55 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, μόνο από τον ΦΠΑ η υπέρβαση φθάνει το 1,2 δισ. ευρώ, ενώ το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης εστιάζει και στη μεγάλη εξάρτηση του φορολογικού συστήματος από τους έμμεσους φόρους.

Το ΠΑΣΟΚ στέκεται ακόμη στην περιορισμένη πραγματική ενίσχυση των εισοδημάτων, καθώς η ονομαστική αύξηση των αμοιβών κατά 3,9% περιορίζεται, μετά τον πληθωρισμό, στο 1,4%. Παράλληλα, επισημαίνει τις διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας, με τις εισαγωγές να προβλέπεται ότι θα αυξηθούν το 2027 ταχύτερα από τις εξαγωγές.

Στο ίδιο κλίμα κινείται και η κριτική του τομεάρχη Οικονομικών της ΕΛΑΣ, Φραγκίσκου Κουτεντάκη, ο οποίος κάνει λόγο για «πολλή επικοινωνία, λίγη ασφάλεια για την κοινωνία και την οικονομία». Αμφισβητεί την αισιόδοξη πρόβλεψη για ανάπτυξη 2,3%, η οποία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εκτίμηση για αύξηση των επενδύσεων κατά 7,9%, ενώ υπενθυμίζει τις προς τα κάτω αναθεωρήσεις των αναπτυξιακών προβλέψεων των προηγούμενων ετών. Παράλληλα, τονίζει ότι, παρά τις φοροελαφρύνσεις, τα συνολικά φορολογικά έσοδα προβλέπεται να αυξηθούν κατά 2,15 δισ. ευρώ, ενώ ασκεί κριτική και σε μέτρα που, όπως αναφέρει, είτε μετατίθενται χρονικά είτε συνοδεύονται από «ψιλά γράμματα».