Σκάνδαλο εξωσωματικής στα κατεχόμενα: Γονείς καταγγέλλουν ότι χρησιμοποιήθηκε διαφορετικό DNA από αυτό που επέλεξαν

Σοβαρές καταγγελίες για θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης στα κατεχόμενα φέρνει στο φως έρευνα του BBC, σύμφωνα με την οποία τουλάχιστον 30 παιδιά, κυρίως με Βρετανούς γονείς, ενδέχεται να έχουν συλληφθεί με χρήση διαφορετικού σπέρματος ή ωαρίου από εκείνο που είχαν επιλέξει οι γονείς τους.

Οι οικογένειες δηλώνουν πως είχαν επιλέξει προσεκτικά το DNA των ανώνυμων δοτών, λαμβάνοντας υπόψη το ιατρικό ιστορικό, την εμφάνιση, την προσωπικότητα, το μορφωτικό επίπεδο και τα ενδιαφέροντά τους.

Ωστόσο, μετά τη γέννηση των παιδιών, άρχισαν να υποψιάζονται ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν τελικά οι δότες που είχαν επιλέξει.

Τα μισά από τα περιστατικά που έχουν καταγγελθεί συνδέονται με το Dogus IVF Centre, μια από τις κλινικές που εξετάζονται στο πλαίσιο της υπόθεσης.

Τα τεστ DNA που ενίσχυσαν τις υποψίες

Έντεκα από τα 30 παιδιά για τα οποία υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με την καταγωγή τους, έχουν ήδη υποβληθεί σε εμπορικά τεστ DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή γειτονικές περιοχές, κάτι που δεν συμβαδίζει με τα χαρακτηριστικά των δοτών που είχαν επιλέξει οι γονείς.

Τα περισσότερα από τα παιδιά που ελέγχθηκαν είχαν συλληφθεί μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης στο Dogus, σε θεραπείες που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2012 και 2024.

Μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου, οι γονείς παραμένουν μετέωροι, αναζητώντας απαντήσεις για την πραγματική ταυτότητα των βιολογικών δοτών και το ιατρικό τους ιστορικό.

Η Laura Bridgens, ιδρύτρια της οργάνωσης Donor Conceived UK, χαρακτήρισε τις αποκαλύψεις ιδιαίτερα ανησυχητικές, τονίζοντας τη σημασία του δικαιώματος κάθε ανθρώπου που έχει συλληφθεί με δωρεά γενετικού υλικού να γνωρίζει την πραγματική του καταγωγή.

Η περίπτωση μητέρας που ανακάλυψε την αλήθεια 13 χρόνια μετά

Μία από τις περιπτώσεις που εξετάζει το BBC αφορά τη Rachel, η οποία το 2012 υποβλήθηκε σε θεραπεία στο Dogus. Επέλεξε συγκεκριμένο ανώνυμο δότη σπέρματος από τη Δανία μέσω της Cryos International, της μεγαλύτερης τράπεζας σπέρματος στον κόσμο.

Η θεραπεία κόστισε περίπου 4.000 ευρώ και, σύμφωνα με την κλινική, περιλάμβανε σπέρμα από τη συγκεκριμένη τράπεζα.

Η Rachel απέκτησε τον γιο της, Jonah, αλλά από την αρχή αμφέβαλε για το αν είχε χρησιμοποιηθεί όντως ο δότης που επέλεξε. Όπως αναφέρει, δεν της παραδόθηκε ποτέ ιατρική έκθεση που να επιβεβαιώνει τη χρήση του συγκεκριμένου δείγματος.

Με τα χρόνια, η διαφορετική εμφάνιση του παιδιού ενίσχυσε τις υποψίες της.

Μετά την πρώτη δημοσιογραφική έρευνα του βρετανικού δικτύου, η Rachel και ο 13χρονος Jonah υποβλήθηκαν σε τεστ DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο Jonah είναι βιολογικός γιος της Rachel, αλλά ο βιολογικός του πατέρας δεν είναι ο Δανός δότης που είχε επιλεγεί.

Η Cryos δήλωσε πως δεν διαθέτει κανένα αρχείο που να δείχνει ότι ο συγκεκριμένος δότης είχε παραδώσει σπέρμα στην κλινική Dogus.

Λάθος λόγω αμέλειας ή σκόπιμη παραπλάνηση;

Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν εξαιρετικά σπάνια την τυχαία χρήση λάθος δότη κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας εξωσωματικής γονιμοποίησης. Το γεγονός όμως ότι οι καταγγελίες αφορούν δεκάδες παιδιά, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για πιθανή αμέλεια ή ακόμη και σκόπιμη παραπλάνηση.

Ο βρετανικός επαγγελματικός και επιστημονικός οργανισμός γονιμότητας έκανε λόγο για πιθανό «συστημικό πρόβλημα», που δεν περιορίζεται απαραίτητα σε έναν μεμονωμένο γιατρό ή μία κλινική.

Στις περιπτώσεις που συνδέονται με το Dogus, εμφανίζονται επανειλημμένα τρία πρόσωπα: ο ιδιοκτήτης και υπεύθυνος της κλινικής Sevket Alpturk, η γιατρός Firdevs Uguz Tip και η συντονίστρια ασθενών Julie Hodson.

Η Firdevs, που έχει συνδεθεί με αρκετές από τις υπό εξέταση περιπτώσεις, αρνείται ότι παραπλάνησε ασθενείς. Υποστηρίζει ότι η παραγγελία του σπέρματος δεν αποτελούσε μέρος των καθηκόντων της και ότι οι ασθενείς υπέγραφαν έντυπα συναίνεσης για τη διαδικασία επιλογής δοτών. Οι υπόλοιποι δεν έχουν δώσει απαντήσεις.

Αρκετοί γονείς, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς για τον τρόπο επιλογής και προμήθειας του γενετικού υλικού.

Η Cryos είχε ήδη στη «μαύρη λίστα» την κλινική

Μια ακόμη σημαντική αποκάλυψη αφορά την Cryos International, η οποία, σύμφωνα με το BBC, από το 2016 είχε βάλει στη «μαύρη λίστα» την κλινική Dogus.

Η τράπεζα σπέρματος ανέφερε ότι είχε εκφράσει ανησυχίες επειδή η κλινική φέρεται να είχε ενημερώσει ασθενή ότι θα παραγγείλει σπέρμα από την Cryos, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί η σχετική παραγγελία.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Cryos, Ole Schou, δήλωσε πως είναι «σοκαριστικό» το ενδεχόμενο να έχουν επηρεαστεί τόσες πολλές οικογένειες.

Η εταιρεία έχει πλέον αναστείλει τη συνεργασία της με τη γιατρό Firdevs και την κλινική Miracle IVF στην οποία εργάζεται, έως ότου ολοκληρωθεί η έρευνα των αρχών στα κατεχόμενα.

Δεν εφαρμόζεται το ευρωπαϊκό δίκαιο

Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη διάσταση λόγω του καθεστώτος στα κατεχόμενα, όπου δεν εφαρμόζεται το ευρωπαϊκό δίκαιο και η περιοχή αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Τουρκία.

Οι κλινικές εξωσωματικής γονιμοποίησης στην περιοχή υπόκεινται σε πιο περιορισμένο ρυθμιστικό πλαίσιο και προσελκύουν σημαντικό αριθμό Βρετανών που αναζητούν θεραπείες στο εξωτερικό, κυρίως λόγω του χαμηλότερου κόστους, των υψηλών ποσοστών επιτυχίας που διαφημίζονται και της μεγάλης ποικιλίας δοτών.

Μετά τις πρώτες αποκαλύψεις του BBC τον Μάρτιο, το υπουργείο Υγείας των κατεχόμενων ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε επίσημη έρευνα, για την οποία μέχρι σήμερα δεν έχει γνωστοποιηθεί κάτι περαιτέρω.

«Δεν ξέρουμε ποιος είναι ο πραγματικός δότης»

Για τις οικογένειες που εμπλέκονται στην υπόθεση, το ζήτημα αφορά τόσο τον τρόπο που πραγματοποιήθηκε η θεραπεία όσο και το δικαίωμα των παιδιών τους να γνωρίζουν την πραγματική βιολογική τους καταγωγή.

Η Rachel υποστηρίζει πως η αποκάλυψη δεν αλλάζει σε τίποτα την αγάπη για τον γιο της. Αυτό που την ανησυχεί είναι ότι ο Jonah μπορεί να χάσει τη δυνατότητα να εντοπίσει τον πραγματικό βιολογικό του δότη όταν ενηλικιωθεί.

Παραμένει άγνωστο εάν ο ίδιος δότης χρησιμοποιήθηκε και σε άλλες θεραπείες, γεγονός που δημιουργεί το ενδεχόμενο ύπαρξης άγνωστων μεταξύ τους γενετικών αδελφών.

Για τον Jonah, που μεγάλωσε θεωρώντας ότι είχε κατά το ήμισυ δανέζικη καταγωγή, τα αποτελέσματα του DNA αποκάλυψαν διαφορετική πραγματικότητα, με τουρκική και νοτιοευρωπαϊκή γενετική καταγωγή.

Η υπόθεση παραμένει υπό διερεύνηση και μέχρι να ολοκληρωθούν οι έρευνες των αρμόδιων αρχών, δεν είναι σαφές ποιος ευθύνεται τελικά για τη χρήση των συγκεκριμένων δοτών στις επίμαχες θεραπείες.