Νεκτάριος Καλαντζής στα «ΝΕΑ»: «Στην ελληνική Αυτοδιοίκηση υπάρχουν πόλωση και τοξικότητα»
Η συνάντηση κανονίστηκε για μία από τις δύο πιο ζεστές ημέρες του Ιουλίου, για τις οποίες η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία είχε εκδώσει έκτακτο δελτίο, με αφορμή τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες – ο υδράργυρος έφτασε ακόμη και τους 43 βαθμούς(!). Παρά, λοιπόν, τις δύσκολες συνθήκες λόγω καύσωνα, η συζήτηση επικεντρώθηκε στα… καυτά θέματα – αυτή τη φορά – της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ένα πεδίο, στο οποίο ο καλεσμένος έχει εντρυφήσει από νεαρή ηλικία κι έχει καταφέρει να ακουστούν οι φωνές των νέων αυτοδιοικητικών ακόμη κι εκτός συνόρων.
Η ενασχόληση του Νεκτάριου Καλαντζή με την Αυτοδιοίκηση ξεκίνησε στα 26 του χρόνια, αν και η επαφή του με τα κοινά είχε αρχίσει νωρίτερα, από τα πανεπιστημιακά χρόνια, όταν το 2008 εκλέχθηκε πρόεδρος του τοπικού Συμβουλίου Νέων στον Γέρακα, μια πρωτοβουλία της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς.
Το… αυτοδιοικητικό βάπτισμα του πυρός, όμως, το έλαβε δύο χρόνια αργότερα, το 2010, τότε που οι δημοτικές εκλογές έγιναν με τον Καλλικράτη και τη συνένωση των δήμων. Το γιατί είναι πολύ ξεκάθαρο για τον ίδιο: Από τη μία είχε μπει μέσα του από μικρή ηλικία το μικρόβιο της πολιτικής, από την άλλη αγαπούσε πολύ την πόλη του, εκεί όπου γεννήθηκε, μεγάλωσε και πήγε σχολείο. «Τότε ο Γέρακας συνενώθηκε με τον Δήμο Παλλήνης και τον αντίστοιχο της Ανθούσας και δημιουργήθηκε ο Δήμος Παλλήνης, μια πολύ μεγάλη περιοχή, περίπου 70.000 κατοίκων», εξηγεί.
Εξελέγη δημοτικός σύμβουλος και ανέλαβε και τη θέση του αντιπροέδρου του δημοτικού συμβουλίου, σε μια θητεία που τη χαρακτηρίζει «χαμένη», αφού σημαδεύτηκε – όπως ήταν φυσικό – από τη συνένωση των δήμων και ό,τι αυτή συνεπάγεται. Ενώ και για τις επόμενες δύο συνεχόμενες τετραετίες εξελέγη δημοτικός σύμβουλος στη μείζονα αντιπολίτευση.
Η πρώτη του εκλογή το 2010 ξεχώρισε και για μια προσωπική πρωτιά: ήταν ο μικρότερος σε ηλικία στο δημοτικό συμβούλιο και δυστυχώς, όπως λέει, αυτό το… ηλικιακό ρεκόρ δεν έχει καταρριφθεί μέχρι και σήμερα. «Και αυτό δεν είναι καλό. Θεωρώ ότι πρέπει να υπάρχει ηλικιακή ανανέωση κι αυτή φαίνεται πως δεν υπάρχει».
Στα τέλη αυτής της πρώτης αυτοδιοικητικής του θητείας ήταν που γεννήθηκε και η ιδέα της Ενωσης Νέων Αυτοδιοικητικών Ελλάδας (ΕΝΑ). «Στην αρχή διάφορα μέλη ανά την Ελλάδα κάναμε μια κοινή αρθρογραφία στον Τύπο και όλη αυτή η προσπάθεια μετεξελίχθηκε σε ιδρυτική διακήρυξη το 2015 της Ενωσης, με 30 μέλη – νέοι δημοτικοί, περιφερειακοί σύμβουλοι και έπαρχοι από όλη τη χώρα. Κινητήρια δύναμη ήταν η ανάγκη για αλλαγή στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και είχαμε πάντα ως σημαία τόσο τη συμμετοχή των νέων στην Αυτοδιοίκηση όσο και το γεγονός ότι οι δήμοι πρέπει να λειτουργήσουν με τις αρχές ενός management, με τη θετική έννοια, όπως γίνεται και στην υπόλοιπη Ευρώπη, χωρίς να παραπέμπει απόλυτα στον ιδιωτικό τομέα».
Περιβάλλον, ψηφιοποίηση, ΑΙ στην Αυτοδιοίκηση
Προστασία του περιβάλλοντος, κλιματική αλλαγή, ψηφιοποίηση των υπηρεσιών αλλά και η διείσδυση της τεχνητής νοημοσύνης στην Αυτοδιοίκηση είναι βασικά θέματα που βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα της ΕΝΑ. Από τα πρώτα αιρετά μέλη που ξεκίνησαν στην Ενωση, σήμερα αρκετά κρατούν τα ηνία των δήμων, ενώ άλλα βρίσκονται στην κεντρική πολιτική σκηνή. Από το Καστελλόριζο μέχρι την Κέρκυρα και από τα Κουφονήσια μέχρι τον Εβρο, αυτή τη στιγμή, η Ενωση αριθμεί πάνω από 500 μέλη, ηλικίας έως 50 ετών.
«Συμμετέχουν εκατοντάδες νέοι άνθρωποι και σε ηλικία και σε ό,τι αφορά τον χρόνο της παρουσίας τους στα κοινά. Είναι μορφωμένοι, γνωστοί στις τοπικές τους κοινωνίες, με επαγγελματική καταξίωση ο καθένας στον χώρο που κινείται εργασιακά και δεν βλέπουν τη συμμετοχή στα κοινά ως επάγγελμα, αλλά ως προσφορά στις τοπικές τους κοινωνίες. Επίτευγμα είναι πως φέραμε νέους εκλεγμένους κοντά, κάτι που γίνεται για πρώτη φορά στη χώρα μας, δημιουργώντας το πιο ισχυρό δίκτυο νέων πολιτικών της Ελλάδος, ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα σημεία της πατρίδας μας. Και πιστέψτε με οι νέοι άνθρωποι το έχουν ανάγκη αυτό, τη δικτύωση και την ανταλλαγή καλών πρακτικών και απόψεων, ανεξαρτήτως κομμάτων και ιδεολογιών», εξηγεί.
Νέοι επαγγελματίες, νέες μητέρες, άνθρωποι που αγαπούν τον τόπο τους: Αυτή είναι η πλειονότητα των μελών. «Στα Κουφονήσια δημοτικός σύμβουλος μπορεί να έχει ένα μικρό ξενοδοχείο, στη Δονούσα με μια μικρή ταβέρνα και να είναι παράλληλα πρόεδρος νησιού ή αντιδήμαρχος στην Πάτμο ή στο Μαθράκι της Κέρκυρας. Είναι άνθρωποι που δεν τους βλέπει το σύστημα, είναι γνωστοί σε κάθε τοπική κοινωνία, αλλά μέχρι εκεί. Το μεγάλο τους προσόν είναι η αγάπη και η ανάγκη τους να προσφέρουν για τον τόπο τους, αυτοί παλεύουν για τις τοπικές κοινωνίες».
Πολύ συχνά, όμως, αυτή η αγάπη δεν μπορεί να υπερνικήσει την απογοήτευση που νιώθουν οι νέοι αυτοδιοικητικοί με τα χρόνια. «Κυρίως οι γυναίκες απογοητεύονται περισσότερο και στις πιο πολλές περιπτώσεις αυτή η απογοήτευση έχει να κάνει με την απόκτηση οικογένειας. Δεν δίνεται εύκολα η δυνατότητα σε μία νέα μητέρα ή νέα εργαζόμενη να μπορεί να ασχοληθεί ταυτόχρονα και με το κομμάτι της Αυτοδιοίκησης. Κι εδώ είναι το παράδοξο: στην περίπτωση που κάποιος είναι κλινήρης μπορεί να πάρει άδεια από τα συμβούλια, εάν είναι εγκυμονούσα ή θηλάζουσα δεν μπορεί. Κι αυτό απέχει πάρα πολύ από το εξωτερικό». Θα πρέπει, βέβαια, να επισημανθεί πως σε αυτή την κατεύθυνση είναι η πρόσφατη τροπολογία του υπουργείου Εσωτερικών, με την οποία θεσπίστηκε η υποχρεωτική εξ αποστάσεως συμμετοχή των αιρετών γυναικών στις συνεδριάσεις, κατόπιν αιτήματός τους.
Κάποιες συζητήσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2021 ήταν η αφορμή για να «γεννηθεί» για πρώτη φορά ένα δίκτυο που αποτελείται από ευρωπαίους νέους αυτοδιοικητικούς έως 45 ετών. Από το Ροβανιέμι της Λαπωνίας και το Ρέικιαβικ μέχρι το Οσλο, τη Μάλτα και τη Μαδρίτη δεκάδες είναι οι νέοι όλων των παρατάξεων – από την Κεντροδεξιά μέχρι τον σοσιαλισμό και τους «πράσινους» – που εντάχθηκαν στo δίκτυο των Ευρωπαίων Νέων Αυτοδιοικητικών (ELL Group), πρόεδρος του οποίου είναι ο κ. Καλαντζής. Σήμερα τα μέλη φτάνουν τα 150, μεταξύ των οποίων δήμαρχοι πολύ μεγάλων δήμων, όπως της Κοπεγχάγης ενώ τα δύο φύλα εκπροσωπούνται ισομερώς.
Οι μεγάλες διαφορές με τους δήμους στην Ευρώπη
Αναπόφευκτα τίθεται το ερώτημα: Πόσο διαφορετική είναι τελικά η Αυτοδιοίκηση στην Ευρώπη; Και η απάντηση χρειάζεται εκτενή αρίθμηση. «Ας ξεκινήσουμε με την πόλωση και την τοξικότητα που υπάρχουν στο δικό μας σύστημα. Υπάρχει από τη μία η πλευρά του δημάρχου και από την άλλη της αντιπολίτευσης. Στην Ευρώπη, κατά βάση έχουμε συνενώσεις των παρατάξεων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των σκανδιναβικών κρατών: Ποτέ δεν υπάρχει μία παράταξη να κυβερνά έναν δήμο. Αντίθετα, υπάρχει συνένωση με αναλογική δομή. Στη Γενεύη, πάλι, αλλάζουν δήμαρχο σχεδόν κάθε χρόνο. Αυτό γίνεται με τις συνενώσεις δυνάμεων, χωρίς να υπάρχει αυτή η πόλωση».
Βασική διαφορά, όπως σημειώνει ο Νεκτάριος Καλαντζής, είναι το γεγονός ότι οι γυναίκες βρίσκονται στο… τιμόνι μεγάλων ευρωπαϊκών δήμων. «Σχεδόν όλες οι μεγάλες πόλεις της Βόρειας Ευρώπης, έχουν δήμαρχο γυναίκα: Στη Στοκχόλμη, στο Οσλο, στο Μπέργκεν, στην Κοπεγχάγη, στο Αμστερνταμ και σε πολλές ακόμα περιοχές. Στη Γενεύη, στο Γκντανσκ της Πολωνίας αλλά και το Δουβλίνο. Και παίρνω παράδειγμα όλες αυτές τις πόλεις, που όπως ξέρουμε βρίσκονται ψηλά στους δείκτες ευημερίας των κατοίκων τους, είναι βιώσιμες για την αστική κινητικότητα, με μεγαλύτερα πάρκα και λιγότερα αυτοκίνητα. Εχουν καλύτερη ποιότητα ζωής. Γιατί αν πάει κάποιος στην Κοπεγχάγη θα δει τα φανάρια να είναι μποτιλιαρισμένα από ποδήλατα και όχι από αυτοκίνητα. Αν πάει στο Οσλο θα δει ότι ο θόρυβος στην πόλη δεν υπάρχει γιατί είναι όλα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Μπορεί να πάει ο καθένας στη Βαρσοβία, να κάτσει ήσυχα στο παγκάκι του πάρκου που βρίσκεται μέσα στην πόλη. Αυτό εδώ δεν το έχουμε».
Μεγαλύτερη δύναμη στα δημοτικά συμβούλια
Η δύναμη που έχουν τα δημοτικά συμβούλια στην Ευρώπη και οι αποφάσεις που εκδίδουν είναι πολύ μεγάλη, κι αυτή είναι μία σημαντική διαφοροποίηση με το ελληνικό αυτοδιοικητικό σύστημα. «Δηλαδή αποφασίζουν για πάρα πολλά μέσα στην πόλη τους, ενώ εδώ ουσιαστικά η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποφασίζει για έναν βρεφονηπιακό, για ένα σχολείο, για τα απορρίμματα στην πόλη μόνο ή για κάποιους δρόμους. Εξω έχουν ευρύτερες αρμοδιότητες στο κομμάτι των πόλεων, ακόμα και στην Κωνσταντινούπολη. Για παράδειγμα, επί Ιμάμογλου, ο δήμος είχε εμπλακεί και στην κατασκευή του μετρό».
Ακόμη, όμως, και ο οικονομικός τους προγραμματισμός, λέει ο κ. Καλαντζής, δεν έχει ορίζοντα την επόμενη χρονιά αλλά το πλάνο τους «βλέπει» τη δεκαετία.
Ανάμεσα στα μέλη του ευρωπαϊκού δικτύου είναι και έλληνες αιρετοί, δεύτερης και τρίτης γενιάς, οι οποίοι έχουν αναλάβει αυτοδιοικητικές θέσεις στις πόλεις όπου ζουν, όπως είναι στο Μάντσεστερ αλλά και σε προάστιο της Στοκχόλμης. «Η περίπτωση, μάλιστα, του Γιώργου Κοντορίνη είναι χαρακτηριστική: Αρχισε να συμμετέχει στα κοινά του δήμου Σόλνα, που ανήκει στο πολεοδομικό συγκρότημα της Στοκχόλμης, από το 2002. Είναι δημοτικός σύμβουλος ενώ για μια περίοδο ανέλαβε και αντιπρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου».
Μάλιστα, η Ενωση έχει προχωρήσει στη βράβευση ελλήνων δημάρχων και αυτοδιοικητικών της Ευρώπης, όπως η δήμαρχος Γενεύης Χριστίνα Κίτσος, ο δήμαρχος Ιξελ Βρυξελλών Χρήστος Δουλκερίδης, η δημοτική σύμβουλος Μάντσεστερ Αγγελική Στόγια, ο δημοτικός σύμβουλος Σόλνα στη Στοκχόλμη Γιώργος Κοντορίνης και η δήμαρχος Εστερσουντ Ευτυχία Κουρλός. «Τιμώντας με αυτόν τον τρόπο τους έλληνες αυτοδιοικητικούς της διασποράς ενώ έχουμε βραβεύσει και σημαντικούς Ελληνες που έχουν συνεισφέρει στις τοπικές κοινωνίες ευρύτερα, όπως ο Βαγγέλης Μαρινάκης στον Πειραιά κατά τη θητεία του ως δημοτικός σύμβουλος της πόλης, ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων, Κώστας Μπακογιάννης, αλλά και ο Δημήτρης Παπαστεργίου, την εποχή που ήταν δήμαρχος στα Τρίκαλα για τη μετατροπή της πόλης σε “έξυπνη”. Εχουμε βραβεύσει και τον Απόστολο Τζιτζικώστα, τότε περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, όταν διετέλεσε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών (CoR), αλλά και τον περιφερειάρχη Κρήτης, Σταύρο Αρναουτάκη».