Νίκος Μουζέλης

Τη Δευτέρα 18 Μαΐου διεξήχθη μια εξαιρετική επιστημονική ημερίδα που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς προς τιμήν του Νίκου Μουζέλη. Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της διευθύντριας του Ινστιτούτου Μαρίας Ρεπούση, του ομότιμου καθηγητή Ιστορίας Αντώνη Λιάκου και της συζύγου τού Νίκου Μουζέλη καθηγήτριας Θάλειας Δραγώνα. Σ’ αυτήν επτά επιστήμονες, ο καθένας από τον δικό του τομέα γνώσης, περιέγραψαν το έργο και τον άνθρωπο Μουζέλη. Ηταν όλα εξαιρετικά και συγκινητικά.

Αρχικά σκέφτηκα στο όνομα του τίτλου να προσθέσω και κάποια ιδιότητα: διαπρεπής καθηγητής Κοινωνιολογίας, εκσυγχρονιστής, φίλος του Κώστα Σημίτη, μεγάλος διανοούμενος, γνήσιος σοσιαλδημοκράτης, ανατόμος του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού, ακραιφνής φιλευρωπαϊστής και πολλά άλλα. Μετά όμως σκέφτηκα πως το όνομα και μόνο αρκεί για να ανακαλέσει στον νου καθενός και καθεμιάς όλες αυτές τις ιδιότητες και πολύ περισσότερες.

Εγραψα αυτό το άρθρο επειδή θέλω να τον τιμήσω και για έναν δικό μου λόγο. Ο Νίκος Μουζέλης και τα γραπτά του με ενέπνευσαν στο να προτείνω στον Αλέξη Τσίπρα, και αυτός ασμένως να το αποδεχθεί, να γράψουμε για την ανάγκη σύγκλισης της σοσιαλδημοκρατίας, της ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας. Ο Νίκος Μουζέλης ήταν από τους πρωτοπόρους αυτής της ιδέας, την οποία μάλιστα προσπάθησε να υλοποιήσει, μαζί με τον Αντώνη Λιάκο, με την ίδρυση της Πρωτοβουλίας Πολιτών για τη Γέφυρα, από το μακρινό 2018.

Δυστυχώς η ιδέα σκόνταψε αφενός στο εμπόδιο της συνεργασίας με τους ακροδεξιούς ΑΝΕΛ (επιμένω σ’ αυτόν τον χαρακτηρισμό) και αφετέρου στις προκαταλήψεις μερίδας σοσιαλδημοκρατών και ανανεωτών αριστερών, του γράφοντος συμπεριλαμβανομένου, που αρνήθηκαν τη συμμετοχή τους, επειδή δεν διείδαν πως το αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο ήταν ουσιαστικά συνασπισμός για την εξάλειψη κάθε Αριστεράς. Αν είχε αντιμετωπιστεί αυτή η Πρωτοβουλία θετικά, ίσως να είχαν αποφευχθεί τα αρνητικά φαινόμενα που ακολούθησαν.

Αλλά και ο ίδιος όμως δεν συνέχισε με την ίδια ζέση. Εικάζω πως διαπίστωσε πόσο δύσκολη είναι για έναν διανοούμενο η ενασχόληση με την πρακτική πολιτική, η οποία περιορίζει την αυτονομία της σκέψης και τον κριτικό λόγο. Οι ισορροπίες πράξης και λόγου στην πολιτική είναι πολύ δύσκολες και επίπονες, ιδίως για έναν άνθρωπο που το κυριότερο όπλο του είναι ο κριτικός λόγος. Αυτό μερικές φορές είναι ασήκωτο βάρος για έναν κριτικό διανοούμενο.

Θα μείνω σ’ ένα σημείο από όσα ανέπτυξε ο αγαπημένος κοινωνιολόγος. Γιατί ήταν σημιτικός; Ζούμε σε μια χώρα, όπως έγραφε στο κλασικό πλέον έργο του «Κοινοβουλευτισμός και εκβιομηχάνιση», αλλά και στο προγενέστερο έργο του «Νεοελληνική κοινωνία: όψεις υπανάπτυξης», η οποία έχει ανάγκη να υπερβεί τρεις κάθετους τρόπους συσσωμάτωσης στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό. Αυτοί είναι το πελατειακό σύστημα, ο λαϊκισμός και ο κρατισμός. Ως απάντηση σ’ αυτά έβλεπε τον  εκσυγχρονισμό και τον εκδημοκρατισμό του καπιταλισμού, προτάγματα και του Κώστα Σημίτη. Ταυτοχρόνως όμως έβλεπε πως αυτό δεν αρκεί. Ζητούμενο της προοδευτικής διακυβέρνησης είναι και το κοινωνικό ζήτημα των ανισοτήτων και όχι μόνο οι θεσμοί. Το πάντρεμα σοσιαλδημοκρατίας και ριζοσπαστισμού δηλαδή. Ισως η ανακοίνωση ίδρυσης του νέου κόμματος του Αλέξη Τσίπρα την Τρίτη 26 Μαΐου να είναι ένας ακόμη φόρος τιμής σ’ αυτόν τον πρωτοπόρο επιστήμονα και σεμνό άνθρωπο.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι συντονιστής του Μανιφέστου του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας