Ο Καβάφης «επέστρεψε» στην Αθήνα: Ένα ραντεβού με τον ποιητή εκεί που πρωτοπερπάτησε το 1901
«Αγαπώ τόσῳ πολύ τας Αθήνας» έγραφε ο Καβάφης το 1903. Μια πόλη που πάντα τον γοήτευε. Εδώ αναζητούσε την αναγνώριση. Εδώ δοκιμαζόταν η γραφή του κι εδώ ήθελε να ακουστεί.
Ο Κ.Π Καβάφης «επέστρεψε» στην αγαπημένη του Αθήνα, την Τετάρτη (29/4) ανήμερα της επετείου γέννησης και θανάτου. Το φυσικού μεγέθους γλυπτό από χαλκό του Αλεξανδρινού ποιητή, έργο του Πραξιτέλης Τζανουλίνου, το οποίο παραδόθηκε χθες από το Ίδρυμα Ωνάση στον Δήμο Αθηναίων, δεσπόζει στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου και κοσμεί τον δημόσιο χώρο μπροστά από την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη, ενώνοντας το χθες με το σήμερα.
Μετά τα εγκαίνια του Αρχείου Καβάφη, τον Νοέμβριο του 2023, επίσης από το Ίδρυμα Ωνάση, το εντυπωσιακής ζωντάνιας γλυπτό, που τον αναπαριστά να κάθεται σε ένα παγκάκι, γέρνοντας ελαφρά στο πλάι, κρατώντας το χαρακτηριστικό καπέλο του στο χέρι – στάση εμπνευσμένη από φωτογραφία του αρχείου Καβάφη που τον απεικονίζει καθιστό σε ανάκλιντρο στο διαμέρισμά του στην οδό Λέψιους 10, στην Αλεξάνδρεια -, ζωντανεύει, συμβολικά, τη μορφή και κυρίως το πνεύμα του.
Το γλυπτό του Καβάφη, το οποίο αποτελεί δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση στον Δήμο Αθηναίων, φιλοδοξεί να εντάξει τον ποιητή οργανικά στον αστικό ιστό, όχι ως μνημείο από απόσταση, αλλά ως μια ζωντανή παρουσία μέσα στην καθημερινότητα της πόλης.
Προσκαλεί κατοίκους, επισκέπτες και περαστικούς να καθίσουν δίπλα του και να «συνομιλήσουν», έστω για λίγο, στρέφοντας το βλέμμα προς την πόλη και τον ζωντανό αστικό της ιστό, όπως ακριβώς έκανε και ο ίδιος ο ποιητής πριν από σχεδόν 125 χρόνια, το πρωινό της 26ης Ιουνίου 1901, σημειώνοντας στο ημερολόγιό του: «Μόλις γύρισα από την επίσκεψή μου στο Μνημείο του Λυσικράτους. Φρικτός ο ήλιος στο σημείο μεταξύ Ζαππείου κι οδού Λυσικράτους. Ξαναείδα προσεκτικά την Πύλη του Αδριανού».
Το έργο, φιλοτεχνημένο από τον γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνο (2026), όπως σημειώνει το Ίδρυμα, αποδίδει τη μορφή του Καβάφη όχι μιμητικά, αλλά εκφράζοντας το «είναι» του ποιητικού του κόσμου. Αντλώντας έμπνευση από την περιγραφή του Έντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ για τον «Έλληνα κύριο με καπέλο που στέκει ελαφρώς λοξά προς το σύμπαν», ο καλλιτέχνης μετέτρεψε τον πηλό και τον χαλκό σε μια μορφή που, όπως αναφέρει το Ίδρυμα, «εν μέρει αποκρύπτει και εν μέρει αποκρύπτεται».
Ο ποιητής τοποθετείται στο σημείο όπου ο ίδιος περιπατούσε το 1901, κοντά στο Μνημείο του Λυσικράτους και την Πύλη του Αδριανού, ενθαρρύνοντας τους κατοίκους να στρέψουν το βλέμμα τους στην πόλη μέσα από τα δικά του μάτια.
Ο «Πολιτισμός της Καθημερινότητας»
Η τοποθέτηση του γλύπτου εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική του Ιδρύματος Ωνάση για την ανάδειξη του δημόσιου χώρου. Σύμφωνα με το Ίδρυμα, στόχος είναι η ενίσχυση του «πολιτισμού της καθημερινότητας» μέσα από ήπιες αλλά ουσιαστικές παρεμβάσεις που καθιστούν την Αθήνα πιο φιλική και βιώσιμη.
Σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων, υλοποιούνται παράλληλα η δράση αναβάθμισης του φωτισμού που αφορά τη διαδρομή από τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου έως την Αποστόλου Παύλου η οποία αποκτά νέο φωτιστικό αποτύπωμα με την υπογραφή της Ελευθερίας Ντεκώ (δημιουργού του βραβευμένου φωτισμού της Ακρόπολης). Επιπλέον, στην οδό Αισχίνου τοποθετούνται μπρούτζινες πλάκες-χαρακτικά με στίχους από το ποίημα «Η Πόλις», μετατρέποντας τον περίπατο σε λογοτεχνική εμπειρία.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν είναι μεμονωμένες. Το Ίδρυμα Ωνάση διαμορφώνει ένα άτυπο δίκτυο πολιτισμού που διατρέχει γειτονιές όπως η Πλάκα, ο Νέος Κόσμος και το Δουργούτι, το Πάρκο Ραγκαβά, η πλατεία Αυδή και το Άλσος Λογγίνου.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται στην ανακοίνωση, η καλύτερη εικόνα ενός δημιουργού βρίσκεται πάντα στα συγγράμματά του («Τὴν κρείττω τὰ συγγράμματα δείξει»), όμως η παρουσία του στον δημόσιο χώρο λειτουργεί ως μια διαρκής αφορμή για να ανακαλύψουμε ξανά την πόλη μας και τον εαυτό μας μέσα σε αυτήν.
Από την πλευρά της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, σημείωσε: «Η Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι ίσως ο πιο κοσμοπολίτικος δρόμος της Αθήνας, το ιδανικό σημείο για την τοποθέτηση του γλυπτού του Κωνσταντίνου Καβάφη. Εδώ συναντώνται συμβολικά η κλασική Αθήνα και η Ρώμη, ενώ καθημερινά περνούν άνθρωποι από όλο τον κόσμο. Ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος απέδωσε με εξαιρετική ευαισθησία τη μορφή του ποιητή. Και αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ο Καβάφης δεν παρουσιάζεται ως μια συμβατική προτομή ή ένας ανδριάντας, αλλά καθισμένος σε ένα παγκάκι, προσκαλώντας τον καθένα να καθίσει δίπλα του, να διαβάσει, να σκεφτεί και να συνομιλήσει μαζί του. Πρόκειται για ένα ξεχωριστό τοπόσημο, το τρίτο που δημιουργείται για τον Καβάφη με τη συμβολή του Ιδρύματος Ωνάση, μετά το Aρχείο και την οικία του στην Αλεξάνδρεια. Ένα έργο που μας καλεί όλους να πλησιάσουμε τον ποιητή και να ανακαλύψουμε ξανά τη φωνή του μέσα από τα ποιήματά του».
Τον δήμαρχο Αθηναίων Χάρη Δούκα εκπροσώπησε ο αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού, Γιώργος Γιάνναρος, μεταφέροντας το μήνυμά του: «Κάθε γωνιά της Αθήνας μπορεί να γίνει ένα σημείο αναφοράς. Αρκεί να υπάρχει σχέδιο και έμπνευση. Με το γλυπτό παγκάκι του Καβάφη και την ηπιοποίηση της οδού Αισχίνου, το εμβληματικό τοπόσημο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου αποκτά νέα ταυτότητα. Σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ωνάση, κινηθήκαμε γρήγορα και αποτελεσματικά. Εξασφαλίσαμε όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις και άδειες, ώστε το έργο να προχωρήσει χωρίς καθυστερήσεις και να αναδειχθεί ο δημόσιος χώρος ως χώρος πολιτισμού και καθημερινής ζωής».