Διδάγματα από το παρελθόν: Ο Κάλαχαν, η Θάτσερ και ο… Μητσοτάκης

Αιωρείται ως γρίφος πάνω από το πολιτικό σύστημα: ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα «διαβάσει» τη σημερινή πραγματικότητα, ως αναπότρεπτη συνθήκη και τροχιά φθοράς, και άρα θα επιλέξει σχετικά κοντά την προσφυγή στις κάλπες; Ή θα υπάρξει συνεπής με την επαναλαμβανόμενη – το έκανε και αυτή την εβδομάδα – δέσμευσή του πως θα εξαντλήσει την τετραετία του και άρα θα έχουμε εκλογές σε έναν χρόνο (Απρίλιος – Μάιος 2027);

Υπάρχουν πάντως υποστηρικτές και των δύο επιλογών εντός του Μεγάρου Μαξίμου. Πάμε να δούμε τα σενάρια. Στο πρώτο σενάριο, ακόμη κι αν αυτό ενεργοποιηθεί για λίγο μετά τη ΔΕΘ του 2026 και έχουμε ορισμένου τύπου εξαγγελίες εκεί, σύμφωνα με μια ανάγνωση, ο Πρωθυπουργός θα έχει τον έλεγχο μιας καλύτερης επίδοσης του κυβερνώντος κόμματος και μια μεγαλύτερη αμηχανία από τη μεριά των πολιτικών του αντιπάλων. Στο δεύτερο σενάριο, αυτό της ολοκληρωμένης τετραετίας, υπάρχει, λέει μια σειρά αναλυτών, ο κίνδυνος για τον ίδιο να επισωρεύσει μια σειρά επιμέρους ρευμάτων δυσαρέσκειας και η δική του ανάταξη να γίνει ακατόρθωτη. Εδώ δεν κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου τής εν κινήσει έρευνας για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ ή το βαρύτατο των υποκλοπών ή ακόμη και για το πώς θα εξελίσσεται η δίκη των Τεμπών, αλλά και μια σειρά από κοινωνικά ρεύματα που δεν θα βλέπουν πια μια κυβερνητική λύση με φορέα τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Το βρετανικό παράδειγμα

Εδώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που θυμούνται μια μακρινή ιστορική εποχή στη Μεγάλη Βρετανία που σφραγίστηκε και με ένα παράδειγμα που συχνά οι πολιτικοί επιστήμονες αναλύουν ή επικαλούνται: τον λεγόμενο «χειμώνα της δυσαρέσκειας». Τον Σεπτέμβρη του 1978 ο τότε Εργατικός πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας Τζέιμς Κάλαχαν, παρά τα προβλήματα της οικονομίας της χώρας του, αποφάσισε να κάνει εκλογές την επόμενη χρονιά.

Μόνο που μεσολάβησε ο εν λόγω «χειμώνας» – μεταφορικά και κυριολεκτικά – όπου καταγράφηκε μια μεγάλη κοινωνική δυσαρέσκεια, απεργίες κ.λπ. Οι Εργατικοί ανάμεσα σε άλλα είχαν αποδυναμώσει τη συλλογική διαπραγμάτευση των συνδικάτων, το βιοτικό επίπεδο είχε πέσει, ενώ ήδη από το 1976 η κυβέρνηση είχε προσφύγει στο ΔΝΤ συνομολογώντας δάνειο 3 δισ. δολαρίων.

Τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά και ο Κάλαχαν δεν αξιοποίησε έστω τη μικρή ανάταξη του φθινοπώρου του 1978 ώστε να στήσει κάλπες. Ο χειμώνας που ήλθε ήταν μοιραίος για τον ίδιο και το κόμμα του και η νίκη της Μάργκαρετ Θάτσερ και των Τόρις ήταν γεγονός στις 3 Μαΐου 1979 (είχε προηγηθεί πρόταση μομφής κατά των Εργατικών). Οι Εργατικοί έμειναν στην αντιπολίτευση κοντά είκοσι χρόνια έπειτα από εκείνη την ήττα.

Ασύμμετρη απειλή

Προφανώς όλα τα παραπάνω θα ήταν εξόχως αυθαίρετο να τα παραλληλίσει κάποιος με την ελληνική σημερινή πραγματικότητα. Ούτε ο Μητσοτάκης είναι Κάλαχαν, ούτε κάποιου είδους «Σιδηρά Κυρία» έρχεται με νεοφιλελεύθερη ορμή και πυγμή.

Η παράθεση του τότε βρετανικού πλαισίου θα μπορούσε να είναι διδακτική για όλους ως προς τον «χειμώνα της δυσαρέσκειας». Πως μπορεί το διάστημα που επιλέγεις να διανύσεις ως «ασφαλές» και χωρίς να ρισκάρεις άμεσα κάλπες, να αποβεί μοιραίο. Σήμερα το κοινωνικό περιβάλλον στη χώρα μας έχει στοιχεία δυσαρέσκειας σε θέματα όπως η καθημερινότητα και η ακρίβεια.

Τα τρία ενεργά ρήγματα θεσμικού τύπου που έχουν ταυτόχρονα ενεργοποιηθεί τώρα (υποκλοπές, ΟΠΕΚΕΠΕ, Τέμπη) αποτελούν μια ασύμμετρη απειλή για τη συνοχή της κυβέρνησης αλλά και για το ίδιο το πολιτικό κεφάλαιο του Πρωθυπουργού έναντι των αντιπάλων του. Από μόνα τους μπορεί να μην καθιστούν κίνδυνο και το κρίσιμο κομμάτι των εκλογέων να ιεραρχήσει μακροχρόνια πάλι τη «σταθερότητα». Αν όμως η θεσμική κρίση αλληλεπενεργήσει με τα θέματα ακρίβειας, ίσως η ιδέα μιας κάλπης σε περίπου έναν χρόνο να μην είναι η εναργέστερη.

Πολλοί είναι εκείνοι που βάζουν στην εξίσωση και τον παράγοντα των νέων κομμάτων που θα έχουν περισσότερο χρόνο να συγκροτηθούν και να διεκδικήσουν μερίδιο στον εκλογικό χάρτη (κόμμα Αλέξη Τσίπρα, κόμμα Μαρίας Καρυστιανού, ακόμη και κόμμα Αντώνη Σαμαρά). Οι δε φυγόκεντρες δυνάμεις εντός της ΚΟ της ΝΔ θα έχουν προφανώς ενισχυθεί αν δεν έχει υπάρξει αξιόπιστο νέο σχέδιο ανάταξης και επανεκκίνησης για τη γαλάζια ομάδα. Εκεί που ορισμένοι βλέπουν πίστωση χρόνου και χώρο για διορθωτικές τομές και κινήσεις στο κοινωνικό σώμα, άλλοι βλέπουν απλώς μια τροχιά φθοράς χωρίς τελεία.

Ο χειμώνας του 2026-27 για ορισμένους είναι η τελευταία ευκαιρία για την κυβερνώσα παράταξη και για άλλους απλώς η επικύρωση μιας καθίζησης. Μένει να αποδειχθεί πώς ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης – σε αυτόν εξάλλου επαφίεται η απόφαση – θα σταθμίσει αν ο χειμώνας μπορεί να είναι άνοιξη ή αν δεν υπάρχουν ρίσκα σε τόσο εύφλεκτο γεωπολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον μέσα και έξω.