Ετερόκλητες αρμονίες και κατάνυξη

Ενα παράδοξο σύμπαν αντιθέσεων  γίνεται ο ιδανικός χώρος για να συναντηθεί το πνεύμα του Παλαιού και του Νέου κόσμου μέσα από μια ιδιότυπη μουσική αφήγηση.

Αυτό το ιδιαίτερο καλλιτεχνικό εγχείρημα έχει την υπογραφή των  των μουσικών Αλέξη Μαστιχιάδη, Δημήτρη Τίγκα και  της μεσοφώνου Αναστασίας Κότσαλη, η οποία δίνοντας το περίγραμμα της παράστασης  αναρωτιέται «Εχει άραγε νόημα να επικαλούμαστε τον συγκεκριμένο όρο στις μέρες μας; Βουτήξαμε στον κόσμο του 16ου και 17ου αιώνα , τότε που στα θρησκευτικά έργα ο Χάροντας χόρευε ταραντέλες και ο Ιωνάς τραγουδούσε στην κοιλιά του κήτους, για να νιώσουμε αυτο το μοναδικό συναίσθημα ελευθερίας- Ενα βλέμμα τρυφερό και παιχνιδιάρικο που εξανθρωπίζει τα Ιερά και τα Μεγάλα, τα φέρνει στα μέτρα, συνομιλεί μαζί τους , τα κάνει μουσική!».

Εξηγώντας για το πώς προέκυψε η ιδέα να αναδειχθούν οι «εκκεντρικές» και λιγότερο προβεβλημένες πτυχές της μπαρόκ μουσικής τονίζει ότι η έννοια του παραδόξου λειτουργεί ως ένας καλειδοσκόπιο μέσα από τον οποίο παρατηρούμε τη μουσική δημιουργία των ημερών του Πάσχα. «Επιλέξαμε να δουλέψουμε με υλικό που προέρχεται από την εκκλησιαστική παράδοση και τα ορατόρια, αλλά με μια διάθεση να ανατρέψουμε τις παγιωμένες αντιλήψεις για το τι συνιστά «θρησκευτικό άκουσμα». Το ενδιαφέρον εντοπίζεται σε εκείνες τις απρόσμενες καλλιτεχνικές επιλογές που έκαναν οι δημιουργοί της εποχής, οι οποίες βρίσκονται συχνά στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας της μουσικής.

Μπήκαμε σε μια διαδικασία εξερεύνησης :Μας κέντρισε το ενδιαφέρον ο τρόπος που η ευρωπαϊκή μουσική παιδεία μπολιάστηκε με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Νέου Κόσμου. Εμπνευστήκαμε απο προσωπικότητες όπως ο Orejón y Aparicio, που βίωσε τον ρατσισμό στην αποικιοκρατούμενη πατρίδα του. Επιλέξαμε καλλιτέχνες που, παρά τη βαθιά τους σχέση με τους εκκλησιαστικούς θεσμούς, ενσωμάτωναν στα έργα τους στοιχεία παιχνιδιού και χιούμορ, δημιουργώντας συναρπαστικούς χαρακτήρες που, συχνά,  αρνούνται να μεγαλώσουν.

Πώς χτίστηκε η αφηγηματική γραμμή; Οι εικόνες που περιγράφετε — ο Ιωνάς, ο Χάροντας, τα Στοιχεία της Φύσης— μοιάζουν σχεδόν θεατρικές. 

Ο τρόπος που οι συνθέτες «ζωντανεύουν» τα στοιχεία της φύσης, τα ζώα ή τις ανθρώπινες αρετές, μετατρέποντάς τα σε δρώντα πρόσωπα πάνω στη σκηνή είναι απόλυτα θεατρικός-. Σε αυτή την εμπειρία, η Οικία Χατζημιχάλη λειτουργεί ως οργανικό κομμάτι της αφήγησης.Φλούο και παράδοξη, σχεδόν εκκεντρική – μια σαρακατσανική καλύβα, πολύχρωμα βιτρώ, πράσινα και γαλάζια τζάκια, κεντημένα παγώνια σε νυφιάτικες κουβέρτες- γίνεται το σύμπαν που τυλίγει κι «αγκαλιάζει» αυτον τον ξεχωριστό μουσικό κόσμο, σαν φωτεινό κουκούλι μεσα στο οποίο όλα επιτρέπονται,

Υπάρχει μια πρόθεση αποδόμησης του ηρωικού στοιχείου; Τι σας ελκύει σε αυτή την «αντιηρωική» διάσταση;

Ο Toσκανέζος Domenico Zipoli ξεκίνησε από τα τάγματα των Ιησουιτών ως μουσικός-ιεραπόστολος προς την Παραγουάη,  για να καταλήξει στην Αργεντίνη οπου και πέθανε- Έζησε μια ζωή αντι-ηρωϊκη και ηρωϊκη μαζί, η δουλειά του σκορπίστηκαν στις χώρες της Λατινικής Αμερική, Περού, Κολομβία, Βολιβία. Και οι χαρακτήρες των έργων του, γενναίοι σαν ιππότες, σπαράζουν λυγίζοντας με τη σκέψη του έρωτα, της οικογένειας τους, του θάνατου, του πονου της απώλειας, με ενα τρόπο που δεν εχουμε ξανασυναντήσει στις καντάτες του Παλαιού Κόσμου. Διαποτισμένα με σπάνια ανθρωπιά και ειλικρινεια , αντανακλούν τον τόπο που τα γέννησε, χωρια τα ιερά βάρη -και βαρίδια- της Γηραιάς Ηπείρου.

 Το πρόγραμμα συνδυάζει μουσική από τη Λατινική Αμερική του 17ου αιώνα με ευρωπαϊκό μπαρόκ αλλά και σύγχρονες αναφορές, όπως η «Φόνισσα» του Γιώργος Κουμεντάκης. Ποια είναι η πρόκληση για να ισορροπήσουν αυτοί οι  τόσο διαφορετικοί κόσμοι;

Κοινό παρονομαστης των επιλογών είναι το αλλόκοτο, το παράλογο, το «διαφορετικό» , με όλη τη σημειολογία και τους συνειρμούς αυτές οι λέξεις γεννουν στον καθένα μας :Ενας μιγάς λόγιος δημιουργός στο Περού του 17 αιώνα, η Υπακοή και ο Χάροντας που τραγουδουν, η αντήχηση στην κοιλιά του κήτους, το έμφυλο μοντερνιστικό σύμβολο της  νεολληνικής λογοτεχνίας στο μουσικό εξομολογητάρι του Γιώργου Κουμεντάκη. Χαρακτήρες «έρημοι και αλειτουργήτοι» , ενίοτε απο διαφορετικούς κόσμους μουσικά, αλλα πάντοτε απο την ίδια μήτρα παράδοξης αποκοτιάς , απαιτούν απο τους καλλιτέχνες δεξιοτεχνία, τόλμη και φαντασία- Το τρίτο ειναι, συχνά, το δυσκολότερο.

Τι σας γοητεύει σε αυτό το διαπολιτισμικό μπαρόκ, που γεννήθηκε μακριά από την «κεντρική» ευρωπαϊκή αφήγηση;

Πρωτίστως η δύναμη της ανακάλυψης,η αίσθηση του φόβου και της σύγκρουσης που κρύβει απο πισω (αποικιακής, ιστορικής, κοινωνικοπολιτικής), των ζυμώσεων και των μετατοπίσεων που κουβαλά. Αλίμονο, κάθε φορά που ο Δυτικός Πολιτισμός «αναγκάζεται» να συνομιλήσει και με αλλους, να προσαρμοστεί, να αναδιπλωθεί , να υποχωρήσει, κάτι γοητευτικό κι απρόσμενο προκύπτει- Και σε κάθε περίπτωση, σίγουρα πιο σοφο.

INFO 

« Το μπαρόκ παράδοξο»,   Μεγάλη Δευτέρα 6 Απριλίου, Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελικής Χατζημιχάλη»-Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, τηλ. 2103243987 στις 18.00, 19.30 , 21.00. Είσοδος ελεύθερη