Οι ήρωες

Ο τρόπος με τον οποίο μνημονεύουμε την ιστορία είναι συχνά – πολύ συχνά – μέσω της απόδοσης τιμής προς κάποιο συγκεκριμένο άτομο, μέσω ενός αγάλματος, ενός μνημείου, ενός τοπωνυμίου, μιας εορτής. Παρ’ όλα αυτά, είναι πιθανό η εποχή των μοναχικών ηρώων να φτάνει στο τέλος της.

Φέτος, ο Τζον Βίνερ, πρώην καθηγητής Ιστορίας και νυν συνεργάτης του περιοδικού Nation, πρότεινε τη Μινεάπολη για το Νομπέλ Ειρήνης, για τον ηρωισμό και την αλληλεγγύη που επέδειξαν οι κάτοικοί της απέναντι στην ICE, υπερασπιζόμενοι τους γείτονές τους. Χθες, επίσης, η Καλιφόρνια τίμησε για πρώτη φορά την Ημέρα των Αγροτών – μια γιορτή που καθιερώθηκε από τη βουλή της πολιτείας, στο φόντο των αποκαλύψεων που αφορούν περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης με δράστη τον οργανωτή των αγροτών, Σίζαρ Τσάβες.

Ίσως, λοιπόν, αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε ότι ήρωας είναι όχι το άτομο, αλλά το συλλογικό, το κίνημα, η κοινότητα. Οπως και ότι το να ξεχωρίζουμε ένα άτομο από το πλήθος για να το αναδείξουμε και να το τιμήσουμε συχνά είναι αναποτελεσματικό, για μια σειρά λόγους. Το παράδειγμα του Τσάβες είναι ιδιαιτέρως χρήσιμο, από αυτή την άποψη: Πολλοί άνθρωποι που έχουν αναγορευτεί σε ήρωες έχουν κάνει πράγματα τα οποία θα έπρεπε να τους κάνουν αυτομάτως να μη δικαιούνται αυτόν τον τίτλο.

Ακόμη, όμως, και στην περίπτωση που το συγκεκριμένο άτομο είναι ακέραιο και ουδείς έχει να του προσάψει κάτι, τις περισσότερες φορές ο κόσμος δεν αλλάζει από τους μεμονωμένους ανθρώπους. Ενίοτε, βεβαίως, ένας άνθρωπος – συγγραφέας, πάστορας, οραματιστής – εμπνέει τους πολλούς προκειμένου να κάνουν ό,τι απαιτείται για να αλλάξει ο κόσμος. Κάποιες άλλες φορές, ένας άνθρωπος εργάζεται απευθείας με κάποια ομάδα προκειμένου να επιτύχουν το ίδιο. Τέτοιου είδους άνθρωποι συχνά ονομάζονται ηγέτες – εγώ, όμως, τους αντιμετωπίζω ως καταλύτες.

Το να χαρακτηρίζεται κάποιος ως ηγέτης σημαίνει, τουλάχιστον εμμέσως, ότι όλοι οι υπόλοιποι τον ακολουθούν – και οι ακόλουθοι υπακούουν, συμπεριφέρονται ως αγέλη και γίνονται αντικείμενο χειραγώγησης. Αντιθέτως, σε μια σειρά εξεγέρσεις και κινήματα, ήταν επιλογή κάθε ατόμου που μετείχε να είναι παρών, ενώ στην πράξη συνέβαλε στο να ληφθούν οι αποφάσεις για το τι ακριβώς έπρεπε να γίνει.

Ο όρος ηγέτης ίσως προέρχεται από μια εποχή κατά την οποία οι υψηλόβαθμοι στρατιωτικοί οδηγούσαν θεωρητικά τα στρατεύματά τους στη μάχη. Στην καρδιά, όμως, των σύγχρονων δημοκρατικών κινημάτων υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που αναλαμβάνουν ευθύνες και μετέχουν στη λήψη αποφάσεων. Σε μια στιγμή, λοιπόν, κατά την οποία προσπαθούμε να υπερασπιστούμε τη δημοκρατία, η δημοκρατία εντός των κινημάτων αποτελεί προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ. Πιθανώς δε οι δημοκρατίες να είναι αντιθετικές με τους ήρωες, τουλάχιστον εκείνους που τοποθετούνται σε βάθρα και θεωρούνται καλύτεροι από τους υπόλοιπους.