Δύο εκδοχές, τρία σενάρια
Με τη συμπλήρωση σχεδόν ενός μήνα από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή οι εκδοχές διάρκειας και κλιμάκωσης παραμένουν δύο. Δηλαδή, είτε είμαστε στο τέλος του αρχικού σεναρίου των ΗΠΑ για σύρραξη 4-6 εβδομάδων, είτε στην αρχή ενός νέου κύκλου κλιμάκωσης και τουλάχιστον μιας τρίμηνης διάρκειας του πολέμου. Αντίστοιχα τα σενάρια των οικονομικών επιπτώσεων για την Ευρώπη και την Ελλάδα που επεξεργάζονται οι οικονομικοί αναλυτές και βασίζονται στις δύο πιθανές εκδοχές προβλέπουν τρία σενάρια, το αισιόδοξο, το απαισιόδοξο και το δυσμενές με τις πιο σοβαρές συνέπειες.
Το πρώτο και αισιόδοξο σενάριο, προβλέπει την ταχεία αποκλιμάκωση του πολέμου και τη σταδιακή ομαλοποίηση των αγορών ενέργειας, που θα απαιτήσει ήπιες εθνικές παρεμβάσεις στήριξης.
Το δεύτερο και απαισιόδοξο σενάριο προβλέπει τον πόλεμο να συνεχίζεται, αλλά με την ΕΕ να ενεργοποιεί τη ρήτρα διαφυγής, που θα δώσει στην κυβέρνηση μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων και δημοσιονομική ευελιξία.
Το τρίτο και δυσμενές σενάριο θα ενεργοποιηθεί, εφόσον η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν δώσει έγκριση για τη ρήτρα διαφυγής και η κυβέρνηση θα επιστρατεύσει μέτρα με επιδοτήσεις, καθώς και στοχευμένες παρεμβάσεις με δημοσιονομικό κόστος. Σε κανένα σενάριο πάντως η κυβέρνηση δεν εξετάζει, προς το παρόν, τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης και ΦΠΑ για δημοσιονομικούς λόγους.
Οι μεγάλοι οίκοι αξιολόγησης όπως οι Moody’s, S&P Global Ratings και Fitch Ratings έχουν εξετάσει τα τρία σενάρια του πολέμου στη Μέση Ανατολή και συγκλίνουν σε ένα κοινό πλαίσιο επιπτώσεων για τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Η αποτύπωση, βασισμένη στις τελευταίες αναλύσεις τους, επισημαίνει ότι το κύριο κανάλι μετάδοσης της κρίσης είναι οι τιμές ενέργειας.
Οι οίκοι S&P και Moody’s τονίζουν ότι η Ευρώπη παραμένει ευάλωτη ενεργειακά, παρά τη μείωση εξάρτησης από τη Ρωσία και εκτιμούν αύξηση από +1 έως +2 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό ευρωζώνης που θα οδηγήσει σε καθυστέρηση της μείωσης των επιτοκίων από την ΕΚΤ.
Η Fitch τονίζει ότι η Ευρώπη έχει ήδη χαμηλή δυναμική ανάπτυξης, άρα το σοκ είναι δυσανάλογα ισχυρό και στο ήπιο σενάριο εκτιμά μείωση του ρυθμού ανάπτυξης από -0,2% έως 0,5%, ενώ στο δυσμενές έως -1% ή και περισσότερο στην ευρωζώνη.
Με τα σημερινά δεδομένα, σε κλαδικό επίπεδο αρνητικά επηρεάζονται μεταποίηση και βιομηχανία με αύξηση του κόστους παραγωγής 10%, μεταφορές και logistics με αύξηση χρεώσεων 20%, ακτοπλοΐα και αερομεταφορές τουλάχιστον με 25% και βεβαίως το εμπόριο τόσο σε αύξηση κόστους, όσο και μείωση ζήτησης.
Σε δημοσιονομικό επίπεδο με τη λήψη μέτρων που επιδοτούν την ενέργεια και στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις περιορίζεται ο δημοσιονομικός χώρος και τα αποθεματικά του κρατικού προϋπολογισμού. Δεν είναι τυχαίο πως οι οίκοι αξιολόγησης υποβίβασαν την προοπτική ανάπτυξης από θετική σε ουδέτερη, προειδοποίησαν για στασιμοπληθωρισμό στην ευρωζώνη, ενώ στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια εμφανίστηκαν οι πιο δυνατοί κραδασμοί.