Ποιο είναι το ζητούμενο
Σε αντίθεση με προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις, με πλέον πρόσφατη αυτή της περιόδου 2021 – 2022, η σημερινή χαρακτηρίζεται από απότομη και σημαντική σε όγκο διακοπή της πετρελαϊκής προμήθειας προς τη διεθνή αγορά. Οι ποσότητες αργού πετρελαίου, προϊόντων που εξάγονται καθημερινά από τις χώρες του Περσικού Κόλπου ανέρχονται περίπου σε 20 εκατ. βαρέλια, ενώ σε αυτές θα πρέπει να προστεθούν και 210 χιλιάδες τόνοι LNG.
Οι ανωτέρω ποσότητες αυτές αντιστοιχούν περίπου στο 20% της παγκόσμιας προμήθειας υδρογονανθράκων. Λογικό και αναμενόμενο να ανατιμηθούν οι τιμές πετρελαίου και LNG, κατά 50% και 100% αντίστοιχα σε σύγκριση με αυτές που ίσχυαν προ της κρίσης.
Ηδη από τις πρώτες ημέρες της πολεμικής σύρραξης, και ως αποτέλεσμα ιρανικών επιθέσεων με drones και πυραύλους κατά χερσαίων και θαλάσσιων στόχων στον Περσικό Κόλπο, οι περισσότερες ναυτιλιακές εταιρείες έδωσαν εντολή στα εν κινήσει πλοία τους να αγκυροβολήσουν ώστε να αποφύγουν να προσβληθούν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να σταματήσει η διέλευση τάνκερ και άλλων πλοίων μέσα από τα Στενά του Ορμούζ, όχι διότι οι Φρουροί της Επανάστασης τα έκλεισαν (αυτό συνέβη αρκετά αργότερα) αλλά διότι οι πλοιοκτήτες έκριναν ότι ήταν τελείως παρακινδυνευμένο να επιχειρήσουν πλου μέσω του Κόλπου.
Παράλληλα, οι ασφαλιστικές εταιρείες είτε ανέβασαν σε παράλογα επίπεδα τα ασφάλιστρα, ή απλούστατα σταμάτησαν να παρέχουν πολεμική ασφαλιστική κάλυψη (war risks) εκτιμώντας ότι οι κίνδυνοι διέλευσης ήσαν δυσανάλογοι υψηλοί. Με εξαίρεση μερικές δεκάδες πλοία που μετέφεραν κυρίως ιρανικό πετρέλαιο προς την Κίνα όλη η ναυτιλιακή κίνηση μέσω των Στενών έχει πρακτικά σταματήσει. Ενα μέρος των εξαγωγών αργού πραγματοποιείται σήμερα μέσω χερσαίων αγωγών από Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ, προς το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα και Fujairah στον Κόλπο του Ομάν αντίστοιχα, περί τα 8,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Ολα τα ανωτέρω οδήγησαν σε ένα πραγματικό έλλειμα αργού περί τα 8-10 εκατ. βαρ. ημερησίως.
Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ανωτέρω έλλειμμα και να συμβάλει στη σταθεροποίηση των τιμών, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) που ελέγχει και συντονίζει τα στρατηγικά αποθέματα των χωρών-μελών του, κυρίως οι χώρες του ΟΟΣΑ, πριν λίγες ημέρες απελευθέρωσε 400 εκατ. βαρέλια που αναλογούν στο 20% των συνολικών στρατηγικών αποθεμάτων. Πρόκειται για αποθέματα που ελέγχονται άμεσα από τις διάφορες κυβερνήσεις που συμμετέχουν στον μηχανισμό του ΙΕΑ. Να σημειωθεί ότι τα συνολικά παγκόσμια αποθέματα, σε δεξαμενές στην ξηρά αλλά και εν πλω, σύμφωνα με τελευταία στοιχεία του ΙΕΑ ανέρχονται στα 8 δισεκατομμύρια βαρέλια.
Οι ανωτέρω ποσότητες που αποδεσμεύτηκαν και αναμένεται να φθάσουν στη αγορά μέσα στις επόμενες ημέρες πρόκειται να καλύψουν το κενό στην προμήθεια των διυλιστηρίων βάσει αναγκών (on a need as required basis). Σύμφωνα με εκτιμήσεις παραγόντων του κλάδου τα εν λόγω αποθέματα είναι ικανά να καλύψουν το έλλειμα της παγκόσμιας αγοράς για μια περίοδο 4-5 εβδομάδων. Διάστημα κατά το οποίο εκτιμάται ότι θα έχει αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών. Σε αντίθετη περίπτωση ο ΙΕΑ, με τη σύμφωνη γνώμη των κρατών-μελών του (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας) θα προχωρήσει σε περαιτέρω διοχέτευση ποσοτήτων αργού και προϊόντων προς τη διεθνή αγορά. Βέβαια τα εν λόγω αποθέματα είναι πεπερασμένα και δύσκολα αναπληρώνονται υπό τις παρούσες συνθήκες ασφυξίας στην διεθνή αγορά. Ακόμα μια ασύμμετρη απειλή κατά των πετελαιοεισαωγικών χωρών.
Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι μεγάλοι εισαγωγείς πετρελαίου όπως Ινδία, Ινδονησία και Κίνα μεταξύ άλλων δεν συμμετέχουν στον ΙΕΑ και άρα δεν μπορούν να επωφεληθούν από τον μηχανισμό στρατηγικών αποθεμάτων του. Αυτό εξηγεί γιατί οι χώρες αυτές, ιδιαίτερα η Κίνα που είναι μεγάλος καταναλωτής πετρελαίου (με ζήτηση που φθάνει τα 17 εκατ. βαρ./ημέρα και παραγωγή 4,4 εκατ. βαρ.) τους τελευταίους έξι μήνες προχώρησαν σε υψηλές προμήθειες αργού προκειμένου να ενισχύσουν την ενεργειακή τους ασφάλεια ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν ενεργειακές κρίσεις όπως η σημερινή.