Η σπάνια φορά που λευκός καρχαρίας πιάστηκε στη Μεσόγειο: Κοντά σε ποια χώρα και γιατί

Νεαρός λευκός καρχαρίας αλιεύθηκε ανοιχτά των ισπανικών ακτών, γεγονός που οδήγησε τους ερευνητές να επιβεβαιώσουν τη σπάνια αλλά συνεχιζόμενη παρουσία του είδους στη Μεσόγειο.

Στις 20 Απριλίου 2023, τοπικοί ψαράδες στα ανατολικά της Ιβηρικής Χερσονήσου έπιασαν απροσδόκητα έναν νεαρό λευκό καρχαρία (Carcharodon carcharias). Το ζώο είχε μήκος περίπου 2,10 μέτρα και βάρος 80 με 90 κιλά. Τέτοιες συναντήσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες στην περιοχή, γεγονός που ώθησε τους επιστήμονες να εξετάσουν τα ιστορικά δεδομένα.

Οι ερευνητές ανέτρεξαν σε καταγεγραμμένες εμφανίσεις και αλιεύσεις από το 1862, συγκεντρώνοντας μια ολοκληρωμένη ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό ανοικτής πρόσβασης Acta Ichthyologica et Piscatoria.

Εντάσσοντας το περιστατικό σε δεδομένα άνω των 160 ετών, η ομάδα κατέληξε ότι οι λευκοί καρχαρίες της Μεσογείου αποτελούν αυτό που οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν ως «πληθυσμό-φάντασμα». Εμφανίζονται σπάνια, ωστόσο τα στοιχεία δείχνουν πως δεν έχουν εξαφανιστεί.

Οι καταγραφές επιβεβαιώνουν μια συνεχιζόμενη, αν και ακανόνιστη, παρουσία στα νερά αυτά. Παρά την επιμονή του είδους, ο λευκός καρχαρίας παραμένει καταχωρημένος ως Τρωτός στην Κόκκινη Λίστα της IUCN, ενώ οι παγκόσμιες τάσεις πληθυσμού συνεχίζουν να μειώνονται.

«Η καταγραφή παρουσίας νεαρών ατόμων έχει ιδιαίτερη σημασία», δηλώνει ο Δρ. José Carlos Báez, επικεφαλής της έρευνας. «Η εμφάνιση νεαρών δειγμάτων εγείρει το ερώτημα αν ενδέχεται να υπάρχει ενεργή αναπαραγωγή στην περιοχή». Αν όντως υπάρχουν νεαροί καρχαρίες, αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι η Μεσόγειος δεν αποτελεί απλώς πέρασμα, αλλά πιθανό τόπο αναπαραγωγής.

Ο φόβος για τον λευκό καρχαρία

Η δημόσια αντίληψη συχνά περιπλέκει τη συζήτηση γύρω από τους λευκούς καρχαρίες. Ο φόβος διαμορφώνει εδώ και δεκαετίες τον τρόπο που οι άνθρωποι αντιδρούν σε μεγάλα θαλάσσια αρπακτικά, ιδίως σε είδη που συνδέονται με σπάνιες αλλά πολυδιαφημισμένες επιθέσεις.

Ωστόσο, τα ιστορικά στοιχεία της μελέτης δείχνουν ότι οι εμφανίσεις του λευκού καρχαρία στα ισπανικά νερά της Μεσογείου είναι εξαιρετικά σπάνιες και παραμένουν μεμονωμένα περιστατικά.

Αναφερόμενος στη φράση του H.P. Lovecraft ότι «το αρχαιότερο και ισχυρότερο συναίσθημα της ανθρωπότητας είναι ο φόβος, και το αρχαιότερο είδος φόβου είναι ο φόβος του αγνώστου», ο Báez υπογραμμίζει ότι η επιστημονική γνώση μπορεί να προσφέρει διέξοδο. «Μελετώντας τη βιολογία και την οικολογία του λευκού καρχαρία, η έρευνα μπορεί να αντικαταστήσει τους μύθους με πραγματική κατανόηση». Η τεκμηριωμένη έρευνα, όπως σημειώνει, μπορεί να περιορίσει το άγχος περισσότερο απ’ ό,τι η εικασία.

Καταρρίπτοντας το στίγμα, ένας μύθος κάθε φορά

Με τους πληθυσμούς του λευκού καρχαρία να μειώνονται, οι επιστήμονες τονίζουν τη σημασία μακροχρόνιων προγραμμάτων παρακολούθησης για την κατανόηση της βιολογίας του είδους στη Μεσόγειο. Ο συνδυασμός άμεσων παρατηρήσεων και σύγχρονων μεθόδων εντοπισμού μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση στρατηγικών προστασίας αυτού του εμβληματικού κορυφαίου θηρευτή.

«Το βασικό μήνυμα προς το κοινό είναι ότι αυτά τα μεγάλα θαλάσσια ζώα έχουν θεμελιώδη ρόλο στα θαλάσσια οικοσυστήματα», καταλήγει ο Báez. «Ως είδη με μεγάλη μεταναστευτική ικανότητα, ανακατανέμουν ενέργεια και θρεπτικά συστατικά σε τεράστιες αποστάσεις. Λειτουργούν ως καθαριστές της φύσης, ενώ ακόμη και μετά τον θάνατό τους, η πτώση τους στον βυθό προσφέρει πολύτιμα θρεπτικά στοιχεία για τις κοινότητες των βαθέων υδάτων».