Μέταλλο από άλλο πλανήτη ανακαλύφθηκε σε αρχαίο θησαυρό της Ιβηρικής Χερσονήσου

Μέσα σε έναν θησαυρό γεμάτο χρυσά κοσμήματα και άλλα αντικείμενα της Ιβηρικής Εποχής του Χαλκού, δύο αντικείμενα ξεχωρίζουν για την ιδιαιτερότητά τους. Ένα θαμπό βραχιόλι και μια σκουριασμένη κοίλη ημισφαιρική κατασκευή διακοσμημένη με χρυσό φαίνεται ότι δεν είναι φτιαγμένα από τα συνήθη μέταλλα της γης, αλλά από σίδηρο προερχόμενο από μετεωρίτες που έπεσαν από τον ουρανό.

Η ανακάλυψη αυτή, η οποία ηγήθηκε από τον Σαλβαντόρ Ροβίρα-Λιορένς, πρώην επικεφαλής συντήρησης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ισπανίας, υποδηλώνει ότι η μεταλλουργική τεχνογνωσία στην Ιβηρική πριν από περισσότερα από 3.000 χρόνια ήταν πολύ πιο εξελιγμένη από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα.

Ο θησαυρός της Βιγγένα, όπως είναι γνωστός, περιλαμβάνει 66 αντικείμενα κυρίως από χρυσό και ανακαλύφθηκε το 1963 στην περιοχή της Αλικάντε στην Ισπανία. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα δείγματα χρυσοχοΐας της Εποχής του Χαλκού στην Ιβηρική Χερσόνησο και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Το χρονολόγιο των αντικειμένων δεν ήταν εύκολο να προσδιοριστεί, κυρίως λόγω των δύο αντικειμένων με «σιδηροειδή» όψη – της κοίλης ημισφαίρας, που πιθανώς αποτελούσε μέρος σκήπτρου ή λαβής ξίφους, και ενός βραχιολιού που μοιάζει με δακτύλιο. Στην Ιβηρική Χερσόνησο, η Εποχή του Σιδήρου ξεκίνησε γύρω στο 850 π.Χ., ενώ τα χρυσά αντικείμενα του θησαυρού έχουν χρονολογηθεί μεταξύ 1500 και 1200 π.Χ. Η παρουσία σιδήρου σε τόσο παλιά αντικείμενα προκαλούσε σύγχυση.

Ωστόσο, ο σίδηρος δεν προέρχεται αποκλειστικά από την επιφάνεια της γης. Υπάρχουν αρκετά προϊστορικά αντικείμενα σιδήρου στον κόσμο που έχουν κατασκευαστεί από μέταλλα μετεωριτών, όπως το διάσημο σιδερένιο στιλέτο του Φαραώ Τουταγχαμών. Ο σίδηρος από μετεωρίτες περιέχει σημαντικά υψηλότερα ποσοστά νικελίου σε σχέση με τον γήινο σίδηρο, γεγονός που επιτρέπει στους επιστήμονες να τον διακρίνουν.

Με άδεια του Δημοτικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Βιγγένα, οι ερευνητές πήραν προσεκτικά δείγματα και εξέτασαν τα αντικείμενα με φασματομετρία μάζας για να καθορίσουν την ακριβή σύστασή τους. Παρά τη μεγάλη διάβρωση που αλλοιώνει τη χημική σύσταση, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τόσο η ημισφαίρα όσο και το βραχιόλι κατασκευάστηκαν από μετεωριτικό σίδηρο.

Με αυτόν τον τρόπο λύνεται και το μυστήριο της χρονολογίας τους: τα αντικείμενα κατασκευάστηκαν περίπου την ίδια περίοδο με τα υπόλοιπα κοσμήματα του θησαυρού, γύρω στο 1400–1200 π.Χ. Πρόκειται πιθανώς για τα πρώτα γνωστά δείγματα μετεωριτικού σιδήρου στην Ιβηρική Χερσόνησο, πριν από την ευρεία χρήση του γήινου σιδήρου στην Εποχή του Σιδήρου.

Λόγω της διάβρωσης, τα αποτελέσματα δεν θεωρούνται οριστικά, αλλά υπάρχουν πιο σύγχρονες, μη επεμβατικές τεχνικές που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν για να επιβεβαιώσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη σύσταση και την προέλευση των αντικειμένων. Παρά τα ανοιχτά ερωτήματα, η ανακάλυψη προσφέρει μια μοναδική ματιά στην τεχνογνωσία και την εκτίμηση των πολύτιμων μετάλλων από τους ανθρώπους πριν από 3.000 χρόνια, αποκαλύπτοντας ότι οι αρχαίοι τεχνίτες είχαν πρόσβαση σε ουράνια υλικά πολύ πριν από την εποχή του σιδήρου στη γη.