Σύνταξη: Τι πρέπει να γνωρίζουν ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες
Εως τις 31 Ιανουαρίου 2026 θα πρέπει σχεδόν 1,4 εκατ. ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες να υποβάλουν αίτηση στηνειδική ιστοσελίδα του e-ΕΦΚΑ για την επιλογή της ασφαλιστικής κατηγορίας του 2026. Αξίζει να σημειωθεί πως σύμφωνα με τους ειδικούς, εάν ο υπόχρεος επιλέξει την πρώτη ασφαλιστική κατηγορία θα εξασφαλίσει σύνταξη ύψους 800 ευρώ με 890 ευρώ μεικτά, ύστερα από 40 έτη εισφορών. Παρ’ όλα αυτά, την κατηγορία αυτή επιλέγει σταθερά η πλειοψηφία των ελεύθερων επαγγελματιών.
Επίσης επισημαίνεται πως η ασφαλιστική κατηγορία που επιλέγει ένας ασφαλισμένος κάθε Ιανουάριο κάθε έτους επηρεάζει και το κόστος των πλασματικών ετών. Από την στιγμή που γίνει η υποβολή της αίτησης για συνταξιοδότηση, η εισφορά ανά μήνα (κλάδου κύριας σύνταξης)προσαυξάνεται με πόρο 50% ή (κλάδου κύριας σύνταξης και επικούρησης) με πόρο 40% αντίστοιχα.
Οι εισφορές για 1.400.000 ελεύθερους επαγγελματίες, επιστήμονες και αγρότες αυξήθηκαν κατά 9,6% από 1/1/2023, κατά 3,46% από 1/1/2024, κατά 2,7% από 1/1/2025 και επίκειται αύξηση κατά 2,6% από 1/1/2026, ήτοι συνολικά την τριετία 2023-2024-2025 κατά 18,36%.
Η σχετική ηλεκτρονική υπηρεσία «Επιλογή Ασφαλιστικής Κατηγορίας Κύριας Ασφάλισης, Επικουρικής Ασφάλισης και Εφάπαξ παροχών» έχει ήδη ενεργοποιηθεί από τον ΕΦΚΑ, στις 10 Δεκεμβρίου 2025.
Ετσι, όσοι μη μισθωτοί επιθυμούν, μπορούν να υποβάλλουν αίτηση-δήλωση,με την οποία θα επιλέγουν να μεταβάλλουν την ασφαλιστική τους κατηγορία.
Σύμφωνα με τον ασφαλιστικό φορέα, η ίδια αίτηση πρέπει να υποβληθεί και για όσους έχουν παράλληλη μισθωτή απασχόληση και επιθυμούν να ενταχθούν σε άλλη ασφαλιστική κατηγορία.
Ο ΕΦΚΑ ενημερώνει με μήνυμά του τους ασφαλισμένους ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και αγρότες, ότι η ηλεκτρονική υπηρεσία του Ταμείου παρέχει αυτή τη δυνατότητα και υπογραμμίζει πως «η επιλεγείσα κατηγορία θα ληφθεί υπόψη κατά την ολοκλήρωση της εκκαθαριστικής διαδικασίας. Μέχρι τότε, αναστέλλεται η έκδοση ειδοποιητηρίων ασφαλιστικών εισφορών».
Σε περίπτωση μη υποβολής αίτησης-δήλωσης μεταβολής κατηγορίας, παραμένει ενεργή η κατηγορία κατάταξης του προηγούμενου έτους.
Πάντως, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι πάνω από ένα εκατομμύριο μη μισθωτοί ασφαλίζονται στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία, η οποία έχει μεν χαμηλότερο ασφάλιστρο, «προσφέρει» δε εξαιρετικά χαμηλές συντάξεις. Οι συντάξεις της κατηγορίας αυτής – μετά βίας – θα ξεπερνούν τα 800 ευρώ έπειτα από 40 χρόνια εισφορών. Παρά ταύτα εννέα στους δέκα επαγγελματίες μένουν σταθεροί στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία μη μισθωτών του ΕΦΚΑ για τη συντριπτική πλειονότητα του ασφαλιστικού τους βίου.
Η παγίδα
Οι ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης επισημαίνουν πως η «παγίδα» των χαμηλών συντάξεων με το δέλεαρ των φθηνών εισφορών οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε χαμηλές συντάξεις, που φτάνουν τα 890 ευρώ (μεικτά) σε σημερινές τιμές, ακόμη και με 40 έτη ασφάλισης. Και αυτό διότι όσο πιο πολλά χρόνια μένει κανείς σε χαμηλό ασφάλιστρο, τόσο πιο δύσκολο θα είναι να ανεβάσει τη σύνταξή του στο μέλλον. Ακόμη και στην περίπτωση που αποφασίσει κάποιος ασφαλισμένος να πληρώσει υψηλότερη εισφορά λίγο πριν συνταξιοδοτηθεί, η ζημιά δεν αποκαθίσταται, ενώ η διαφορά που προκύπτει στη σύνταξη είναι μικρή. Η κατηγορία που επιλέγουν οι ασφαλισμένοι κάθε Ιανουάριο επηρεάζει ευθέως και το κόστος των πλασματικών ετών, στην περίπτωση που θα προβεί ο ενδιαφερόμενος σε εξαγορά εντός του ίδιου έτους.
Από την στιγμή που υποβληθεί αίτηση συνταξιοδότησης, η εισφορά ανά μήνα (κλάδου κύριας σύνταξης) προσαυξάνεται με πόρο 50% ή (κλάδου κύριας σύνταξης και επικούρησης) με πόρο 40% αντίστοιχα.
Η υψηλή ασφαλιστική κατηγορία πέραν της επιβάρυνσης με υψηλότερο πόρο, έχει περιορισμένη ανταπόδοση, όταν ο απασχολούμενος συνταξιούχος διακόψει την απασχόληση και ζητήσει την προσαύξηση της σύνταξης με τον χρόνο ασφάλισης μετά τη συνταξιοδότηση.
Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα τελευταία στοιχεία της ΕΝΥΠΕΚΚ για τα χρέη που έχουν οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αγρότες στον ΕΦΚΑ:
Συγκεκριμένα: 7 στους 10 ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες χρωστούν στον ΕΦΚΑ.
Δεν μπορούν να λάβουν σύνταξη λόγω χρεών 300.000 ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες.