Κοινωνία της κόπωσης*

Ο Ιλον Μασκ προβλέπει πως σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα οι άνθρωποι θα εργάζονται μόνο από χόμπι και το μεγαλύτερο μέρος αυτού που λέγεται εργασία θα το ασκούν οι μηχανές. Σαν άλλος υπουργός Λάσκαρης δεν καταργεί απλώς την πάλη των τάξεων αλλά καταργεί τη σχέση εργασίας – κεφαλαίου και άρα κέρδους και παραγωγής. Ενώ αμφισβητεί ακόμα και την αναγκαιότητα του χρήματος.

Την ίδια ώρα κι ενώ η τεχνολογία αναπτύσσεται ραγδαία, η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι όχι απλώς προ των πυλών αλλά εντός των τειχών και ενώ όλα αυτά θα έπρεπε να διαμορφώνουν όρους μικρότερων ωραρίων και καλύτερων εργασιακών συνθηκών, το 13ωρο νομοθετήθηκε προσφάτως στη χώρα μας. Και όλο και περισσότεροι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αντιλαμβάνονται πόσο πολύ οι χρόνοι τους έχουν ενοποιηθεί. Το Ιντερνετ έχει παίξει έναν δραστικό ρόλο σε αυτό αφού ο ελεύθερος και ο εργάσιμος χρόνος ενοποιούνται στο σκρολάρισμα του κινητού στις τηλε-συσκέψεις, στην αλληλογραφία των εταιρικών μέιλ ακόμα και την ώρα που είσαι στο σπίτι και κατά τον ελεύθερο χρόνο σου.

Ολα αυτά συμβάλλουν σε μία νέα κατάσταση και στην Ελλάδα και διεθνώς. Στις περισσότερες δε χώρες οι άνθρωποι νιώθουν ότι κουράζονται πολύ γρήγορα και παρά τις διακοπές ή τα ρεπό.

Το αίσθημα της κόπωσης είναι γενικευμένο για τους εργαζόμενους και μη και αυτό το καταγράφει ευφυώς ο Μπιουνγκ – Τσουλ Χαν με το δοκίμιό του «Η Κοινωνία της Κόπωσης» (εκδ. Οπερα).

Εδώ μιλάει ακριβώς για αυτή την κρίση που διαπερνά τον σύγχρονο άνθρωπο, που είναι ταυτόχρονα μία κρίση εκείνου που προσπαθεί να έχει επιδόσεις παντού. Σήμερα περισσότερο από ποτέ ο άνθρωπος δεν εξαντλείται απλώς και μόνον από τη δουλειά του, αλλά από το γεγονός πως έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση ως υποκείμενο που εκμεταλλεύεται τον εαυτό του.

Θα ακούσετε άραγε καμία πολιτική δύναμη εντός της Ελλάδος ή εκτός να μιλάει για αυτά τα μείζονα ζητήματα; Προφανώς και όχι. Τα κόμματα αγκιστρωμένα ακόμα στις παλιές συμβάσεις θεωρούν και νομίζουν πως η ανθρωπότητα βρίσκεται στο παλιό μοντέλο του Μαρξ ή στην προσπάθεια να κατορθωθεί εκείνο: 8 ώρες ύπνος, 8 ώρες εργασία, 8 ώρες ελεύθερος χρόνος. Το οκτάωρο καταργήθηκε κάτω από μία επιθετικότητα των επιχειρηματικών ομίλων. Ο ελεύθερος χρόνος συμπιέζεται μεταξύ του εργάσιμου, ενώ αυτό που λέγεται ύπνος είναι επίσης μία μεγάλη ιστορία σήμερα αφού για πολύ κόσμο δεν είναι καν το σημείο κατά το οποίο αναπαύεται, αλλά ο χρόνος στον οποίο αναστοχάζεται και συχνά με όρους μελαγχολίας και εσωστρέφειας.

Οι άνθρωποι δεν περνάνε πολύ καλά ή δεν περνάνε καλά απλώς όχι επειδή έχουν γίνει πιο καχύποπτοι, ενώ παλιότερα υπήρξαν πιο αθώοι, αλλά επειδή ακριβώς έχει εισβάλει όλη αυτή η νέα συνθήκη στον χρόνο και τη σκέψη τους. Αυτά που διάφοροι οραματιστές της παγκοσμιοποίησης προσδοκούσαν ως μία γενικευμένη ασφάλεια, ένα καθολικό κανονικό τοπίο, φαίνεται πως τελικά δεν ίσχυαν και αντίθετα οδηγηθήκαμε γρήγορα σε μια νέα περιδίνηση καπιταλιστική-γεωπολιτική η οποία επιδρά και στον ψυχισμό του απλού ανθρώπου.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ ακόμα και ο μεσοαστός, που τυπικά και πρακτικά έχει τα υλικά δεδομένα για την οικογένειά του και για τον ίδιο, ζει σε ένα καθεστώς απόλυτης επισφάλειας και ρευστοποίησης το οποίο εκ των πραγμάτων είναι εκείνο που του καθοδηγεί και τις πολιτικές ή πολιτιστικές συμπεριφορές. Οι πολιτικές δυνάμεις που θα αναλύσουν προσεκτικά αυτές τις νέες τάσεις θα ‘ναι και αυτές που θα έχουν σημασία και ρόλο στο νέο σκηνικό.

      *Μπιουνγκ – Τσουλ Χαν