Οικία Κοκοβίκου: Ο Αντωνάκης και η Ελενίτσα συναντούν το θεατρικό παρελθόν της αρχαίας Αθήνας

Κι εκεί όπου βρισκόταν η «οικία Κοκοβίκου», το σπίτι όπου στέγασαν τον έρωτά τους επί μία δεκαετία ο Αντωνάκης και η Ελενίτσα της ταινίας του Γιώργου Τζαβέλλα «Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα», η αρχαιολογική σκαπάνη εντόπισε τμήμα του αρχαιότερου δρόμου της Αθήνας, που βρίσκεται ακόμη σε χρήση και διατηρεί το ίδιο όνομα, της οδού Τριπόδων. Στον αύλειο χώρο του ιστορικού διατηρητέου ακινήτου επί της Τριπόδων 32 και στο πλαίσιο της αποκατάστασής του ώστε να μετατραπεί σε χώρο προβολής ταινιών του ελληνικού κινηματογράφου, εντοπίστηκε από τους αρχαιολόγους του υπουργείου Πολιτισμού σε βάθος 2 μ. τμήμα της αρχαίας οδού Τριπόδων με στρωματογραφία από τη σύγχρονη εποχή έως τον 4ο αιώνα π.Χ., όπως και ίχνη χορηγικών μνημείων που βρίσκονταν κατά μήκος της οδού, τα οποία μαρτυρούσαν τη νίκη στους δραματικούς αγώνες που τελούνταν στο γειτονικό Θέατρο του Διονύσου, μεταξύ άλλων ευρημάτων. Τα κατάλοιπα, που ανήκουν σε διαφορετικές εποχές, θα στερεωθούν, θα συντηρηθούν, θα στεγαστούν για την προστασία τους και θα παραμείνουν ορατά για τους επισκέπτες, ακόμη και τη νύχτα με ειδικό φωτισμό, βάσει των μελετών που έτυχαν θετικής γνωμοδότησης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.

Συνολικά, αποκαθίσταται η ιστορική εικόνα του κτηρίου, αναδεικνύεται ο μνημειακός του χαρακτήρας και διασφαλίζεται η καθολική προσβασιμότητα. Εκτελούνται εργασίες αποκατάστασης του κελύφους και ανασύστασης του, κυρίως, προσκτίσματος–συνοδού διώροφου κτηρίου, ώστε να αποκατασταθεί η τυπολογία της αθηναϊκής αυλής, συνδυαστικά με την διαχείριση του μετώπου της οδού Τριπόδων, καθώς και της λειτουργικής αναβάθμισης του κτηρίου για τη νέα του χρήση. Το κτηριακό συγκρότημα ανασυγκροτείται στην ιστορική του εικόνα, προσφέροντας πολλαπλό όφελος τόσο για την ανάδειξη της οδού Τριπόδων, όσο και για τον ιστορικό χαρακτήρα της Πλάκας».

Τα ευρήματα

Το έργο αφορά στην προστασία και ανάδειξη των αρχαιοτήτων στον περιβάλλοντα χώρο του ακινήτου, οι οποίες τεκμηριώνουν τη χρήση του χώρου από τους αρχαίους μέχρι τους νεότερους χρόνους. Πρόκειται για τη μορφολογική και δομική αποκατάσταση των αρχαίων αρχιτεκτονικών καταλοίπων λαμβάνοντας υπόψη την εγκεκριμένη μελέτη αποκατάστασης του διατηρητέου κτηρίου, μιας λαϊκής τριώροφης κατοικίας με υπόγειο και αυλή.

Κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του οικοπέδου εντοπίσθηκε η αρχαία οδός Τριπόδων με στρωματογραφία από τη σύγχρονη εποχή έως τον 4ο αιώνα π.Χ. Σε βάθος περίπου δύο μέτρων από τη στάθμη της σύγχρονης οδού Τριπόδων, βρέθηκε το εσωτερικό δυτικό ανάλημμα της οδού μαζί με πώρινο αγωγό και αλληλοκαλυπτόμενους πήλινους αγωγούς. Το ανάλημμα της οδού διακόπτεται από κλιμακωτή άνοδο με τουλάχιστον τέσσερις βαθμίδες. Εκατέρωθεν της κλίμακας εντοπίζονται δύο τετράγωνες κρηπίδες πιθανώς Χορηγικών Μνημείων. Στο ισόγειο της διατηρητέας οικίας σώζονται αρχαία κατάλοιπα, όπως αναλημματικός τοίχος της ελληνιστικής περιόδου, τμήματα του οποίου βρέθηκαν και σε γειτονικά ακίνητα, καθώς και τμήμα του πήλινου αγωγού «πεισιστράτειου ή κιμώνειου».

Ο αναλημματικός τοίχος στο ισόγειο του μεσαίου δωματίου της οικίας

Στη δυτική πλευρά του αύλειου χώρου βρέθηκε φρεατοδεξαμενή, η οποία περιέπεσε σε αχρηστία και γέμισε με μεγάλη ποσότητα κεραμικής απόθεσης (κυρίως, αγγεία συμποσίων) του τελευταίου τετάρτου του 4ου αιώνα π.Χ. Στο μεσαίο δωμάτιο υπάρχουν κατάλοιπα παλαιοχριστιανικού κτηρίου, ενώ στο νότιο δωμάτιο έχουν εντοπιστεί οδοστρώματα ανιούσας οδού κλασικών, αρχαϊκών και γεωμετρικών χρόνων. Εντοπίστηκαν, επίσης, παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά κατάλοιπα, τα οποία έχουν ως επί το πλείστον απομακρυνθεί. Τα προς ανάδειξη αρχιτεκτονικά κατάλοιπα ανάγονται στον 4ο αιώνα π.Χ.

Οι εργασίες περιλαμβάνουν τη στερέωση και συντήρηση των αρχαίων καταλοίπων, τη διατήρηση της αυθεντικότητας και τον σεβασμό των ιστορικών φάσεων, καθώς και την ένταξη νέων στοιχείων με σαφή διάκριση από τα αυθεντικά. Παράλληλα, επιδιώκεται η ασφαλής και απρόσκοπτη κίνηση των επισκεπτών και η ενημέρωσή τους.

Η στέγαση των αρχαιοτήτων αποτελεί βασικό μέτρο προστασίας τους από περιβαλλοντικούς παράγοντες, κυρίως το νερό. Τα αρχαιολογικά κατάλοιπα καλύπτονται κυρίως από υπερυψωμένο δάπεδο που διαμορφώνει την αυλή της διατηρητέας οικίας, το οποίο επεκτείνεται ανατολικά, ώστε να στεγάζεται πλήρως το σωζόμενο τμήμα του μνημείου. Τα κατάλοιπα παραμένουν ορατά και προσβάσιμα κάτω από το νέο επίπεδο, ενώ τμήμα του οικοπέδου παραμένει ελεύθερο κατασκευών. Η προστασία συμπληρώνεται με σύστημα αποστράγγισης, απομάκρυνσης των υδάτων και διαχείρισης της βλάστησης, ώστε να αποτρέπεται η διάβρωση και η ανερχόμενη υγρασία στα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.

Οι αποκαλυμμένες αρχαιότητες στον αύλειο χώρο της διατηρητέας οικίας

Όσον αφορά στην αποκατάσταση και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου, δίνεται έμφαση στην ανάδειξη των αρχαίων οδών (Τριπόδων και κάθετης ρύμης), των χορηγικών μνημείων και των κτηριακών καταλοίπων. Η πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο προβλέπεται μέσω ανεξάρτητης εισόδου, από την οδό Τριπόδων, με μεταλλική κλίμακα και διευρυμένο πλατύσκαλο που γεφυρώνει την υψομετρική διαφορά, διευκολύνοντας την πρόσβαση των ΑμεΑ. Η ανάδειξη του μνημείου ενισχύεται με την τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων και νυχτερινό φωτισμό των καταλοίπων.

Tο κτίριο επί της οδού Τριπόδων 32 στην Πλάκα, είναι εκείνο όπου έζησαν η «Ελενίτσα» (Μάρω Κοντού) και ο «Αντωνάκης Κοκοβίκος» (Γιώργος Κωνσταντίνου) στο «Η γυνή να φοβήται τον άνδρα» του Τζαβέλλα. Το οίκημα έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο αφού πρόκειται για εξαιρετικό δείγμα συγκροτήματος αθηναϊκής οικίας και ανασκευάζεται ώστε να χρησιμοποιηθεί ως πολιτιστικός χώρος προβολής ελληνικών ταινιών. Κατά τις εργασίες αποκατάστασης έρχονται στο φως αρχαιολογικά ευρήματα τα οποία θα εκτίθενται στο κοινό όταν ολοκληρωθεί το πρότζεκτ.

Στη σκιά της Ακρόπολης, έγινε η «φωλίτσα» του Αντωνάκη και της Ελενίτσας, του Γιώργου Κωνσταντίνου και της Μάρως Κοντού δηλαδή.

Για τις ανάγκες της ταινίας, η αυλή μετατράπηκε σε πλατό και το νεοκλασικό διώροφο που χτίστηκε στα 1800 ως στέγη της τουρκικής στρατιωτικής διοίκησης γέμισε κόσμο.

Οι ανασκαφές

Το σπίτι απαλλοτριώθηκε το 1979 για αρχαιολογικούς σκοπούς. Λόγω του ιδιαίτερου χαρακτήρα του, χαρακτηρίστηκε το 1995 ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού και δύο χρόνια αργότερα παραχωρήθηκε η χρήση του στην ΕΣΗΕΑ.

Στις αρχές του 2000 ξεκίνησαν ανασκαφές στην αυλή και στο εσωτερικό του που αποκάλυψαν αρκετά ευρήματα από την κλασική εποχή αλλά και το Βυζάντιο.