Σταχτοπούτης: Μια queer διασκευή ενός κλασικού παραμυθιού
Τα κλασικά παραμύθια εξέφραζαν άλλοτε μια κοινωνική κριτική, άλλοτε ενδοοικογενειακές συνθήκες, άλλοτε έδιναν συμβουλές προφύλαξης από ποικίλους κινδύνους, πολύ συχνά περιέγραφαν τα όνειρα και τις ελπίδες των καταπιεσμένων, των αδικημένων, των φτωχών.
Είχαν δημιουργηθεί σε εποχές όπου η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων είχε ανατεθεί στον προφορικό λόγο και όπου το φανταστικό, το μαγικό, το εξωπραγματικό στοιχείο έπαιρνε τις διαστάσεις και της λύτρωσης όσο και της επανάστασης.
Με την πάροδο των ετών αυτά τα στοιχεία κοινωνικής κριτικής και ατομικής έκφρασης καλύφθηκαν από το μαγικό στοιχείο, που κι αυτό με τη σειρά του μεταμορφώθηκε σε μια φανταστική εξιστόρηση.
Και όλα τούτα καθώς αυτά τα παραμύθια ολοένα και περισσότερο μετατρέπονταν σε αφηγήσεις για παιδιά – η Κοκκινοσκουφίτσα πρόσφερε μια πρόταση αποκριάτικης στολής για κορίτσια, ενώ τα αγόρια είχαν να επιλέξουν ανάμεσα στον Παπουτσωμένο Γάτο ή στον Πρίγκιπα της Ωραίας Κοιμωμένης.
Μα οι εποχές συνεχώς μεταλλάσσονται, οι ήρωες των κλασικών παραμυθιών έγιναν στη συνέχεια κινηματογραφικοί αστέρες, αμέσως μετά αποστεώθηκαν και οι περιπέτειές τους συρρικνώθηκαν σε ολιγοσέλιδα βιβλία με λίγο-πολύ στερεοτυπική πολύχρωμη εικονογράφηση.
Η δυναμική των χαρακτήρων
Μα η δυναμική των χαρακτήρων εκείνων των ηρώων πάντα μπορεί να κρατά την αντιστοίχισή της με κοινωνικά και ατομικά ζητήματα. Ο Παπουτσωμένος Γάτος μένει πάντα το σύμβολο της λαϊκής ευφυΐας που ξεγελά τον ατομικισμό του πλούτου· η Κοκκινοσκουφίτσα διατηρεί όλη την παιδική διάθεσή της για ανεξαρτησία και η Χιονάτη τα «πιστεύω» της σε μια καλύτερη τύχη· η Πεντάμορφη υπενθυμίζει πως η ομορφιά της ψυχής είναι πλέον ερωτική από την ομορφιά της όψης· η Σταχτοπούτα πως ο καταπιεσμένος κάποια στιγμή θα απελευθερωθεί.
Αυτή την απελευθέρωση του ατόμου που θέλει να εκφράσει ελεύθερα την εντελώς δική του ταυτότητα η δική μας εποχή την έχει με μεγάλη έγνοια και φροντίδα προσεγγίσει. Και με ποικίλους τρόπους την εκφράζει και τη διαδίδει.
Και βέβαια κεντρική θέση στην ελεύθερη έκφραση μιας ταυτότητας έχει και η αναγνώριση του σεξουαλικού προσδιορισμού. Κάτω από αυτήν τη διάθεση απαλλαγής από τα σεξουαλικά στερεότυπα και την προβολή του δικαιώματος το άτομο να επιλέγει με ελευθερία ερωτικό σύντροφο έχει γραφτεί και αυτή η παραλλαγή του κλασικού παραμυθιού της Σταχτοπούτας.
Τώρα τη θέση ενός καταπιεσμένου από την οικογένειά του κοριτσιού την παίρνει ένα αγόρι που οι δικοί του – μητέρα και πατέρας – δεν θέλουν να αποδεχτούν τη δική του, εκτός αρσενικής νόρμας, συμπεριφορά. Και το περιορίζουν μέσα στο σπίτι. Ντρέπονται για αυτό. Δεν θα το πάρουν μαζί τους στον χορό που διοργανώνει ο πρίγκιπας.
Αλλά εκείνο θα πάει. Θα του δώσει το κουράγιο μια δική του εσωτερική παρόρμηση να πιστέψει στην εμφάνισή του, στην ομορφιά των ρούχων που ο ίδιος επιλέγει.
Και κατά τη διάρκεια του χορού αυτό θα είναι που θα προσέξει το πριγκιπόπουλο και που τελικά θα το αναζητήσει, θα το βρει… Θα ζήσουν μαζί, θα στήσουν τη δική τους οικογένεια.
Με άλλα λόγια, μιλάμε για μια queer διασκευή ενός κλασικού παραμυθιού. Τολμηρό εγχείρημα – το εντελώς νέο και όχι από όλους απόλυτα αποδεκτό έρχεται να ζητήσει ενίσχυση από ένα κλασικό και στερεοτυπικό πρότυπο γυναικείας μοίρας και μέσω αυτού να μετατρέψει το παλιό σε κάτι νέο.
Τολμηρό μα και επιτυχημένο.
Η νέα και «αυθάδης» αυτή μορφή μιας κλασικής ιστορίας με την οποία μεγάλωσαν πολλές γενιές παιδιών έχει εικονογραφηθεί με την εμπειρία και το ταλέντο του Βασίλη Κουτσογιάννη, εικονογράφου που νομίζω ξέρει τον τρόπο να προσαρμόζει την υλοποίηση των εικόνων του στο ύφος και ήθος των κειμένων που κάθε φορά του προσφέρονται προς εικονογράφηση.
Νάστα
Σταχτοπούτης
Εικονογράφηση: Βασίλης Κουτσογιάννης
Εκδόσεις Πουά 2024
Τιμή 14,25 ευρώ