Συνετή νοημοσύνη
Βρισκόμαστε στον 22ο αιώνα. Ενα εγχειρίδιο Πολιτικής Επιστήμης αναλύει πώς επιτυγχάνεται καλή διακυβέρνηση με συνετή τεχνητή νοημοσύνη. Διοικητικές μηχανές ρυθμίζουν τα παγκόσμια ζητήματα, με στόχο το μέγιστο καλό του ανθρώπου, στις δεδομένες κάθε φορά συνθήκες.
Ο νέος τρόπος διακυβέρνησης ξεκίνησε στα μέσα του 21ου αιώνα. Προέκυψε από πολύχρονη επιστημονική δουλειά και προχωρημένες τεχνολογικές εφαρμογές. Ηδη στο τέλος του 20ού αιώνα είχαν αναδειχθεί σαφείς τάσεις επικράτησης της νεωτερικότητας. Ο φιλόσοφος Φουκουγιάμα ονόμασε «Τέλος της Ιστορίας» τη λήξη των ιδεολογικών αντιπαραθέσεων. Τη θέση «μεγάλων αφηγήσεων» περί επιθυμητής κοινωνίας πήραν οι θεσμοί της φιλελεύθερης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, στους οποίους κατέληξαν οι χώρες του πλανήτη. Οι άλλες επιλογές απέτυχαν και σταδιακά απορρίφθηκαν, αφού ουσιαστικά ήταν επιστροφές σε προ Διαφωτισμού, θρησκευτικές ή κοσμικές, θεοκρατίες. Οι μάχες ιδεολογιών απλώς μεταβλήθηκαν σε επινοήσεις καλύτερων τρόπων για την αντιμετώπιση δύσκολων οικονομικών και τεχνικών προβλημάτων. Εγινε αποδεκτό ότι παγκόσμια διακυβέρνηση δεν επιτυγχάνεται με πάλη τάξεων ή εθνών αλλά χρειάζεται πάνω από όλα σωστή διαχείριση. Οι διάφορες παραγωγικές ή καταναλωτικές ελλείψεις, η σπατάλη, η ανεργία κ.λπ. ρυθμίζονται δίκαια, με βασικές αρχές την αξιοκρατία και τη μέριμνα για τον αδύνατο. Το κίνητρο της κατοχής μέσων παραγωγής προωθεί την ανάπτυξη χωρίς να υπονομεύει το κοινό καλό. Κύριο ζητούμενο, ένας καλός διαχειριστής που θα φροντίζει για την αρμονική ισορροπία της παγκόσμιας πολυκατοικίας.
Ηδη πριν από δεκαετίες είχε διαπιστωθεί πως οι άνθρωποι αδυνατούσαν να κατανοήσουν την αυξανόμενη πολυπλοκότητα των σύγχρονων προβλημάτων. Παρασύρονταν από ανεδαφικές υποσχέσεις εύκολων λύσεων και στήριζαν ανίκανους δημαγωγούς και ιδιοτελείς οραματιστές ηγέτες. Χαρακτηριστικά αναφέρονται, ως κακές αναμνήσεις από την αρχή του 21ου αιώνα, ονόματα όπως Τραμπ, Πούτιν, Ερντογάν, Λεπέν, Μελανσόν, Μαδούρο, που έβλαψαν σοβαρά τους λαούς τους και την Ανθρωπότητα.
Επιπλέον, ήταν προβληματική η προσαρμογή στους φρενήρεις ρυθμούς ανάπτυξης της τεχνολογίας. Η βελτίωση των ικανοτήτων του ανθρώπου μέσω φυσικής επιλογής έχει από χιλιετίες σταματήσει, οι διανοητικές ανθρώπινες δυνατότητες παραμένουν στάσιμες. Από την άλλη, οι επιζήμιες ή ευεργετικές δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης πολλαπλασιάζονται συνεχώς. Δυστυχώς, μέσω αυτής παράγονται πολύπλοκες ψευδείς ειδήσεις, που τείνουν να θολώσουν την αντίληψη της αληθινής πραγματικότητας από τον άνθρωπο. Η άνιση μάχη εκμηδενίζει τη δυνατότητα του πολίτη να παίρνει συνετές αποφάσεις με βάση πραγματικά δεδομένα. Απέναντι στη δυνητική πραγματικότητα των ψευδών ειδήσεων, ο άνθρωπος βρήκε για αποτελεσματική άμυνα μια καλόβουλη τεχνητή νοημοσύνη. Ικανά ρομπότ διαχειριστές, ανιδιοτελή και διεπιστημονικά, θα ήταν ιδανικοί προστάτες, υποψήφιοι για διακυβέρνηση και ανάληψη δημόσιων αξιωμάτων, επικουρούμενοι από ειδικές συμβουλευτικές επιτροπές.
Η προκατάληψη του κοινού έναντι των ρομπότ ανέκαθεν προκαλούσε μεγάλη δυσκολία. Ωστόσο, η επιτακτική αναγκαιότητα παγκόσμιας καλής διακυβέρνησης τελικά ξεπέρασε τις παραδοσιακές τάσεις τεχνοφοβίας.
Σημείωση. Πρωτοπόρος της ιδέας διακυβέρνησης από τεχνητή νοημοσύνη ήταν ο Ασίμοφ, σπουδαίος επιστήμων και συγγραφέας, με βαθιές τεχνικές και ιστορικές γνώσεις. Τα έργα του «Χρονικό των επιστημονικών ανακαλύψεων», «Γαλαξιακή Αυτοκρατορία» και «Εγώ, το Ρομπότ» έπαιξαν σημαντικό ρόλο. Οι πολιτικές εφαρμογές βασίσθηκαν στον δικό του «Πρώτο Νόμο της Ρομποτικής» που, με βάση τις αρχές ενός ανθρωπιστικού ηθικού συστήματος αξιών, ορίζει ότι «Ενα ρομπότ δεν μπορεί να βλάψει ανθρώπινο ον είτε ενεργώντας είτε αδρανώντας».
Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο