АҚШ воситачилари 45 кунлик ўт очишни тўхтатиш битими устида ишламоқда

АҚШ, Эрон ва бир гуруҳ минтақавий воситачилар урушга бутунлай чек қўйиши мумкин бўлган 45 кунлик ўт очишни тўхтатиш битими шартларини муҳокама қилмоқда. Бу ҳақда музокаралардан хабардор бўлган АҚШ, Исроил ва минтақадаги тўртта манбага таяниб Ахиос нашри хабар берди.

Манбаларнинг таъкидлашича, яқин 48 соат ичида қисман келишувга эришиш эҳтимоли паст. Бироқ, ушбу сўнгги уриниш урушнинг кескин авж олишини тўхтатишнинг ягона йўлидир. Акс ҳолда, Эроннинг фуқаролик инфратузилмасига қарши кенг кўламли зарбалар берилиши ва бунга жавобан Кўрфаз давлатларининг энергия ҳамда сув иншоотларига ҳужум қилиниши кутилмоқда.

Трампнинг Эронга берган 10 кунлик муҳлати душанба оқшомида тугаши керак эди. Бироқ, якшанба куни Трамп ушбу муддатни яна 20 соатга узайтирди ва Truth Social тармоғида янги муҳлат сешанба куни соат 20:00 (АҚШ шарқий вақти билан) эканини эълон қилди.

Трамп якшанба куни Ахиос нашрига берган интервюсида АҚШ Эрон билан "чуқур музокаралар" олиб бораётганини ва сешанба кунги муҳлат тугагунча келишувга эришиш мумкинлигини айтди.

"Имконият бор, лекин агар улар келишувга эришмаса, у ердаги ҳамма нарсани портлатиб юбораман", — деди у.

Трамп, агар режим билан келишувга эриша олмаса, Эрон тинч аҳолиси учун ҳаётий муҳим бўлган инфратузилмаларни йўқ қилиш билан таҳдид қилган.

Бундай ҳужумлар уруш жинояти ҳисобланиши мумкин, Эрон эса бунга жавобан Исроил ва Кўрфаз давлатлари инфратузилмасига зарба бериш билан таҳдид қилмоқда. Икки манбанинг сўзларига кўра, АҚШ ва Исроилнинг Эрон энергия объектларига қарши кенг кўламли бомбардимон қилиш режаси тайёр турибди, бироқ Трампнинг муддатни узайтириши келишув учун сўнгги имконият беришни кўзда тутади.

Дипломатик саъй-ҳаракатлардан хабардор тўртта манбага кўра, музокаралар Покистон, Миср ва Туркия воситачилигида, шунингдек, Трампнинг вакили Стив Уиткоф ва Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи ўртасидаги матнли хабарлар орқали амалга оширилмоқда.

АҚШ расмийсининг сўзларига кўра, Трамп маъмурияти сўнгги кунларда Эронга бир неча таклифлар берган, бироқ ҳозирча Эрон расмийлари уларни қабул қилмаган. Манбалар воситачилар томонлар билан икки босқичли келишув шартларини муҳокама қилаётганини айтишди:

Биринчи босқич: 45 кунлик ўт очишни тўхтатиш, бу даврда урушни бутунлай тугатиш бўйича музокаралар олиб борилади. Агар қўшимча вақт керак бўлса, бу муддат узайтирилиши мумкин.

Иккинчи босқич: Урушни тугатиш бўйича якуний келишув.

Манбаларнинг фикрича, Ҳормуз бўғозини тўлиқ қайта очиш ва Эроннинг юқори даражада бойитилган уран захираси муаммосини ҳал қилиш (уни мамлакатдан олиб чиқиш ёки суюлтириш орқали) фақат якуний келишув натижасида амалга ошиши мумкин.

Ҳозирда воситачилар Эрон Ҳормуз бўғози ва уран захиралари бўйича амалга ошириши мумкин бўлган "ишончни мустаҳкамлаш чоралари" устида ишламоқда.

Ушбу икки масала Эроннинг музокаралардаги асосий "кузирлари" (устунликлари) бўлиб, эронликлар атиги 45 кунлик сулҳ учун улардан бутунлай воз кечишга рози бўлмайди. Воситачилар Эрон биринчи босқичда ушбу масалалар бўйича қисман қадам ташлаши мумкинлигини кўриб чиқмоқда. Шунингдек, улар Трамп маъмурияти ўт очишни тўхтатиш вақтинча эмаслигига ва уруш қайта тикланмаслигига кафолат бериши учун қандай чоралар кўриши мумкинлиги устида ишламоқда.

Эрон расмийлари воситачиларга Ғазо ёки Ливан каби вазиятга тушиб қолишни истамасликларини аниқ тушунтиришган — яъни, қоғозда сулҳ бўлиб, амалда АҚШ ва Исроил хоҳлаган вақтда яна ҳужум қилиши мумкин бўлган ҳолатдан қочишмоқчи.

Тўғридан-тўғри маълумотга эга манбанинг айтишича, воситачилар Эроннинг АҚШ ва Исроил зарбаларига берадиган жавоби Кўрфаз давлатларининг нефт ва сув иншоотлари учун ҳалокатли бўлишидан қаттиқ хавотирда.