Янги «танкерлар уруши»: Ҳўрмуз бўғозида вазият нақадар хавфли?
Тарих такрорланмоқда, аммо бу галгиси анча хавфлироқ тус олиши мумкин. 1980-йиллардаги Эрон-Ироқ уруши даврида «танкерлар уруши» номи билан танилган денгиз қарама-қаршилиги бугун яна кун тартибига қайтди. Ўшанда 500 дан ортиқ кема шикастланган, юзлаб денгизчилар ҳалок бўлган эди. Zamin.uz Financial Times таҳлилларига таяниб, Ҳўрмуз бўғозидаги янги инқирознинг тафсилотларини тақдим этади.
28 февраль куни АҚШ ва Исроилнинг Эронга берган зарбаларидан сўнг, Теҳрон жавоб ҳаракатини айнан денгиз йўлларини тўсишдан бошлади. Бу шунчаки маҳаллий низо эмас, балки жаҳон иқтисодиётининг «бўғзидан бўғиш»га уринишдир.
Стратегик артерия: Рақамлар гапирганда
Ҳўрмуз бўғози — дунёдаги энг муҳим энергетик йўлак. У орқали:
-
Жаҳон хом нефть савдосининг 35 фоизи;
-
Суюлтирилган табиий газнинг (СТГ) қарийб 20 фоизи ташилади.
Ҳозиргача камида саккизта танкер ҳужумга учради, икки киши қурбон бўлди. Бу эса денгиз қатновининг деярли тўхташига ва ёқилғи нархининг кескин кўтарилишига сабаб бўлди.
АҚШ конвойлари: Куч етарлими?
АҚШ 1980-йиллардагидек савдо кемаларини ҳарбий кузатув (конвой) остида олиб ўтишга ҳаракат қилмоқда. Бироқ экспертлар муаммони кўришмоқда:
-
Кечикиш: Таҳлилчи Жошуа Таллиснинг фикрича, АҚШ яқин 10 кун ичида тўлиқ ҳимояни таъминлай олмайди.
-
Ресурс танқислиги: Эсминецлар ва қирувчи самолётларнинг асосий қисми Эрон ҳудудига зарба бериш билан банд.
-
Янги хавф: Сув усти дронлари кемаларнинг энг заиф нуқтаси — машина бўлимига зарба бериб, уларни тез фурсатда чўктирмоқда.
Маълумот учун: 28 февралдан бери АҚШ ҳарбийлари Эроннинг камида 17 та кемасини йўқ қилганини даъво қилмоқда.
Эроннинг "яширин кўзирлари"
Теҳрон арсеналида минглаб кемага қарши ракеталар, Россия ва Шимолий Кореядан сотиб олинган кичик сувости кемалари ҳамда дунёдаги энг катта сувости миналари захираси мавжуд. Ҳозирча миналар қўлланилмаган бўлса-да, улар ҳақидаги биргина хабар денгиз суғуртаси нархини осмонга чиқаради. (28 февралдан бери ставкалар аллақачон 4-12 бараварга ошди).
Икки томони ўткир қилич
Бу можарода Эрон икки ўт орасида қолган:
-
Дипломатик босим: Танкерларга ҳужум қилиш орқали Теҳрон Вашингтонни урушни тўхтатишга мажбур қилмоқчи.
-
Иқтисодий ўз-ўзини ўлдириш: Эрон ўз нефтини асосан Хитойга сотади ва бу хомашё ҳам айнан шу бўғоз орқали ўтади. Бўғоз ёпилса, Эроннинг ўзи ҳам даромадсиз қолади.
«Агар биз нефтимизни сота олмасак, демак, ҳеч ким сота олмайди», деган тамойил Эрон учун иқтисодий инқирозни тезлаштириши мумкин.
Вазият шуни кўрсатмоқдаки, Ҳўрмуз бўғозини тўсиш ҳеч кимга фойда келтирмайди, бироқ томонлар ўз позицияларини мустаҳкамлаш учун ушбу «энергия дастаги»дан охиригача фойдаланишга тайёр кўринади.
Сизнингча, жаҳон ҳамжамияти Ҳўрмуз бўғозидаги қамални тез орада бартараф эта оладими ёки бизни узоқ йиллик «энергия инқирози» кутмоқдами?