Иранда коопсуздук чараларынын күчөтүлүшү уланууда
Иранда, 17-январга карата маалыматтарга караганда, айрым жерлерде коопсуздук чаралары күчөтүлгөн бойдон турат, интернет байланышы дагы деле жок, эки аптадан ашуун убакыт уланган, миңдеген адамдын өмүрү кыйылганы айтылып жаткан нааразылык акциялары бийликтин катуу күч колдонуусунан кийин басаңдап калды.
Норвегияда жайгашкан ирандык укук коргоо уюмдарынын маалыматында курмандыктар миңдеп саналары айтылууда.
Алардын бири Hengaw (Hengaw Organization for Human Rights)укук коргоо уюмунун соңку маалыматында:
"Биздин көз каранды эмес булактар мурда нааразылык акциялары өткөн шаарларда жана айылдарда, ошондой эле ири демонстрациялар болбогон бир нече жерде аскерлер жана коопсуздук күчтөрү көп экендигин тастыктап жатышат", - деп кабарланды.
IHRNGO (Iran Human Rights) уюму 3428 адамдын өлүмү анык экенин 14-январда билдирген.
Ал эми АКШдагы ирандык HRANA (Human Rights Activist News Agency) бейөкмөт укук коргоо уюму каза болгондор 2677 адам экенин, кармалгандар 19 000ге жеткенин 15-январда маалымдаган.
Ирандын 1979-жылы тактыдан кулатылган акыркы шахынын уулу, АКШда жашаган Реза Пехлеви өлкөдөгү азыркы режим элдик толкундоолордун натыйжасында жок болоруна ишенерин 16-январда билдирди.
"Ислам жумурияты урайт — эгерде эмес, качан. Мен Иранга кайтып барам", - деди ал.
28-декабрда алгач экономикалык каатчылыкка каршы чыккан демонстрацияларда бара-бара саясий талаптар, Ирандын азыркы бийлигинин кетишин, Пехлевинин кайтышын талап кылган ураандар айтылган.
Өлкө бийлиги митингдер тышкы кийлигишүүнүн натыйжасында тутанды деген жүйө келтирген.
15-январда Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) Коопсуздук кеңеши АКШнын өтүнүчү менен жыйынга чогулуп, анда Кошмо Штаттардын өкүлү Майк Уолц:
"Президент Трамп айтканын жасаган киши. Бул БУУда байкап отурганыбыздай аягы жок сөздөр эмес. Ал кыргынды токтотуунун бардык жолдору караштырылып жатканын ачык айтты", - деди.
Иран бийлигинин жапырт демонстрациялар чет мамлекеттердин кутуму деген билдирүүлөрүнөн улам Уолц Тегерандагы катаал режим "көчөгө чыккан иран элинин күчүн көрүп туруп ушундай калпты жайылтып жатканын" белгилеген.
Ирандын БУУдагы элчисинин орун басары Голямхоссейн Дарзи анын өлкөсү эскалацияны же тирешти каалабаганын айтып, америкалык өкүлдү "калп жана фактыларды бурмалоо" үчүн айыптаган.
"Иран эскалацияны же тирешүүнү каалабайт. Ошол эле маалда тикелей же кыйыр агрессияга, Хартиянын 51-беренесине ылайык чечкиндүү, мыйзамдуу жана пропорционалдуу жооп кайтарылат. Бул опуза эмес, бул укуктук реалдуулук. Кесепеттер үчүн жоопкерчилик андай мыйзамсыз аракеттерди баштаган тарапка жүктөлөт", - деген ирандык дипломат. (RK)