Банктер қазақстандықтардың мобильді аударымдары туралы деректерді салық органдарына бере бастады. Нені білу керек?
15 сәуірге дейін екінші деңгейлі банктер салық органдарына қазақстандықтардың 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы мобильді аударымдары туралы деректерді жібереді. Мемлекеттік кірістер комитеті (МКК) Tengrinews.kz тілшісіне бақылау механизмінің қалай жұмыс істейтіні және тексерулердің кімдерге қатысты болатынын түсіндірді.
Салық органынан хабарлама
МКК мәліметінше, банктер қазірдің өзінде қазақстандықтардың биылғы алғашқы үш айдағы транзакциялары туралы деректерді жинақтап жатыр.
"Бұйрыққа сәйкес, екінші деңгейлі банктерден (ЕДБ) биылғы бірінші тоқсан бойынша деректер 15 сәуірден кешіктірілмей күтіледі. ЕДБ тізімінде көрсетілген тұлғаларға камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған сәйкессіздіктер туралы хабарламалар жіберіледі", – деп хабарлады МКК.
Азаматтардың құжатқа жауап беруіне тура 30 жұмыс күні болады. Мерзім хабарлама алынған күннен кейінгі күннен бастап есептеледі.
Келіскен жағдайда хабарламаны қалай орындау керек?
Салық мамандары хабарламаның айыппұл емес екенін айтып, тыныштандырды. Қазақстандықтардың жағдайды өз бетінше түзетуге мүмкіндігі болады. Егер сіз қызмет немесе тауар үшін жеке картаңызға ақша қабылдағаныңызбен келіссеңіз, ведомство шешімнің бірнеше нұсқасын ұсынады.
"Келіскен жағдайда хабарламаны орындау деп салық төлеушінің анықталған сәйкессіздіктерге қатысты салық кезеңі үшін хабарлама бойынша салық есептілігін ұсыну арқылы заңбұзушылықтарды жоюы танылады", – деп мәлімдеді МКК.
Сондай-ақ өзін-өзі жұмыспен қамтығандар деректерді арнайы мобильді қосымшада көрсетіп және (немесе) салықтар мен әлеуметтік төлемдерді төлей алады.
Немесе МКК қажет болған жағдайда Салық кодексінің талаптарына сәйкес келетін салық режиміне өтуді ұсынады.
Келіспеген жағдайда не істеу керек?
Қазақстандықтардың, сондай-ақ, қойылған талаптарға дауласуға құқығы бар.
"Көрсетілген сәйкессіздіктермен келіспеген жағдайда, салық төлеуші елдің салық заңнамасын бұзуға әкеп соқпайтын сәйкессіздіктердің себептері туралы түсініктеме ұсынады", - деді МКК.
Елемеудің қаупі мен тексерулер
Дегенмен, комитет өкілдері салық органдары әрбір жағдайды егжей-тегжейлі зерттеу құқығын өзіне қалдырады.
"Бұл ретте салық органдары түсініктемеде баяндалған себептердің шынайылығын растау үшін немесе хабарлама Салық кодексінде белгіленген мерзімде орындалмаған жағдайда, камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған сәйкессіздіктер бойынша салықтық тексеру жүргізуге құқылы", - деп баса айтты ведомство.
Қай жағдайда жеке тұлға назарға ілігуі мүмкін?
Қаржы министрлігі 2025 жылғы 12 қарашада мобильді аударымдар бойынша жаңа критерийлер енгізді. Бұған дейін қатар үш ай бойы әртүрлі тұлғалардан 100 аударымның түсуі кәсіпкерлік қызметтің белгісі ретінде есептелетін.
Алайда 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап қосымша лимит – 12 ТМЖ (төменгі жалақы) енгізілді. Бұл салық органдарының мына үш критерий сәйкес келсе,
аударымдар 100 және одан да көп әртүрлі тұлғадан түссе;
операциялар қатар үш ай бойы жүргізілсе;
түскен қаражаттың жалпы сомасы ең төменгі жалақының 12 еселенген мөлшерінен (1 020 000 теңге) асса.
Қарапайым мысал
Егер 2026 жылдың қаңтарынан наурызына дейін адам жеке картасына үнемі - мысалы, тауарлар немесе қызметтер үшін - ақша қабылдаса және үш ай ішінде:
аударымдар 100-ден астам әртүрлі адамнан түссе,
олардың жалпы сомасы белгіленген лимиттен асса,
салық органдары түсініктеме сұратады және мұндай қызметтің кәсіпкерлік болып табылатын-табылмайтынын тексереді.
Ескерту: Бұл ретте туыстар, достар, әріптестер арасындағы аударымдар, сондай-ақ бір реттік және мерзімді түбіртектер жаңа критерийге бағынбайды.
Бұған дейін Мемлекеттік кірістер комитеті атап өткендей, жаңа ережелерді енгізудің мақсаты - іс жүзінде бизнеспен айналысатын, бірақ табысын жасырып, салық төлемейтіндерді көлеңкеден шығару. Ведомство мәліметінше, мобильді аударымдар бейресми есеп айырысудың ең кең таралған тәсілдерінің біріне айналған.