“АЛМАГАЧЫ ЧӘЧӘК АТА МАЙНЫҢ УНБИШЛӘРЕНДӘ...”
Язның иң хозур, иң матур чагы – ул алмагачларның чәчәк атуы, сайрар сандугачларның чут-чут итеп таң алдыннан сайраулары, күкеләрнең берсеннән-берсен уздырып моңлы һәм серле итеп кычкырулары. Бу чор һәр кешене уйландыра, табигать-Анабыз биргән матурлыкны югалтмаска, узган буын – бабаларыбыз, әбиләребез һәм әти-әниләребез калдырган мираска игътибарлы һәм сак карашка өнди.
Минем туган авылым – Аксар. Әти-әнием авылда, колхозлашу чорыннан башлап, басу-кырларда хезмәт иткәннәр. Әтием Шаһиморза Шәвәлиев колхозга беренче тракторлар алып кайткан. Ул заман техникасын оста кулланып, республикакүләм ярышларда зур уңышларга ирешә. 1938 елда Татарстан АССР Югары Советына депутат итеп сайлана. Депутатлык вазифасын 1946 елга кадәр башкара. Сугыштан соңгы елларда аны “Кызыл Октябрь” колхозы рәисе итеп сайлыйлар. Бу елларда ул бөтен тырышлыгын Аксар авылы кешеләренең тормышын яхшыртуга, яңа йортлар, терлекчелек фермалары төзүгә багышлый. Күмәк хуҗалык, республика күләмендә генә түгел, бәлки СССР күләмендә зур уңышларга ирешә. Берничә ел “Кызыл Октябрь” колхозы Мәскәүдә ВДНХ күргәзмәсендә 3 алтын, 4 көмеш медальгә лаек була. 1955 елда ВДНХ карары белән колхоз рәисе “Москвич” җиңел машинасы белән бүләкләнә.
Безнең районыбыз авылларында Сабантуйлар, әлбәттә, табигатьнең матур почмакларында уздырыла. Шулар арасында минем туган авылым Сабантуен уздыру урыны иң матуры дип саныйм. Бу матурлык – авылымның өлкән буын кешеләре фидакарь хезмәте җимеше, аларның тырышлыгы белән әлеге урынга нигез салынган, узган ел аңа 60 ел тулды.
1955 елның сентябрь аенда колхоз рәисе тәкъдиме белән идарә утырышында яшелчә бакчасы янында 5 гектар мәйданда алма бакчасы утырту турында карар чыгарыла. Шуны тормышка ашыру йөзеннән, Шаһиморза Шәвәлиев (колхоз рәисе) Минзәлә районы “Дружба” колхозына, үзенең таныш колхоз рәисе В. Костин янына киңәшкә бара. Ул вакытта “Дружба” колхозы республикада иң зур алма бакчасы белән танылган булган. В. Костин 5 гектарлык алмагач үсентеләрен октябрь башында килеп алырга куша. Сентябрь башыннан булачак алма бакчасы бригадиры итеп Исмәгыйль абый Талиповны билгеләп куялар. Аның җитәкчелегендә җир әзерләү, утыртыласы алмагач рәтләрен, чокырларын булдыру, черемә кертү һәм башка эшләр эшләнә.
Мин 1955 елда унъеллык мәктәпне Түбән Биштә тәмамладым. 1955 елның 2 октябрендә әти миңа, сиңа җир-бакча җене кагылган (әлбәттә, көлеп) Мөхәммәтдин абыең Хәкимов белән “Дружба” колхозына барып, алмагач үсентеләре алып кайтырсың, диде. Безне колхоз рәисе В. Костин каршы алып, алма бакчасын күрсәтеп йөрде, минем андый зур алма бакчасын күргәнем юк иде, сокланып карап йөргәнем әле дә хәтердә. Күрәсең, алмаларның уңышы шул кадәр күп булган, алма өемнәрен җиргә салып, мата белән каплап куйганнар. Безгә кирәкле алмагач үсентеләре бер машинага гына сыймады: В. Костин җиде сорт алмагач үсентеләре сайлап бирде. Калган үсентеләрне икенче тапкыр Шәйхразый абый Зиһаншин белән алып кайттык. Алма бакчасын утыртуда күбесенчә яшьләр – кызлар катнашты. Буласы алма бакчасының көнчыгыш, көньяк һәм көнбатыш ягына агачларны (алар хәзер зур агачлар), җилдән ышыклау өчен, Мөнир абый Гыйззәтуллин звеносы утыртты, чөнки элек басу-кырларда урман полосалары утырту белән шөгыльләнәләр иде. Әтинең хыялы алма бакчасын тагын да зурайту, ягъни зират ягына якынлаштыру иде.
Безнең халыкның матур бер гыйбарәсе бар: кеше китә, җирдә эзе кала. Өлкән буынның безгә калдырган матур эзләрен онытмаска, нинди генә тормыш ыгы-зыгыларына карамастан, югалтмаска, киләчәк буыннар өчен табигать-Анабыз биргән һәр матурлыкны саклый белергә, аны баетуга һәр буын үзеннән өлеш кертергә бурычлы дип саныйм.