Жол апатынан кейін таңдау жасауға болады. Жөндеу немесе ақша - жаңа заң нені өзгертеді?
Қазақстанда көлік сақтандыру ережелері ішінара өзгереді. Негізгі жаңалық – жол апаты кезінде таңдау мүмкіндігі пайда болады: сақтандыру компаниясы есебінен жөндеу немесе ақшалай төлем. Сондай-ақ құжатта қолданылып жүрген көптеген жайт ескерілген. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі сақтандыру туралы заңға түзетулер жобасын "Ашық НҚА" порталында жариялады. Tengri Auto тілшісі құжатты зерттеп көрді.
Жөндеу немесе ақша: жол апатынан кейін нені таңдауға болады?
Заң жобасында жол апатынан кейін зардап шегушінің көлігі сақтандырылған болса, сақтандыру төлемін алудың мынадай таңдауы болатыны айтылған:
ақшаны өзінің банктік шотына алу;
көлікті жөндеу, бұл жағдайда сақтандыру компаниясы таңдалған ТҚКС-тағы жөндеу жұмыстарын өзі төлейді.
Егер өтініште төлем әдісі көрсетілмесе, сақтандыру компаниясы ақшаны банктік шотқа аударады. Сақтандыру компаниясы жөндеуге жолдама бергенге немесе төлем жасағанға дейін жазбаша өтініш беру арқылы таңдауды өзгертуге болады.
Қандай жағдайда ақша міндетті түрде төленеді?
Төлемнің орнына жөндеуді таңдауға болмайтын жағдайлар бар. Мына жағдайларда ақша аударылады:
көлікті қалпына келтіру мүмкін болмаса;
зардап шегуші қайтыс болса;
жөндеу құны белгіленген сақтандыру лимитінен асып кетсе, ал зардап шегуші айырмашылықты төлеуге келіспесе;
сақтандыру компаниясының жөндеу жүргізуге болатын КҚЖС-мен келісімшарты болмаса.
Жөндеу қалай жүргізіледі?
Сақтандыру компаниясы өз сайтында келісімшарты бар КҚЖС-лар тізімін жариялауы тиіс. Онда мекенжай, жөндеуге қабылданатын автокөлік маркалары мен шыққан жылы, сондай-ақ жөндеу мерзімі көрсетілуі керек.
Зардап шегуші осы тізімнен КҚЖС-ны таңдайды. Жөндеуге жолдаманы сақтандыру компаниясы береді. Жөндеу жұмыстары көлік станцияға өткізілген сәттен бастап 30 жұмыс күнінен аспауы тиіс.
Бұл ретте көлікті таңдалған станцияға дейін жеткізу шығынын иесі өз мойнына алады.
Пайдаланылған бөлшектерді салуға бола ма?
Жалпы ереже бойынша, жөндеу кезінде пайдаланылған немесе қалпына келтірілген бөлшектерді қолдануға болмайды. Ерекше жағдай ретінде, егер сақтандыру компаниясы мен зардап шегуші бұл туралы бөлек келіссе ғана рұқсат етіледі.
Егер жөндеу құны сақтандыру төлемінен қымбат болса, зардап шегушіге айырмашылықты төлеу ұсынылуы мүмкін. Мұндай қосымша төлемнің мөлшері жөндеуге берілген жолдамада алдын ала көрсетіледі.
Егер көлік жаңа және әлі кепілдікте болса ше?
Шыққанына екі жылдан аспаған және өндірушінің кепілдігіндегі автокөліктер үшін бөлек ереже қолданылады. Мұндай жағдайда көлік осы өндірушінің автокөліктеріне ресми қызмет көрсететін КҚЖС-ға жіберілуі тиіс. Сақтандыру компаниясының ол станциямен жеке келісімшарты болмаса да.
Мұндай жөндеудің сапасына өндіруші кепілдігі аясында КҚЖС-ның өзі жауап береді.
Жөндеу сапасыз болса немесе мерзімі созылып кетсе кім жауапты?
Егер зардап шегуші сақтандыру компаниясы арқылы жөндеуді таңдаса, оның сапасы мен мерзімінің сақталуына сақтандыру компаниясы жауап береді. Егер келісімшартта ұзағырақ мерзім қаралмаса, жөндеуге берілетін кепілдік кемінде алты ай болуы тиіс.
Егер кепілдік мерзімі ішінде жөндеуден ақаулар табылса, олар сақтандыру компаниясы есебінен жойылуы керек.
Яғни, жөндеуді таңдаған кезде зардап шегушіге КҚЖС-мен дауласуының қажеті жоқ: жөндеуге қатысты мәселелерге сақтандырушы жауап береді.
Жүргізушілердің жауапкершілігін сақтандыру
Құжатта "автокөлік иелерінің жауапкершілігін" міндетті сақтандыру туралы тарау бар. Мұндай сақтандыру автокөлік иесін көлік жүргізу кезінде (шартты түрде ЖКО салдарынан) біреудің денсаулығына зиян келтірсе немесе мүлкін зақымдаса, шығыннан "қорғауы" тиіс.
Қарапайым тілмен айтқанда – бұл кінәлі тараптың сақтандыруы және ол зардап шеккендерге келтірілген шығынды өтейді. Бұл норма қазір де жұмыс істеп тұр. Бірақ құжатта осы бөлім бойынша барлық жайт егжей-тегжейлі жазылған.
Бірақ бұл полис бойынша кінәлі адамның өз көлігін жөндеу ақысы төленбейді. Сондай-ақ мыналар өтелмейді:
моральдық зиян;
айырылып қалған пайда;
зардап шегушінің өз келісімшарттық міндеттемелерін бұзғаны үшін айыппұлдар – мысалы, егер ЖКО салдарынан ол тауар жеткізуді кешіктіріп алса.
Кімдер сақтандырылуы керек?
Қысқаша айтқанда: бәрі. Тізімде жалға берілетін самокаттар да бар.
Мұндай сақтандыруды рәсімдеу міндеті қазір де бар және заң күшіне енгеннен кейін де автокөлік, автобус, мотоцикл, тіркеме және жартылай тіркеме, троллейбус, трамвай иелеріне жүктеледі. Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер жалға беретін электрсамокаттар да осы тізімде.
Негізгі шарттар:
жауапкершілік пайдаланылатын әрбір көлік бойынша сақтандырылады;
ерікті сақтандыру міндетті сақтандыруды алмастырмайды;
міндетті лимиттерден тыс және басқа да жағдайлар үшін жауапкершілікті қосымша сақтандыруға болады.
Жол-көлік оқиғасы туралы қалай ақпарат алмасады?
Жол-көлік оқиғасынан кейін полиция апатқа ұшыраған тараптарға, олардың өкілдеріне және сақтандыру компанияларына болған жағдайды растайтын құжаттарды береді. Мысалы, жол қозғалысы ережесін бұзу туралы хаттама көшірмесі мен ЖКО схемасы.
Егер сақтандыру компаниясына, қаржы омбудсменіне немесе Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қорына оқиға туралы ақпарат қажет болса, оны полиция, прокуратура, соттар, медициналық ұйымдар және басқа да мемлекеттік органдар ұсынуы тиіс.
Егер зардап шегуші немесе оның мұрагерлері ЖКО туралы өз бетінше хабарлай алмаса, полиция ақпаратты сақтандыру компаниясына өзі береді. Бұл деректердің барлығы бірыңғай деректер базасы арқылы электронды түрде алынады.
ЖКО салдарынан адам өміріне зиян келген жағдайларға бөлек тәртіп қарастырылған. Мұндай жағдайлар және сақтандыру төлемі кімге тиесілі екені туралы ақпарат арнайы рәсім бойынша алынады.
Жауапкершілікті сақтандыру қалай рәсімделеді?
Жобада бұл процесс көлік иесі мен сақтандырушы арасындағы келісімшарт арқылы жүзеге асырылатыны айтылған. Онда тараптар жүргізуші біреуге залал келтірген жағдайда төлем жасау туралы уағдаласады.
"Көлік иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыру шарты бойынша сақтанушы сақтандыру сыйақысын төлеуге, ал сақтандырушы сақтандыру жағдайы басталған кезде пайда алушыға осы заңда белгіленген мөлшерде сақтандыру төлемін жүзеге асыруға міндеттенеді", – делінген құжатта.
Айта кетейік, мұндай сақтандыру полисіне өзгертулер немесе толықтырулар енгізуге болмайды. Стандартты келісімшарт бойынша келесі жағдайларда келтірілген зиян сақтандырылған жауапкершілік болып саналады:
көлік тізгінінде иесінің өзі болғанда;
көлік иесінің көлігі айдап әкетілгенде (ұрланғанда);
көлікті еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін адам басқарғанда.
Бұл төтенше оқиға салдарынан зардап шегуші деп танылғандардың бәріне қатысты. Бірақ ерекше жағдайлар бар. Сақтандыру келесі тұлғаларға қолданылмайды:
өз жұмысы аясында немесе иесінің тапсырмасы бойынша көлікті басқарған жүргізушілерге;
егер жүргізуші тұрақты тасымалдаумен айналысса, жолаушыларға;
өз жауапкершілігін өздері сақтандыруы тиіс болған жеке тұлғаның немесе ұйымның қызметкерлеріне.
Мұндай сақтандыру 12 ай жарамды. Оны белгілі бір мерзімде рәсімдеу қажет:
Егер көлік Қазақстанға кіріп, ел аумағында пайдаланылатын болса – сақтандыруды шекарадан өткен бойда рәсімдеу керек.
Егер адам көлік сатып алса – көлікті мемлекеттік тіркеуден өткізген сәттен бастап 10 күн ішінде болады.
Егер адам самокаттарды жалға берсе – жауапкершілік міндетті түрде сақтандырылуы тиіс.
Сақтанушы мен зардап шегуші неден үміттене алады?
Еске сала кетейік, сақтандырудың бұл түрі міндетті. Демек, кез келген зардап шегуші сақтандырушыға барып, ЖКО туралы хабарлауға, кез келген ауруханаға жүгінуге, қажетті құжаттарды тапсырып, төлем алуға құқылы.
Сондай-ақ сақтандыру компаниясы есептегеннен де көп мөлшерде өтемақы талап етуге құқығы бар. Бірақ ол үшін ЖКО-ға кінәлі адамға жүгіну қажет.
Төлем сомасы қалай есептеледі?
Сақтандыру құны базалық мөлшерлеме × коэффициенттер ретінде есептеледі.
АЕК бойынша базалық мөлшерлемені және коэффициенттерді уәкілетті орган белгілейді. Коэффициенттер көлік түріне және басқа да қауіп-қатер факторларына байланысты болады. Олар бекітілген немесе шекті мәндерге ие болуы мүмкін. Тарифтерді белгілеу және өзгерту Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңестің алдын ала мақұлдауын талап етеді.
Жарияланған құжатта әзірге нақты мөлшерлеме мен коэффициенттер көрсетілмеген.
Зейнеткерлер, I және II топтағы мүгедектігі бар жандар, Ұлы Отан соғысының қатысушылары мен соларға теңестірілген адамдар, сондай-ақ басқа мемлекеттердегі жауынгерлік іс-қимылдардың ардагерлері үшін сақтандыру бағасы бұрынғыдай стандартты құнның 50 пайызы болатыны нақтыланды.
Бірақ көлікті мұндай жеңілдікке құқығы жоқ басқа иелері пайдаланса, жеңілдік берілмейді.
ЖКО-дан кейінгі залал қалай анықталады?
Сақтандырылған көлік кесірінен адам зардап шеккен немесе мүлікке зақым келген ЖКО сақтандыру жағдайы болып саналады. Егер денсаулыққа зиян келсе, залал мөлшері медициналық және басқа да ресми құжаттар бойынша анықталады.
Егер көлік немесе басқа мүлік зақымдалса, залалды сақтандыру компаниясы немесе ол тартқан бағалаушы есептейді. Ол үшін арнайы бағдарлама қолданылады.
Сақтандыру компаниясы қанша төлейді?
Төлем мөлшері нақты не болғанына байланысты. Ең жоғары сома төлем жасалған сәтте қолданыста болған АЕК бойынша есептеледі.
Егер ЖКО салдарынан адам зардап шексе:
қаза тапқан жағдайда – 2000 АЕК-ке дейін;
I топтағы мүгедектік – 1600 АЕК-ке дейін;
II топтағы мүгедектік – 1200 АЕК-ке дейін;
III топтағы мүгедектік – 500 АЕК-ке дейін;
баланың мүгедектігі – 1000 АЕК-ке дейін;
Егер адам жарақат алса, бірақ мүгедектік белгіленбесе, сақтандыру компаниясы емделуге кеткен нақты шығындарды өтейді, бірақ ол 300 АЕК-тен аспауы тиіс. Егер автокөлік немесе басқа мүлік зақымдалса, сақтандыру компаниясы келтірілген зиян сомасын төлейді, бірақ бір зардап шегушіге 600 АЕК-тен аспайды.
Егер бір жол-көлік оқиғасында бірнеше адамның мүлкіне зақым келсе, олардың әрқайсысы 600 АЕК-ке дейін ала алады. Бұл ретте барлық зардап шегушіге берілетін төлемдердің жалпы сомасы 2000 АЕК-тен аспауы тиіс.
Егер шығын белгіленген лимиттен асып кетсе, сақтандыру компаниясы заңда көрсетілген соманы ғана төлейді. Қалған бөлігін ЖКО-ға кінәлі тарап өтеуі тиіс.
Адам қаза тапқан жағдайда
Зардап шегуші қайтыс болған жағдайда сақтандыру компаниясы жерлеу шығынын да өтейді. Жерлеуді ұйымдастырған адамға 100 АЕК-ке дейін төленеді.
Сақтандыру тағы нені өтейді?
Егер ЖКО-дан кейін сақтандырылушы бұдан да үлкен шығынның алдын алу немесе оның салдарын азайту үшін ақша жұмсаса, бұл шығындар да өтелуі мүмкін. Мысалы, мұндай шығындар қажет болса немесе адам сақтандыру компаниясының нұсқауымен әрекет етсе.
Бұл ретте маңызды ереже бар: егер адам мұндай шығындарды өз бетінше өтесе, олармен бірге төлемнің жалпы сомасы әдетте белгіленген лимиттен аспауы керек. Ал егер шығындар сақтандыру компаниясының нұсқауларын орындау кезінде туындаса, олар толық көлемде өтелуі тиіс.
Маңызды жайт
Сақтандыру төлемінің лимиті зардап шегушіге кез келген жағдайда дәл осы сома төленеді дегенді білдірмейді. Бұл – сақтандыру компаниясы шығынның нақты түрі бойынша төлей алатын ең жоғарғы мөлшер. Егер нақты шығын лимиттен асып кетсе, айырмашылықты кінәлі тарап өтеуі керек.
Сақтандыру төлемін қалай алуға болады?
Төлем алуға зардап шегушінің өзі, сақтандырылған тұлға немесе заң бойынша өтемақы алуға құқығы бар адам жүгіне алады. Егер адам қаза тапса, төлемді оның туыстары немесе заң бойынша оның өлімі үшін өтемақы алуға құқығы бар басқа адамдар ала алады.
Егер көлік немесе басқа мүлік зақымдалса, төлемді әдетте оның иесі алады.
Зардап шегушінің жазбаша өтініші бойынша сақтандыру компаниясы ақшаны тікелей көлікті жөндеумен немесе денсаулықты қалпына келтірумен айналысатын компанияға немесе маманға аудара алады. Ол үшін нотариалды сенімхат рәсімдеуге де болады.
Зардап шегушінің жағдайы нашарласа
Егер ЖКО-дан кейін адамның денсаулығы нашарлап, оған мүгедектік немесе мүгедектіктің ауырлау тобы белгіленсе, сондай-ақ ол қайтыс болса, сақтандыру төлемі қайта есептелуі керек. Бұл ретте бұрын төленген ақша ескеріледі – яғни тек айырмашылық төленеді.
Егер ЖКО-ға міндетті сақтандыруы бар бірнеше көлік кінәлі болса, зардап шегуші олардың әрқайсысының сақтандыру компаниясынан төлем ала алады. Бірақ төлемдердің жалпы сомасы нақты шығыннан аспауы тиіс.
Әрине, төлем алу үшін әдейі ЖКО ұйымдастыруға немесе сақтандыру компаниясын кез келген басқа жолмен алдауға болмайды. Мұндай әрекеттер үшін қылмыстық жауапкершілік қарастырылған.
Өз сақтандыру компанияңызға жүгінуге болады
Егер ЖКО-ға міндетті сақтандыруы бар басқа жүргізуші кінәлі болса, зардап шегуші кінәлінің емес, өзінің сақтандыру компаниясына жүгіне алады. Бұл тікелей реттеу деп аталады.
Мұндай жағдайда зардап шегуші төлемді өзінің сақтандыру компаниясынан алады. Мұндай төлемнің тәртібі мен мерзімін уәкілетті орган белгілейді. Осыдан кейін зардап шегушінің сақтандыру компаниясы төленген соманы ЖКО-ға кінәлі тараптың сақтандыру компаниясынан өзі өндіріп алады.
Сақтандыру компаниясы қандай жағдайда ақшаны қайтаруды талап ете алады?
Сақтандыру компаниясы зардап шегушіге төлем жасағаннан кейін кінәлі тараптан бұл ақшаны қайтаруды талап ете алады. Бұл кері талап қою құқығы немесе регресс деп аталады.
Бұл келесі жағдайларда болуы мүмкін:
жүргізуші ЖКО-ны қасақана тудырса немесе оның болуына әдейі ықпал етсе;жүргізуші алкогольдік, есірткі немесе токсикоманиялық мас күйде болса немесе психоактивті заттар тұтынса;
жүргізушінің көлікті басқаруға құқығы болмаса;
ЖКО жүргізуші білген немесе білуі тиіс болған көлік ақауынан болса;
автокөлік техникалық мақсаты бойынша пайдаланылмаса;
жүргізуші жол-көлік оқиғасынан кейін зиянды азайту үшін қасақана шаралар қолданбаған;
жүргізуші зардап шегушіге медициналық көмек көрсету мақсатында кеткен жағдайларды қоспағанда, оқиға орнынан кетіп қалған;
алкогольдік немесе басқа да психоактивті заттарды тұтынуды анықтауға арналған медициналық куәландыруға жіберілген жүргізуші дәлелді себепсіз одан бас тартса.
Мұндай жағдайларда сақтандыру компаниясы алдымен зардап шегушіге өтемақы төлейді, содан кейін төленген соманы кінәлі тараптан өндіріп ала алады.
Заңда жол-көлік оқиғасына сақтанушы немесе сақтандырылушы тұлға емес адам кінәлі болған жағдайлар бөлек қарастырылған. Мұндай жағдайда сақтандыру компаниясы сақтанушыға талап қоюы мүмкін.
Сақтандыру компаниясы төлемнен қай кезде бас тарта алады?
Егер сақтандыру төлемін алушының өзі сақтандыру жағдайын қасақана тудырса немесе соған әкеп соқтырған қасақана қылмыстық не әкімшілік құқық бұзушылық жасаса, сақтандыру компаниясы төлемнен толық немесе ішінара бас тарта алады.
Сондай-ақ мына жағдайлар бас тартуға негіз болуы мүмкін:
зардап шегуші кінәлі тараптан келтірілген зиянның өтемін толық алған болса;
сақтандырылған автокөлік жарыста, сынақта немесе арнайы бөлінген орындарда көлік жүргізуге үйрету кезінде пайдаланылған болса;
зиян автокөлікке жүк тиеу немесе түсіру кезінде келтірілген болса;
ақша, бағалы қағаздар, алтын, күміс, зергерлік бұйымдар, өнер туындылары және басқа да құндылықтар түріндегі мүлік зақымдалса;
зардап шегуші заңда белгіленген талаптарды бұзып, бұл сақтандыру жағдайын немесе төлемді анықтауға әсер етсе;
жол-көлік оқиғасын оңайлатылған тәртіппен рәсімдеу кезіндегі құжаттар немесе мәліметтер белгіленген талаптарға сәйкес келмесе.
Бұл ретте маңызды ереже бар: сақтандыру компаниясы төлемнен өз қалауы бойынша кез келген себеппен бас тарта алмайды. Бас тарту тек заңда қарастырылған негіздер бойынша мүмкін болады.
Заңда сақтандыру полисінің өзінде көрсетілген автокөліктің зақымдануы үшін сақтандыру төлемі жүргізілмейтіні бөлек белгіленген.
Айта кетейік, мұның бәрі әзірге қолданыстағы ереже емес, заң жобасы ғана. Қазір оның тек кейбір нормасы жұмыс істеуі мүмкін. Құжат әлі барлық қажетті рәсімнен өтіп, мақұлдануы тиіс. Осыдан кейін ғана жаңа нормалар күшіне енеді.
Бұл нақты қашан болатыны әзірге белгісіз.
Тағы оқыңыз: Қазақстандағы МАҚЖ және КАСКО: айырмашылығы не?
Полис, өтініш және онлайн төлемдер: Қазақстанда автосақтандыру қалай өзгереді?
Қазақстанда міндетті сақтандыру құны жүргізушілердің жеке қасиеттері бойынша бағаланбақ