Жаңа жеткілікті шек - зейнетақы жинағының бір бөлігін алу үшін қанша табыс табу керек?

Қазақстанда зейнетақы жинағын пайдалану үшін жеткілікті шек тағы да өсті. БЖЗҚ шотында артық ақша пайда болуы үшін жиналуға тиіс сома ұлғайды. Tengrinews.kz жаңа шектен асып, жинақтың бір бөлігіне қол жеткізу үшін түрлі жаста табыс қанша болуы керегін есептеп көрді.
Мән-жай
Бұл жолы жеткілікті шек шамамен 2 есе өсті. Соған сәйкес, БЖЗҚ-дан ақша алу үшін қажет жинақ сомасы да өсті. Ал қазақстандықтардың басым бөлігі зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалану мүмкіндігінен айырылды.
БЖЗҚ мәліметінше, енді зейнетақы жинағын пайдалану үшін 20 жастағы қазақстандықтың шотында кемінде 6,67 миллион теңге, 30 жастағы азаматта – 9,75 миллион теңге, ал 40 жастағыда – 13,37 миллион теңге болуы керек.
БЖЗҚ бұл өзгерістің арқасында болашақта зейнетақы төлемдері айтарлықтай өседтінін айтты.

"Салымшының жасына байланысты шек деңгей 79 пайызға және одан да көп мөлшерге артты. Зейнетке шығу уақыты жақындаған сайын, болашақ зейнетақы төлемінің мөлшеріне қойылатын талаптар да, зейнетақы шотында болуға тиіс сома да өседі. Осыған байланысты, зейнеталды жасындағы адамдар үшін шектік меже екі еседен аса өсті. Яғни, зейнетақы жинақтары олардың шоттарында қалады, әрі қарай инвестицияланады және зейнетақы төлемдері едәуір артады", – деп хабарлады БЖЗҚ.

Tengrinews.kz белгілі бір жасқа келгенде жинақ сомасы жеткілікті шектен төмен болмауы үшін 18 жастан бастап табыс қанша болуы креегін есептеді. Есептеу үшін БЖЗҚ-ның кейінгі он жылдағы орташа кіріс – жылдық шамамен 8 пайыз деңгейінде алынды.
20 жас. Шектік деңгей қолжетімсіз кезең
20 жасқа қарай 6,67 миллион теңге көлеміндегі жаңа минимал шекке жету үшін, қазақстандық мансабының басында "ақылға қонымсыз" табыс табуы керек.
Жалақы қанша болуы керек? 18 жаста жұмысқа кіріскен күннен бастап ай сайын шамамен 2,8–2,9 миллион теңге қажет.
Шындығында, 20 жастағылар үшін, яғни оқу орнын енді тәмамдап, жұмысқа кіріскендер үшін БЖЗҚ-дағы артылған ақшаға қол жеткізу мүмкін емес болып отыр. Мұны еңсеру – өте сирек кездесетін жағдай.
30 жас. Жоғары деңгей
30 жаста жаңа жеткілікті шек 9,75 миллион теңгеге дейін күрт өсті. 12 жыл жұмыс ішінде мұндай капиталды қалыптастыру үшін ұзақ уақыт қажет.
Яғни, 18 жастан бастап айына 630–650 мың теңге көлемінде тұрақты жалақы қажет.
Бірақ шынайы өмірде табыс біртіндеп өсетінін есте сақтаған жөн. Егер 18–22 жаста қазақстандық "нарықтағы орташа жалақыны" алған болса, оның елдегі медианалық жалақыдан жоғары болуы екіталай.
Еңбек жолында үзілісі алған немесе жалақыны "конвертпен" алатын қатардағы қызметкерлер үшін бұл жеткілікті шек те қолжетімсіз қалатын сияқты.
40 жас: тек үздіксіз өтіл шешуші рөл атқарады
40 жастағы қазақстандықтар үшін жеткілікті шек 13,37 миллион теңгеге жетті. Мұны жинау үшін екі онжылдықтан аса уақыт керек.
22 жыл бойы ай сайын 450–470 мың теңге тұрақты жинақ жасау қажет.
Мұнда ең бастысы – бір реттік жоғары табыс емес, тұрақты ресми жұмыс тәжірибесі. Егер адам ешқашан "көк аймақта" жұмыс істемеген, ұзақ декретке шықпаған немесе ақысыз демалыс алмаған болса, орташа жалақыдан осы соманы жинауға болады.
Ал ұзақ уақыт жұмыссыз қалу немесе ресми табыстың төмен болуы (мысалы, жеке кәсіпкер ретінде минимал жалақы бойынша аударым жасау) автомат түрде шектен шығарады.
Ал ұзақ уақыт жұмыссыз қалу немесе ресми табыстың төмен болуы (мысалы, жеке кәсіпкер ретінде минимал жалақы бойынша аударым жасау) автомат түрде шектен шығарады.
50 жас – ұзақ әрі тұрақты мансаптың межесі
50 жастағы қазақстандық үшін жаңа жеткілікті шек 17 590 000 теңге деңгейінде белгіленген. Бұл соманы жинау үшін 32 жыл бойы еңбек етіп, аударымдар жасау қажет.
18 жастан бастап айына тұрақты түрде 410 000 – 420 000 теңге шамасында табыс табу керек.
Бұл өмір кезеңінде басты рөлді қазір өте жоғары табыс емес, еңбек тарихында "көк аймақ" кезеңдердің болмауы атқарады. Егер адам осы 32 жыл бойы ресми жұмыс істеп, табысы қаладағы орташа көрсеткішпен бірдей өскен болса, жинақтағы күрделі пайыз бен жылдар бойғы капитализация осы шекті жинауға көмектеседі.
Ал егер еңбек жолында ұзақ үзілістер, жарты ставкалық жұмыс немесе "көлеңкелі еңбек" еткен кезеңдері болса, бұл шекке жету айтарлықтай қиынға соғады.
60 жас – мәре сызығы
Зейнеталды жасы (60 жас) үшін жаңа шек 22 500 000 теңгеге дейін өсті. Бұл капиталды қалыптастыру үшін 42 жыл үздіксіз еңбек өтілі болуы керек.
Бұл шекке жету үшін қырық жылдан аса уақыт бойы ай сайын тұрақты түрде 380 000 – 390 000 теңге шамасында жалақы алу қажет.
22,5 миллион теңге қомақты сома болып көрінгенімен, бұл жас тобында талап етілетін жалақы деңгейі - ең төмені. Неліктен? Себебі бұл кезеңде уақыт маңызды рөл атқарады.
Нені ескеру маңызды?
Егер сандарға көз жүгіртсек, кейбір санаттарда жалақы мөлшері осы межені бағындыруға қолжетімді болып көрінуі мүмкін. Бірақ мына бір жайтты нақты түсіну қажет.
Бұл есептеудің барлығы — белгілі бір жасқа дейін лимит деңгейіне жету үшін ғана қажет жалақы мөлшері. Ал шоттан ақшаны нақты алу үшін сізге осы лимиттен асатын соманы жинау қажет.
Демек, "артық" ақша пайда болып, оны тұрғын үйге немесе емделуге жұмсау үшін салымшының нақты табысы бұдан да жоғары, тіпті әлдеқайда жоғары болуға тиіс.
Шектік меже неліктен өсті?
Шектік меже неліктен осныша "шарықтап" кетті? Мәселе есептеудің жаңа әдістемесінде болып отыр.
Енді есептеу кезінде адамның жасы, зейнетке шығуына қанша жыл қалғаны, болжамды өмір сүру ұзақтығы, болашақтағы зейнетақы жарналары мен жинақтардан түсетін инвестициялық табыс ескеріледі.
Қарапайым тілмен айтқанда — енді адамға зейнетке шыққаннан кейін қанша ақша қажет болатыны бағаланып, оның зейнетақы шотында қандай сома қалуға тиісі анықталады. Осы деңгейден асатын қаражаттың бәрі пайдалануға болатын "артық сома" болып саналады.
Бір жылда екінші рет өсуі
Бұл – 2026 жылы жеткілікті шегінің осымен екінші рет өсім. Қаңтарда 10 пайызға көтерілген еді.
Сол жолғы өзгерістен кейін зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалану үшін қажет ең төменгі сома мынадай болған:

20 жастағылар үшін – 3,72 миллион теңге;
30 жастағылар үшін – 5,12 миллион теңге;
40 жастағылар үшін – 6,72 миллион теңге;
50 жастағылар үшін – 8,57 миллион теңге;
60 жастағылар үшін – 10,7 миллион теңге.

Енді шектік деңгей тағы да өсті.