Қазақстанда ипотека беру ережелері өзгереді: не белгілі?

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрайымы Мәдина Әбілқасымова екінші деңгейлі банктердің ипотекалық қарыздары бойынша қандай өзгерістер қарастырылып жатқанын айтты, деп хабарлайды Tengrinews.kz.
Ипотека пайызын бастапқы жарнаға байлау көзделген
Оның айтуынша, ҚНРДА Ұлттық банкпен бірлесіп қазіргі уақытта кредиттер бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің шекті мөлшерін белгілейтін қаулыға енгізілетін өзгерістерді қарастырып жатыр.

"Ипотекалық қарыздар бойынша, бұрынғыдай, ипотеканың жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі мен бастапқы жарна көлемін өзара байланыстыру жоспарланған.
Яғни, бастапқы жарна 30 пайыз және одан жоғары болса, төменірек мөлшерлеме қолданылатын нұсқа қарастырылып жатыр. Ал бастапқы жарна 30 пайыздан аз болса, қарыздар бойынша жоғарырақ мөлшерлеме белгіленеді", - деді Әбілқасымова Мәжілісте өткен брифингте.

Бұл ретте, агенттік басшысының сөзінше, нарық қатысушылары мұндай шара халық үшін ипотеканың қолжетімділігін төмендетуі мүмкін деген мәселені тағы да көтеріп жатыр. Баспана алғысы келетіндердің бәрінде бірдей бастапқы жарнаға қажетті сома бола бермейді. Сондықтан қаржы нарығының қатысушылары бұл шараны елдегі кредит беру шарттары қолайлы болған кезеңге дейін шегере тұруды ұсынып отыр.

"Қазір базалық мөлшерлеме 18 пайыз деңгейінде, сондықтан ипотекалық қарыз шарттары өте жоғары деңгейде қалыптасып отыр. Бұл мәселе әлі қаралып жатыр. Қандай да бір шешім қабылданған бойда, ол туралы хабарлаймыз. Талдау көрсеткендей, қазіргі уақытта ипотека бойынша орташа мөлшерлемелер жоғары күйінде қалып отыр", - деді ол.

Ипотека кімдерге беріледі?
Әбілқасымова ипотека тек орташа табысы бар қазақстандықтарға ғана қолжетімді бола ма деген сұраққа жауап беріп, қаулыда бекітілетін қандай да бір тікелей сандық шектеу туралы сөз болып отырмағанын түсіндірді.
Оның айтуынша, мәселе тәуекелдерді басқару жүйесі арқылы қарастырылады: банктер қарыз алушының тәуекел бейінін, оның табыс деңгейін бағалауы тиіс және соның негізінде шешім қабылдауы керек.
Оның сөзінше, ипотека бойынша дефолт деңгейі жалпы алғанда төмен болғанымен, мөлшерлемелер жоғары болған 2020 жылдан кейін берілген қарыздар бойынша мерзімі өткен берешектің өскені тіркелген. Сондықтан тәуекелдерді басқару жүйесі аясында банктерге төлем мерзімін өткізіп алу тәуекелі жоғары қарыз алушыларға кредит беруге жол берілмейтіні тікелей көрсетіледі.
Ипотека қолжетімділігі және жаңа механизмдер
ҚНРДА басшысы ипотекалық өнімдердің қолжетімділігі туралы жеке тоқталып өтті. Оның айтуынша, банктерде ипотека әлі де шектеулі болып отыр, сонымен қатар тұрғын үй бағасы өсіп жатыр.
Сондай-ақ Әбілқасымова елде тұрғын үй құрылыс жинақтарының жаңа механизмі енгізілгенін және енді мұндай ипотекалық өнімдерді екінші деңгейлі банктер де ұсына алатынын еске салды. Банктер қазірдің өзінде мұндай өнімдерді белсенді түрде ұсынып жатыр.
Осылайша, ипотеканы реттеудің жаңа параметрлері бойынша соңғы шешім қабылдану процесінде. Мемлекеттік органдар банктер үшін тәуекелдерді қалай азайтуға болатынын, халық үшін ипотека қолжетімділігін тарылтпауды және тұрғын үй нарығындағы мемлекеттік қолдауды қалай нысаналы етуге болатынын талқылауды жалғастырып жатыр.
Жаңа мөлшерлеме
Бұған дейін Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов Қазақстанда ипотека бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесін есептеу тәсілін өзгерту жоспарланып отырғанын мәлімдеген болатын. Оның айтуынша, жоғары мөлшерлемелерге қарамастан, нарықтық ипотекаға деген қызығушылық төмендемей отыр - ол екі таңбалы қарқынмен өсуін жалғастырып жатыр.
Бұл ретте Ұлттық банк басшысы 25 пайыздық ипотека қарыз алушылар үшін елеулі тәуекелдер тудыратынын, себебі 10 жыл ішінде артық төлем қарыз құнынан шамамен үш есе асып түсуі мүмкін екенін ескертті. Осыған байланысты, Сүлейменовтың сөзінше, реттеуші жаңа, неғұрлым тиімді реттеу механизмін әзірлеуге кірісті.
Сол кезде ол ипотека бойынша жаңа ЖТМ 1 шілдеден бастап енгізіледі деп жоспарланғанын хабарлаған болатын.