Խաղաղությունը չի կարող կախված լինել մեկ մարդուց, հակառակ պարագայում այդ թեզը կեղծ է. Տաթև Զորյան
«Մեդիալաբի» հարցերին պատասխանում է ՀԱԿ վարչության անդամ, քաղաքագետ Տաթև Զորյանը
– Տիկի՛ն Զորյան, տևական ժամանակ է, ինչ Նիկոլ Փաշինյանն ու իր թիմակիցները հավատացնում են, որ եթե խորհրդարանական ընտրություններին ՔՊ-ն չստանա սահմանադրական մեծամասնություն, ապա Հայաստանում կլինի պատերազմ: Իշխանության այս հայտարարությունը ինչպե՞ս եք գնահատում:
– «Կամ ես, կամ պատերազմ» թեզը թե՛ քաղաքագիտական, թե՛ բարոյագիտական տեսանկյունից ոչ թե խաղաղության օրակարգ է, այլ՝ բացահայտ շանտաժ սեփական ժողովրդի նկատմամբ: Սա վկայում է այն մասին, որ մենք ուղղակի չունենք պետական համակարգ, որովհետև եթե իրականում հաստատված է ինստիտուցիոնալ խաղաղություն, ապա այդ դեպքում երկրի ղեկավարն իրավունք չունի սեփական ժողովրդին կանգնեցնել նման երկընտրանքի առաջ, խաղաղությունը չի կարող կախված լինել մեկ մարդուց, հակառակ պարագայում այդ թեզը կեղծ է:
Սեփական ժողովրդին նման երկընտրանքի առաջ դնելով՝ Փաշինյանը, անկախ իր կամքից, մի պարզ իրողություն է մատնում, որ Հայաստանը չունի ո՛չ դիմադրողականություն, ո՛չ էլ սուբյեկտայնություն, սա կապիտուլյանտի հոգեբանություն է: 2020 թվականից սկսած Նիկոլ Փաշինյանն առաջնորդվել է այդ հոգեբանությամբ, նա հետապնդում է միայն սեփական աթոռը պահելու նպատակ, այլ մոտիվացիա չունի: Քաղաքական տեխնոլոգիայով նա պարզագույն շանտաժ է անում, պարզագույն քաղաքական մանիպուլյացիա է իրականացնում, փոխանակ խոսի երկրի առջև ծառացած անվտանգային հիմնախնդիրների ու այլ գոյաբանական խնդիրների մասին, ժողովրդին պահում է էքզիստենցիալ վախի մեջ, որը շատ ստորագույն քայլ է:
Փաշինյանն այս հայտարարությամբ նաև խոստովանում է, որ ինքն այս տարիներին պարզապես ձախողել է երկրի կառավարումը, չի ստեղծել կայուն անվտանգային համակարգ, չի ստեղծել դաշնակցային համակարգ, փոխարենը երկիրը դարձրել է անձնական իշխանության ու քինախնդրության պատանդը:
– Ձեր գնահատմամբ՝ Փաշինյանին կհաջողվի՞ այս մեթոդով ապահովել իր համար ցանկալի արդյունք:
– Դա մեծապես կախված է ընդդիմադիր ուժերի քարոզչական մեխերից, ընդդիմության համախմբման կարողությունից: Ես կարծում եմ, որ եթե ընդդիմությունը կարողանա լայն ճակատով կոնսոլիդացիա ապահովել, ապա Նիկոլ Փաշինյանի թեզերը շատ հանգիստ կարելի է ջախջախել, որովհետև դրանք ուղղակի քննության չեն դիմանում: Ցանկացած քաղաքական ուժ, իհարկե, այնուհանդերձ, ունի իր որոշակի ընտրազանգվածը, ու ինչ-որ հատվածի մոտ նման տեքստերը կարող են արձագանք գտնել, վախի մթնոլորտ սերմանել, ու դրանով պայմանավորված՝ ընտրությունը կանգնի Փաշինյանի քաղաքական ուժի վրա:
-Վերջին շրջանում Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա թիմը տարբեր առիթներով Ռուսաստանին մեղադրում են Հայաստանում տեղի ունեցող գործընթացների, այդ թվում՝ հիբրիդային պատերազմի մեջ։ Միևնույն ժամանակ, օրերս տեղի ունեցած Պուտին-Փաշինյան հանդիպման ընթացքում այդ թեման հրապարակային մակարդակում չարծարծվեց, ավելին՝ որոշ դիտարկումների համաձայն՝ հանդիպման ընթացքում նկատվում էր ավելի զուսպ, հաշվետու տոն։ Ինչպե՞ս եք բացատրում այս տարբերությունը։
– Դա ևս ունի շատ պարզ քաղաքագիտական բացատրություն. քաղաքագիտության մեջ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական վարքագիծը Ռուսաստանի ու նրա ղեկավար Վլադիմիր Պուտինի նկատմամբ որակվում է որպես երկփեղկված դիվանագիտություն, որովհետև ներքին լսարանին ուղղված քարոզչությունը ու քաղաքական իրական ռեալիզմը գտնվում են լիակատար հակասության մեջ:
Բոլորս ենք տեսել, որ 2020 թվականի պատերազմից հետո Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը եղել է մեղավորի փնտրտուքի շուրջ, ու նա դա ներկայացրել է որպես ներքին լեգիտիմության գործիք: Ներքին լսարանի համար Պուտինին մեղադրելը Փաշինյանի համար իրականում քաղաքական գոյատևման տեխնոլոգիա է, որպեսզի հասարակությունը պատերազմի վերաբերյալ իրեն ու իր քաղաքական թիմին չտա շատ ցավոտ հարցեր, նա դրա համար գտել է շատ կարճ ու հեշտ ճանապարհ՝ մեզ դավաճանեցին, իսկ Ռուսաստանն այդ ճանապարհին շատ հարմար թիրախ է, որովհետև այս շրջանում ՀԱՊԿ-ի անգործությունը ու Ռուսաստանի «սառնասիրտ մոտեցումը» թույլ են տալիս, որ սեփական անճարությունը բարդի մեր ռազմավարական դաշնակցի վրա:
Հաշվետու լինելն էլ անվտանգային դեֆիցիտի հետևանք է. գիտենք, որ իշխող ուժն անընդհատ հանդես է գալիս հակառուսական հռետորաբանությամբ, ու դա դարձել է քաղաքական գիծ այս իշխանության համար, այդուհանդերձ, Փաշինյանը գիտակցում է, որ Հայաստանի էներգետիկ, տնտեսական ու անվտանգային համակարգերը մեծ հաշվով դեռևս կապված են Ռուսաստանի հետ, իսկ այս պարագայում Ռուսաստան գնալն ու բանակցելը ոչ թե սիրո դրսևորում են, այլ՝ կախվածության, որովհետև նա չունի Արևմուտքից ստացած այնպիսի երաշխիքներ, որոնք թույլ կտան վերջնականապես կապերը խզել Մոսկվայի հետ, հետևաբար Փաշինյանը ստիպված է լինում խաղալ երկակի խաղ՝ Երևանում խոսել ինքնիշխանությունից, իսկ Մոսկվայում՝ հավատարմության ակտից:
Բացի այդ նա նաև լուծում է անձնական խնդիր. գաղտնիք չէ, որ Պուտինն այն ղեկավարն է, որը ողջ սպեկտրով շատ լավ տիրապետում է 44-օրյա պատերազմին ու դրանից հետո տեղի ունեցածին, հետևաբար հաշվետվություն տալը կարող է լինել անձնական պայմանավորվածությունները թարմացնելու փորձ Փաշինյանի համար՝ իշխանությունը պահելու ու ռուսական կողմից անակնկալներ չստանալու նկրտումով: Հավատարմության ակտ է դրսևորում, որ և՛ իր համար հավելյալ անակնկալներ չլինեն, և՛ իշխանությունը պահելու հավելյալ երաշխիքներ ստանա ռազմավարական դաշնակցից, որքան էլ ներսում ասում է, թե Ռուսաստանը մեր դաշնակիցը չէ:
– Տիկի՛ն Զորյան, Փաշինյանը ստացա՞վ այդ հավելյալ երաշխիքները:
-Կդժվարանամ այդ հարցին պատասխանել, որովհետև դեռ պրոցես պետք է ընթանա, որի կոնտեքստում էլ ես կարող եմ վերլուծություններ անել: Ռուսաստանը դրսևորեց ստանդարտ հռետորաբանություն, իրերը կոչեց իրենց անուններով, դրա վկայությունն էլ այն էր, որ Պուտինը պարզ տեքստով ասաց, որ Փաշինյանն է Պրահայում ստորագրել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման մասին համաձայնագիրը՝ ԼՂ-ն ճանաչելով Ադրբեջանի մաս:
– Դե, Փաշինյանն էլ հակադարձեց, թե Պուտինը մինչ այդ երկու անգամ խոսել է այդ մասին, դրա համար էլ ինքը Պրահայում Արցախը ճանաչեց Ադրբեջանի մաս:
– Դա մանկապարտեզի մակարդակի արդարացում է, երկրի ղեկավարն իրավունք չունի նման կանխադրույթներով առաջնորդվել: Նա մինչև հիմա չի հասկանում, թե իր ռազմավարական դաշնակիցը ինչ է ասում, իրենք ինչի մասին են պայմանավորվում, նույնիսկ քաղաքագիտական խոսույթը չի հասկանում՝ նրանց մեսիջները ճիշտ վերլուծելու տեսանկյունից: Երբ երկրի ղեկավարը նման ձևով է արդարանում, դա ուղղակի վտանգ է ազգային անվտանգության տեսանկյունից, նրան պետք է մեկուսացնել երկրի ղեկավարումից ու հեռու պահել:
Քրիստինե Աղաբեկյան
MediaLab.am
The post Խաղաղությունը չի կարող կախված լինել մեկ մարդուց, հակառակ պարագայում այդ թեզը կեղծ է. Տաթև Զորյան first appeared on MediaLab Newsroom-Laboratory.