Венс ќе ги посети Ерменија и Азербејџан, додека САД ја промовираат стратегијата за мир, трговија и минерали
Американскиот потпретседател Џ.Д. Венс, ќе ги посети Ерменија и Азербејџан за да го зајакне мировниот договор постигнат со посредство на САД и да го унапреди стратешкиот транзитен коридор што Вашингтон го смета за централен за преобликување на трговијата, енергијата и влијанието низ Јужен Кавказ.
Венс ќе пристигне во Ерменија на 9 февруари во посета фокусирана на трговијата, инвестициите и инфраструктурата во регионот. Во центарот на посетата е Трамповата рута за меѓународен мир и просперитет (TRIPP), предложен патен и железнички коридор од 43 километри низ Ерменија што би го поврзал Азербејџан со нејзината енклава Нахчиван, а воедно би отворил нова трговска артерија исток-запад заобиколувајќи ја Русија и Иран.
Транзитната рута е дел од мировниот договор постигнат во Вашингтон во август 2025 година помеѓу ерменскиот премиер Никол Пашинјан и азербејџанскиот претседател Илхам Алиев, кој има за цел да стави крај на децениската војна меѓу двете земји.
„Посетата на Венс треба да послужи како потврда за посветеноста на САД да го реализираат Трамповиот пат“, изјави за РСЕ/РЛ Џошуа Кучера, виш аналитичар за Јужен Кавказ во Меѓународната кризна група. „Многумина во регионот, исто така, ќе следат дали Венс сигнализира продлабочување на американското учество во решавањето на конфликтот“.
Откриени се малку детали пред посетата, но американскиот претседател Доналд Трамп во објава на социјалните мрежи кон крајот на јануари изјави дека турнејата на Венс ќе „го зајакне нашето стратешко партнерство со Азербејџан, прекрасен договор за мирна нуклеарна соработка со Ерменија, договори за нашите одлични производители на полупроводници и продажба на одбранбена опрема „Произведено во САД“, како што се панцири и чамци, и друго, на Азербејџан“.
Мировниот договор ја зајакна позицијата на Вашингтон во регионот во време кога влијанието на Русија се соочи со неуспеси во Баку и Ереван.
Пристигнувањето на Венс се совпаѓа и со други регионални случувања,како што се тензиите меѓу САД и Иран во услови на тековните мировни преговори во Оман и новата иницијатива за критични минерали поддржана од САД. За неа аналитичарите велат дека го поставиле Јужен Кавказ на неверојатен пресвртница за приоритетите на американската политика.
ТРИПП, кој потенцијално отвора нови трговски врски меѓу Централна Азија и Европа што ги заобиколуваат Русија и Иран, би можел да овозможи и нови начини критичните минерали од Централна Азија и ретките метали да се прелеат кон западните пазари, што беше фокусна точка на самитот во ноември 2025 година меѓу Трамп и лидерите од Централна Азија.
„Вреди да се одбележи дека на ова патување е Венс“, изјави за РСЕ/РЛ Џозеф Епстајн, директор на истражувачкиот центар Туран при Институтот Јорктаун со седиште во Вашингтон.
„Тој претставува поизолационистички дел од Белата куќа, но на ова патување ќе се залага за договори што го ослабуваат руското и иранското влијание - а главната линија се критичните минерали.“
Вашингтон се фокусира на Јужен Кавказ
Венс ќе биде највисокиот американски функционер што некогаш ја посетил Ерменија и е првиот што ќе го посети Азербејџан од поранешниот потпретседател на САД Дик Чејни во 2008 година.
Чејни, исто така, ја посети Грузија таа година, а поранешниот американски претседател Џорџ В. Буш го посети Тбилиси во 2005 година. Џо Бајден, исто така, ја посети Грузија како потпретседател во 2009 година.
„Немало ваков ангажман во регионот уште од администрацијата на Буш, и тоа во голема мера беше преку целата Грузија“, рече Епстајн.
Договорот од август 2025 година што Вашингтон го посредуваше со Алиев и Пашинјан следеше по речиси 40 години конфликт меѓу Ерменија и Азербејџан околу планинскиот регион Нагорно-Карабах.
Според договорот, земјите се откажаа од сите претензии кон територијата на другата и се должни да се воздржат од употреба на сила една против друга и да се обврзат да го почитуваат меѓународното право. TRIPP се појави како економски фокусирана компонента на тој поширок договор и е дизајниран да го поттикне мирот преку економска меѓузависност и интеграција, додека работи како механизам за градење доверба за двете страни.
ТРИПП, исто така, понуди решение за клучен дел од договорот за прекин на огнот од 2020 година со Ерменија и Азербејџан: неограничен пристап до транспортот до нивната енклава Нахчиван, а истовремено му овозможи на Ереван да ја задржи контролата врз својата суверена територија по предложената рута.
До неодамна, малку детали беа јавни за тоа како ќе се спроведува рутата, но државниот секретар на САД, Марко Рубио, и ерменскиот министер за надворешни работи, Арарат Мирзојан, објавија детална рамка на 13 јануари.
Тие го објавија создавањето на нова компанија за развој на ТРИПП (TRIPP-TDC) која ќе ги изгради почетните железнички и патни сегменти од проектот, при што САД ќе преземат контролен удел од 74 проценти за првите 49 години. Тоа потоа ќе се врати на 51 процент удел на САД во следните 50 години доколку сите три земји се согласат да го продолжат договорот.