MOLDOVA LİDERİ ROMANYA İLE BİRLEŞMEYİ SAVUNUYOR
Avrupa Birliği (AB) tam üyeliği yolunda emin adımlarla ilerleyen ve son dönemde Rusya’ya Trandinyester ve Gagavuzya sorunlarına rağmen daha eleştirel yaklaşan Moldova’da, Brüksel yanlısı Cumhurbaşkanı Maia Sandu, geçtiğimiz gün beklenmedik bir çıkış yaparak, bir referandum düzenlenmesi halinde ülkesinin Romanya ile birleşmesinin lehinde oy vereceğini söyleyerek Moldova-Romanya birleşmesi senaryosunu yeniden gündeme taşıdı.[1] Bu yazıda, bu konuyu kısaca özetlemeye çalışacağım.
Moldova ve Romanya
Geçtiğimiz gün İngiliz gazeteciler Rory Stewart ve Alastair Campbell tarafından hazırlanıp sunulan “Gerisi Politika” (The Rest is Politics) programına katılan Moldova Cumhurbaşkanı Maia Sandu, ülkesinde Romanya ile yeniden birleşmeye sıcak bakan ne kadar vatandaş olduğunun bilinmediğini vurgulayarak, kendisinin böyle bir referandumda “evet” oyu vereceğini söyledi.[2] Bu sözler Moldova ve Avrupa’da anında gündem olurken, Sandu, programın kalan bölümlerinde AB üyeliğinin ülkesi için daha gerçekçi ve önemli bir hedef olduğunu da vurguladı. Rusya yanlısı Sosyalist Partili eski Moldova Cumhurbaşkanı İgor Dodon bu sözlere tepki gösterirken, Cumhurbaşkanı hakkında “vatana ihanet” suçlamasıyla soruşturma başlatılmasını talep etti.[3] Güncel bazı anketler, bu yöndeki desteğin üçte bir düzeyinde olduğunu gösteriyor.[4] Ayrıca Moldova’da 1,5 milyon vatandaşın Romanya pasaportunun da olduğunu belirtmek lazım.[5]
Rumence konuşan iki devlet ve halkın[6] birleşmesi yönündeki talepler tarihsel bazı olaylar ve gerçekliklere dayanan ve kesinlikle hayal ürünü olmayan bir jeopolitik vizyondur. Her iki ülkede de “birlikçi” (unioniști) adı verilen gruplar bu birleşmeyi savunurken, “Moldevenist” (moldoveniști) veya “Statalist” (stataliști) adlı gruplar da birleşmeye karşı çıkmaktadırlar. Birlikçiler için 1918-1940 döneminde SSCB işgaline kadar Besarabya’nın Romanya ile aynı devlet çatısında yer alması bunun tarihi temellerini de güçlü kılmaktadır.[7]
Büyük Romanya haritası
Ancak bu konuda bazı engeller de bulunmaktadır.[8] Öncelikle ortak dile rağmen siyasal ve sosyolojik olarak bazı kimlik temelli farklılıklardan söz etmek yerinde olacaktır. Moldova içerisindeki Rusya yanlısı ayrılıkçı Transdinyester ve Gagauzya gibi bölgeler de olası bir birleşme yönünde ciddi sorunlardır. Rusya’nın bu birleşmeye sıcak yaklaşmaması bir diğer ciddi meseledir. Romanya’nın daha gelişmiş bir devlet olması sebebiyle yaşanabilecek ekonomik sorunlar ve bölgesel kalkınma farklılıkları da bir diğer konudur. Ancak Moldova’nın olası AB üyeliği sürecinde bu farklılıklar hızla giderilebilir. Esas sorunlardan biri de her iki ülkede de bu konuda büyük bir azim ve isteğin olmamasıdır. Ancak bunun planlaması makul şekilde yapılabilirse, kuşkusuz, bu destek hızlı şekilde yükseltilebilir. Bu nedenle, Sandu’nun sözleri kesinlikle abesle iştigal değildir.
Sonsöz, Moldova’nın AB üyelik süreci hızla ilerlemekte ve başarıya ulaşacak gibi gözükmektedir. Bu süreçle eşzamanlı veya sonrasında, Romanya ile birleşme fikri de Balkanlar’da daha güçlü ve istikrarlı yeni bir devlet ve bölgesel gücün oluşumunu sağlayabilir. Her iki ülkeye de dost bir devlet olan Türkiye için, karar, kuşkusuz bu ülke halklarınındır…
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
DİPNOTLAR
[1] https://harici.com.tr/moldova-lideri-maya-sandunun-romanyayla-birlesirim-aciklamasi-tartisma-yaratti/?amp=1.
[2] https://www.youtube.com/watch?v=xP28xNUvCyU.
[3] https://harici.com.tr/moldova-lideri-maya-sandunun-romanyayla-birlesirim-aciklamasi-tartisma-yaratti/?amp=1.
[4] https://www.cumhuriyet.com.tr/dunya/moldova-cumhurbaskani-sandu-romanya-ile-birlesme-yonunde-oy-veririm-2469579.
[5] A.g.e.
[6] https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/#people-and-society; https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/romania/#people-and-society.
[7] https://grokipedia.com/page/Unification_of_Moldova_and_Romania.
[8] https://www.demokrathaber.org/romanya-ve-moldova-neden-birlesmiyor.