Трамп Гренландияни эгаллаш режасини бошлади: Копенгаген оёққа турди
АҚШ президенти Дональд Трамп Гренландия оролини Қўшма Штатлар таркибига қўшиб олиш бўйича ўз амбицияларини амалий босқичга ўтказди. 21 декабрь куни Оқ уй раҳбари Луизиана штати губернатори Жефф Лендрини Гренландия бўйича махсус элчи этиб тайинлаганини эълон қилди. Бу қарор Дания ва Гренландия расмийларининг кескин норозилигига ва халқаро миқёсдаги сиёсий можарога сабаб бўлди.
Миллий хавфсизликми ёки ҳудудий даъво?
Трампнинг таъкидлашича, дунёдаги энг йирик орол Америка учун фақатгина минерал бойликлари эмас, балки биринчи навбатда стратегик хавфсизлик учун зарур.
"Агар Гренландия қирғоқларига қарасангиз, у ерда Россия ва Хитой кемалари сузиб юрганини кўрасиз. Бу орол бизнинг миллий хавфсизлигимиз кафолати бўлиши шарт. Биз уни олишимиз керак", — деди Трамп журналистлар билан суҳбатда.
Янги тайинланган элчи Жефф Лендри эса ушбу вазифани "кўнгилли равишда" бажаришини ва губернаторлик фаолиятига халақит бермаслигини билдириб, Гренландияни АҚШ юрисдикциясига ўтказиш учун бор кучини сафарбар қилишини таъкидлади.
Дания ва Гренландиянинг қатъий "Йўқ" жавоби
Копенгаген ва Гренландия пойтахти Нуукда Трампнинг бу ҳаракатлари суверенитетга тажовуз сифатида қабул қилинди. Дания бош вазири Метте Фредериксен ва Гренландия раҳбари Йенс-Фредерик Нильсен қўшма баёнот билан чиқишди.
-
Суверенитет: "Сиз бошқа бир мустақил мамлакатни аннексия қила олмайсиз. Гренландия гренландияликларга тегишли!"
-
Халқаро ҳуқуқ: Дания Ташқи ишлар вазири Ларс Лёкке Расмуссен АҚШ элчисини чақиртириб, бу ҳолатни "қабул қилиб бўлмас" деб атади.
-
Европа бирдамлиги: Еврокомиссия раҳбари Урсула фон дер Ляйен ҳам Данияни қўллаб-қувватлаб, ҳудудий яхлитлик халқаро ҳуқуқнинг асосий тамойили эканини эслатди.
Иқтисодий босим ва "Шамол уруши"
Трамп маъмурияти фақат баёнотлар билан чекланиб қолмаяпти. Данияга босим ўтказиш мақсадида АҚШ шарқий соҳилларида қурилаётган бешта йирик шамол энергетикаси лойиҳаси тўхтатиб қўйилди. Қизиғи шундаки, уларнинг иккитаси Даниянинг давлат назоратидаги Orsted компаниясига тегишли эди. Бу қадам Копенгагенни музокаралар столига ўтиришга мажбурлаш сифатида кўрилмоқда.
Гренландия нега АҚШ учун бу қадар муҳим?
-
Ракетага қарши мудофаа: Оролнинг жойлашуви баллистик ракеталарни эрта аниқлаш тизимлари учун беқиёс аҳамиятга эга.
-
Минерал ресурслар: Гренландия камёб металларга бой бўлиб, бу АҚШга Хитойнинг иқтисодий қарамлигидан чиқишга ёрдам беради.
-
Арктика назорати: Музликлар эриши билан янги савдо йўллари ва ресурс конлари очилмоқда, бу ерда АҚШ, Россия ва Хитой ўртасида кучли рақобат кетмоқда.
Ҳозирча Дания ўз ҳудудини сотиш ёки бериш ниятида эмаслигини қатъий билдирмоқда. Бироқ таҳлилчиларнинг фикрича, Трамп маъмурияти бу масалада "келишувлар одами" Жефф Лендри орқали босимни янада кучайтиришда давом этади.
Сизнингча, АҚШ халқаро ҳуқуқ нормаларига зид равишда Гренландияни ўз таркибига қўшиб олиши мумкинми?