Тоқаев рақымшылық жасау туралы заңға қол қойды
23 маусымда Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев сотталған адамдарға рақымшылық жариялау туралы заңға қол қойды. Ол бұл туралы елдегі күштік құрылымдардың алғашқы кеңейтілген алқа отырысында мәлімдеді.
Бұған дейін парламент "Қазақстан Республикасы Конституциясының отыз жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы" заң жобасын қабылдаған.
"Мұны жаза басқан жандарға жасалған нақты көмек, олардың қоғамға қайта оралуына жағдай жасау деп түсіну қажет. Әл-Фарабидің сөзімен айтсақ, бұл – шын мәнінде қайырымды елге тән сипат. Мемлекет шалыс қадам басқан азаматтан теріс айналмайды, тек оның тура, дұрыс жолға түсуіне жәрдем береді. Өйткені, әділетті елдің соты – әділ, ниеті түзу болуға тиіс. Бірақ рақымшылық жасау дегеніміз, бұл – барлық мәселенің шешімі емес, бір реттік қана шара екенін түсінген жөн", – деген президент дүйсенбідегі жиында.
Тоқаев қылмыстық-атқару жүйесін түбегейлі реформалау қажеттігі туындап отырғанын айтты. Оның сөзінше, бұл жүйе сотталғандарды қоғамнан оқшаулауға емес, оларды қайта тәрбиелеуге бағытталуы тиіс.
Алда болатын рақымшылық 15 мыңнан астам сотталған адамға жасалынады. Олардың шамамен екі мыңы бостандыққа шықса, қалғандарының жазасын өтеу мерзімі қысқартылады. Рақымшылыққа негізінен жеңіл және орташа ауырлықтағы қылмыстар жасаған, әлеуметтік жағынан осал санаттарға жататын азаматтар ілінеді: балалы әйелдер, қарттар, кәмелетке толмағандар және басқа азаматтар.
Қол қойылған заңға сәйкес, мынадай қылмыс жасағаны үшін сотталғандар амнистияға ілінбейді:
сыбайлас жемқорлық, терроризм, экстремизм қылмыстары үшін сотталғандар (экстремизмге нақты не жататыны айтылмаған);қайтадан қылмыс жасаған, әсіресе аса қауіпті қылмысты қайталағандар;өмір бойына бостандығынан айырылғандар мен өлім жазасы басқадай жазаға ауыстырылғандар;ұйымдасқан қылмыстық топ құрамында қылмыс жасағандар;қамау орындарында қасақана қылмыс жасағандар;аса ауыр қылмыстар: адам өлтіру, зорлау, адам саудасы, қарақшылық, есірткі (сату), қару-жарақ, жаппай тәртіпсіздік және т.б.
2025 жылғы 19 маусымда бұл заң жобасын сенат мақұлдаған. Халықаралық құқық қорғау ұйымдары саяси тұтқын деп таныған азаматтық белсенділер бұл рақымшылыққа ілінбейтін тәрізді дейді құқық қорғаушылар. Ресми Астана елде "саяси тұтқын" да жоқ, саяси көзқарасына бола қудалауға түскен де ешкім жоқ дейді.
Азаптау істері бойынша сотталған бұрынғы күштік құрылым қызметкерлеріне бұл рақымшылық қолданыла ма, жоқ па, ол жөнінде ешқандай ақпарат берілген жоқ.