19‑июн: Қозоғистон аварияси Ўзбекистонда электр пасайишига сабаб бўлди

Ўзбекистон Энергетика вазирлиги хабарига кўра, 2025 йил 19 июн куни Қозоғистон ҳудудидаги Экибастуз энергетика узелида юзага келган фавқулодда ҳолат Марказий Осиё умумий электр тармоғига жиддий таъсир кўрсатди. Ноқулай об-ҳаво шароити сабаб 500 кВ кучланишли узатиш тармоғи ишдан чиқди ва натижада бутун энергия тизимида частота пасайди. Бу ўз навбатида Ўзбекистонда ҳам электр таъминотида узилишларга олиб келди.

Қозоғистоннинг Экибастуз ҳудудида содир бўлган ҳодиса вилоят бўйлаб кучли бўрон, ёмғир ёки совуқ об-ҳаво оқибатида линкларнинг бир қисми ишдан чиқиши, трансформаторларда ҳаддан ташқари юкланиш, ёки автоматик хавфсизлик тизимларининг ўз-ўзидан ишга тушиб кетиши билан боғлиқ бўлиши мумкин. Бундай шароитда, электр узлуксиз узатиш тармоғи орқали узатиладиган кучланиш ўзгаради, частота пасаяди ва бу ҳолат бутун тизимни барқарорлигидан увур беради.

Марказий Осиё бирлаштирилган энергия тизимида Қозоғистон, Ўзбекистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистон биргаликда таъминланади. Шунинг учун битта боғланиш нуқтасида юзага келган носозлик бутун тизимга тўғридан-тўғри акс этади. Ўзбекистон ҳудудида частота пасайиши аниқланганидан сўнг Энергетика вазирлиги фавқулодда чоралар кўриб, айрим ҳудудларда мажбурий электр чекловларини жорий этди.

Ўзбекистон энергетика вазирлиги хабарига кўра, мадатга чақирилган мутахассислар ва авариявий бригадалар билан ҳамкорликда ҳодиса жойида ишлаш амалга оширилди. Соат 19:30 да 500 кВ узатиш линиядаги носозлик бартараф этилиб, энергия таъминоти тикланди.

Мамлакат ҳудудида узоқ муддатли ва кенг кўламли узилишлар юз бермади. Бироқ, айрим шаҳарларда ва саноат зоналарида электр таъминотида қисқа муддатли тўсқинликлар кузатилди. Ушбу чекловлар аварияни бартараф этиш ва тизим барқарорлигини тиклаш учун оператив тарзда қўлланилди.

Энергетика соҳасидаги мутахассислар фикрича, Марказий Осиё энергетика тизимининг бундай боғланмаган ҳолати доимий равишда қайта кўриб чиқилишини талаб қилади. Хусусан, об-ҳавога чидамли фанлар ва автоматик таркиблар кучайтирилган трансформаторлар, линиялар ҳамда фан-барқарор тизимларни модернизация қилиш керак. Шунингдек, тизимларнинг онлайн мониторинг ва тезкор резерв тизимлар орқали хавфсизликни ошириш муҳимдир.

Хулоса қилиб айтганда, Қозоғистонда Экибастуз узелида юзага келган фавқулодда узилиш Ўзбекистонга ҳам таъсир қилиб, мухлислар электрсиз қолишига йўл очди. Аммо зудлик билан амалга оширилган аварияни бартараф этиш ва тизимни тиклаш ишлари туфайли муаммо тезда ҳал қилинган. Бу ҳолат эса марказий энергетика тизимининг муҳимлигини ва барқарорликни сақлаш зарурлигини яна бир бор кўрсатди.