ESKİ DOSTTAN DÜŞMAN OLMAZ: RUSYA VE İRAN İTTİFAKI AMERİKA’YA KARŞI
Giriş
Rusya ve İran tarihsel süreçte farklı konularda ortak hareket etmiş olsalar da, onları esas birleştiren unsur kendi ulusal çıkarlarına yönelik Amerikan (ABD) tehdidi olmuştur. İki devlet, kısa süre önce, Amerikan seçimlerinin sonuçları ve gelecek dönem olası bölgesel ve küresel gelişmeler ışığında muhtemelen niyet tazelemenin faydalı olacağını değerlendirilerek yeni bir stratejik anlaşmaya imza atmışlardır. Bu yazıda, bu anlaşma irdelenecektir.
Çember Daralıyor: Trump Yeniden Görevde, Esad Devredışı
İki ülke arasında imzalanan stratejik anlaşma, iki ülke lideri Vladimir Putin ve Mesud Pezeşkiyan arasında Moskova’da yeni Amerikan Başkanı Donald Trump’ın resmen koltuğuna oturmasından sadece birkaç gün öncesinde imzalanmıştır. Müzakereleri yaklaşık 3 yıldır devam eden bu 47 maddelik Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması, 17 Ocak 2025 tarihinde İran’a karşı keskin tavrı bilinen ve daha önceki başkanlık döneminde de nükleer anlaşmadan çekilen Trump’ın yeniden Başkan seçilmiş olmasının İran açısından güvenlik tehdidi riski içerdiği bir ortamda imzalanmıştır. Bir diğer ihtimal ise, Trump’ın Ukrayna-Rusya Savaşı’nın Ukrayna’nın Rusya’nın bazı şartlarını kabul etmesi yoluyla bitmesini sağlaması sonucunda Amerika-Rusya ilişkilerinin yeniden ılıman bir havaya bürünmesinin Rusya-İran ilişkilerine olumsuz yansıması olabilir. Gelecek dönemdeki bu olasılıklara ek olarak, yakın zamanda İran’ın bölgedeki dostu Suriye’de yaşanan gelişmeler sonucu yalnız kalması da İran’ın Rusya’ya dört elle sarılmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla, anlaşmanın zamanlamasını İran açısından bu minvalde yorumlamak yerinde olacaktır.
Rusya açısından ise, devam eden Ukrayna Savaşı nedeniyle Moskova’nın karşı karşıya kaldığı çeşitli yaptırımlar, Rusya’nın enerji arzına yeni müşteriler bulma gerekliliğine yol açarken, siyasi arenada da ittifaklarını güçlendirmesini zorunlu hale getirmiştir.
Anlaşmanın Kapsamı: Masada Hangi Gündemler Var?
Anlaşmanın kapsamı, ticaret, ulaşım ve enerji gibi kritik alanlarda iki ülke arasındaki iş birliğini tazelerken, Kuzey Kore ve Belarus ile yapılan anlaşmaların aksine doğrudan bir karşılıklı savunma maddesi içermemektedir. Bunun yerine, ülkelerden birine saldırı olması durumunda diğerinin saldırgan ülkeye askeri ya da farklı bir alanda yardımda bulunmamasını öngörmektedir.
Askeri teçhizat ihtiyaçları da her iki ülke için de anlaşmanın önemli faydalarından birini ifade ediyor. İran’ın kendisine uygulanan yaptırımlar nedeniyle modernizasyonunu gerçekleştiremediği hava kuvvetleri envanteri için Rusya’dan alabileceği SU-35 ve YAK-130 gibi savaş uçakları güvenlik açısından önemli bir kazanım olacaktır. Diğer taraftan, Rusya da halihazırda İran’ın Şahit-136 kamikaze İHA’larını kullanmakta ve buna ek olarak İran’ın farklı balistik füzelerini de satın alması sık sık gündeme düşmektedir.
Her iki ülkenin de Amerika ve dünya açısından önemli ve dişli bir oyuncu olarak görülmesinin en önemli nedeni şüphesiz ki sahip oldukları nükleer güçtür. Stratejik anlaşma kapsamında bu başlık da es geçilmemiş ve her iki ülkenin yeni nükleer tesislerin inşaası da dahil olmak üzere bu alanda barışçıl ortak projelerde beraber çalışacağına yer verilmiştir. Dolayısıyla, önümüzdeki dönemde bu konudaki gelişmeler dünya siyasetinde yeni krizler yaratır mı, ya da Amerika’nın bu konudaki misillemesi ne olur merak konusu…
Sonuç
Donald Trump’ın ABD’de yeniden Başkan seçilmesi, Ortadoğu’daki mevcut durumun yönünü ne şekilde değiştirir tam olarak bilinmese de, İran’ın kurmaya çalıştığı Şii ittifakının son dönemde zayıfladığı kabul edilmesi gereken bir gerçekliktir. Üstelik İsrail-Filistin Savaşı’nda da İran’ın bazı durumlarda beklenen yüksek çıkışı yapamamış olması Tahran’ın bölgede kendini yalnız hissettiğinin bir göstergesi olarak yorumlanabilir. Bu nedenle, Trump’ın daha önceki başkanlık dönemi icraatleri göz önüne alınarak, İran, Rusya ile imzaladığı bu anlaşma sayesinde safları sıklaştırmayı planlamış olabilir. Öte yandan, Rusya da, Çin ve Kuzey Kore gibi Amerikan karşıtlarını “düşmanımın düşmanı dostumdur” felsefesi ile kendine yakın tutmaya devam ederken listeye İran’ı da kalın harflerle yeniden yazdı diyebiliriz. Şimdi Trump’ın bu anlaşmaya ne şekilde cevap vereceğini bekleyip göreceğiz…
Kapak fotoğrafı: https://www.trthaber.com/haber/gundem/iran-ile-rusya-arasindaki-stratejik-anlasma-ne-anlatiyor-895288.html
Dr. Gamze HELVACIKÖYLÜ